Son güncelleme:
Vakıf Yönetim Organı: Vakıf yönetim organı, vakıf senedinde belirlenen; vakfın amacına uygun yönetilmesini, malvarlığının korunmasını ve vakfı temsil etmeyi sağlayan zorunlu organıdır. TMK m.109'da düzenlenmiştir; senet aksini öngörmedikçe kararlar çoğunlukla alınır. Yönetim organının atanma usulü, görev süresi ve sorumluluk rejimi vakıf senedinde belirlenir; senette boşluk varsa kanunî tamamlayıcı hükümler uygulanır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Tüzel Kişi Türleri
Tüzel kişi türleri, tüzel kişiliği oluşturma temeline göre özel hukuk-kamu hukuku ayrımı, oluşum amacına göre gruplandırılır. Özel hukuk tüzel kişileri dernek, vakıf, kooperatif, ticaret şirketleri; kamu hukuku tüzel kişileri devlet, il özel idaresi, belediye, üniversite ve kamu kurumlarıdır. Her türün kuruluş, üyelik, organ yapısı ve sona erme rejimi farklıdır.
Tüzel Kişi
Tüzel kişi, TMK m.47 uyarınca belirli bir amaca özgü, kendine özgü malvarlığı ve organları bulunan ve hukuk düzeninin kişilik tanıdığı kişi topluluğu veya mal topluluğudur. Gerçek kişiden farklı olarak hukuki bir varlık olarak kurulan tüzel kişiler; dernek, vakıf, şirket gibi biçimler alır. Tüzel kişilik doğumla değil tescil veya tanınmayla kazanılır; amacı ve kanuni kapsamıyla sınırlı hak ehliyetine sahiptir (TMK m.48). Organ teorisiyle hareket eder.
Vakıf Senedi
Vakıf senedi, vakfedenin vakfı kuruş iradesini, amacını, mal varlığını, yönetim organlarını ve işleyişini düzenleyen resmi belgedir (TMK m.106). Resmi şekilde noter veya mahkeme önünde düzenlenir; vakıf senedinin geçerliliği ile vakıf tüzel kişilik kazanır. Senet sonradan değiştirilebilir ancak amacın özüne dokunamaz; mahkeme onayı bazı değişikliklerde zorunludur.
Vakıf
Vakıf, TMK m.101 uyarınca gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle kurulan tüzel kişiliktir. Üye değil malvarlığı esaslıdır; vakıf, vakfedenin iradesine uygun biçimde yönetilir. Mahkeme kararı ile tüzel kişilik kazanır; Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimine tabidir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ayrıntıyı düzenler. Amaç değişikliği dar şartlara bağlıdır (TMK m.113 — cy près ilkesi).
Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi
Tüzel kişiliğin sona ermesi, tüzel kişinin hukuk düzeninde varlık sıfatını yitirmesidir; sebepler arasında genel kurul kararı, amacın gerçekleşmesi veya imkânsızlığı, mahkeme kararı, fesih, iflas ve birleşme sayılır (TMK m.87 dernekler, m.116 vakıflar). Sona erme ile tasfiye süreci başlar; mal varlığı tüzükte belirtilen kişi/kuruma veya hazine adına aktarılır.
Vakıf Türleri
Vakıf türleri, vakfedilenin niteliğine, kuruluş zamanına ve amacına göre çeşitli kategorilere ayrılır. Sağlararası vakıf hayatta kurulur (TMK m.102); ölüme bağlı vakıf vasiyetname ile kurulur (TMK m.526). Mal vakfı belirli bir mal varlığının amaca tahsisidir; aile vakfı ailenin ekonomik korunması içindir. Her türün kuruluş usulü, denetimi ve sona erme rejimi farklıdır.
Sağlararası Vakıf
Sağlararası vakıf, vakfedenin hayattayken vakıf senedi düzenleyerek kurduğu vakıf türüdür (TMK m.102). Resmi şekilde noter veya sulh hâkimi önünde düzenlenir; tescilden sonra mal varlığı doğrudan vakfa geçer ve vakfeden geri alamaz. Ölüme bağlı vakıftan en önemli farkı, kuruluşun mirasbırakanın ölümüne bağlı olmamasıdır; saklı pay sınırlaması da uygulanmaz.
Aile Vakfı
Aile vakfı, ailenin ekonomik refahı ve sürekliliği için kurulan ve TMK m.105/2'de sınırlı sayıda hâl için kabul edilen vakıf türüdür. Aile bireylerinin eğitim, donanım, yardım ve sosyal refah amaçlarıyla kurulabilir; aile feodalitesinin önlenmesi için dar yorumlanır. Sağlararası veya ölüme bağlı olarak kurulabilir; mahkeme denetimine tâbidir ve ölüme bağlı kuruluşta saklı pay sınırı uygulanır.
Ölüme Bağlı Vakıf
Ölüme bağlı vakıf, mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesi içinde belirttiği iradenin ölümünden sonra terekeden tahsis edilen mal varlığı ile kurulan vakıf türüdür (TMK m.526). Mirasbırakanın ölümüne kadar tüzel kişilik kazanmaz; tereke açılınca mahkeme onayı sonrası tescil edilir. Saklı pay sınırına tâbidir; saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.
Vakıf yönetim organı, vakıf senedinde belirlenen; vakfın amacına uygun yönetilmesini, malvarlığının korunmasını ve vakfı temsil etmeyi sağlayan zorunlu bir organdır. TMK m.109 düzenlemesidir; vakıf tüzel kişiliğinin işleyişinin merkezini oluşturur.
Vakfın yönetimi temel olarak şu kaynaklara dayanır:
| Kaynak | İçerik |
|---|---|
| TMK m.109 | Yönetim organı, atanma, karar yeter sayısı |
| TMK m.110 | Vakfın denetimi |
| 5737 sayılı Vakıflar Kanunu | Yeni ve mazbut vakıflara özel hükümler |
| Vakıf senedi | Bireysel vakfın işleyiş kuralları |
| TMK m.111-112 | Vakıf yönetiminin yetersizliğinde mahkeme müdahalesi |
Senet ile kanun arasındaki ilişki tamamlayıcılık esasına dayanır: senet hüküm öngörmüşse senet, öngörmemişse kanun uygulanır.
Vakıf yönetim organı, vakıf senedine göre farklı şekilde yapılandırılabilir:
Küçük vakıflarda tek bir kayyum veya mütevelli atanabilir. Sorumluluk tek kişide toplanır; karar çoğunluğu tartışılmaz.
Daha yaygın olan modeldir:
Büyük vakıflarda görülür:
Vakıf türleri içinde aile vakfı gibi özel modeller farklı yapı izleyebilir.
Yönetim organının atanması üç farklı yoldan gerçekleşebilir:
| Yol | Açıklama |
|---|---|
| Kurucu tarafından | Vakıf senedinde ilk yönetim atanır |
| Senedde gösterilen makam | Belirli bir kurul, dernek, üniversite vs. atar |
| Mahkeme tarafından | Senedde boşluk veya uyuşmazlık varsa atama |
Mahkeme atamasında aile mahkemesi veya asliye hukuk mahkemesi görevlidir; vakfın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Senet aksini öngörmedikçe:
Bazı kararlar (vakıf senedinin değiştirilmesi, fesih) için nitelikli çoğunluk aranır.
Vakıf yönetim organının başlıca görevleri:
Vakıf, yönetim organı veya temsil yetkisi verilen üye tarafından dışa karşı temsil edilir. Hukuki işlemlerde imza yetkisi yönetim organındadır.
Yönetim organı üyelerinin sorumluluğu şu eksenlerde değerlendirilir:
| Yönelten | Yönü |
|---|---|
| Vakfa karşı | Özen yükümlülüğü ve sadakat — kusurlu zarar |
| Üçüncü kişiye karşı | Haksız fiil hâlinde — TMK m.50 ile birlikte |
| Devlete karşı | Vakıflar Kanunu yükümlülükleri (denetim, beyanname) |
Sorumluluk müteselsildir; üyeler birlikte sorumlu tutulur. Karar tutanaklarında muhalefet şerhi koyan üye, o karar için sorumluluktan kurtulabilir.
Üyelik şu hâllerde sona erer:
Vakıflar Genel Müdürlüğü, denetim sonucunda yönetim organı üyelerinin görevden alınmasını talep edebilir.
TMK m.110 ve 5737 sayılı Vakıflar Kanunu çerçevesinde:
Vakıf senedi gerektiğinde değiştirilebilir; ancak amaç ve esaslı hususlarda mahkeme kararı zorunludur.
Vakıf, Vakıf Türleri, Vakıf Senedi, Aile Vakfı, Sağlararası Vakıf, Ölüme Bağlı Vakıf, Tüzel Kişi, Tüzel Kişi Türleri, Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi ve Hâkimin Takdir Yetkisi vakıf yönetim organının uygulama bağlamını oluşturur.