Son güncelleme:
Vakıf Senedi: Vakıf senedi, vakfedenin vakfı kuruş iradesini, amacını, mal varlığını, yönetim organlarını ve işleyişini düzenleyen resmi belgedir (TMK m.106). Resmi şekilde noter veya mahkeme önünde düzenlenir; vakıf senedinin geçerliliği ile vakıf tüzel kişilik kazanır. Senet sonradan değiştirilebilir ancak amacın özüne dokunamaz; mahkeme onayı bazı değişikliklerde zorunludur.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Tüzel Kişi
Tüzel kişi, TMK m.47 uyarınca belirli bir amaca özgü, kendine özgü malvarlığı ve organları bulunan ve hukuk düzeninin kişilik tanıdığı kişi topluluğu veya mal topluluğudur. Gerçek kişiden farklı olarak hukuki bir varlık olarak kurulan tüzel kişiler; dernek, vakıf, şirket gibi biçimler alır. Tüzel kişilik doğumla değil tescil veya tanınmayla kazanılır; amacı ve kanuni kapsamıyla sınırlı hak ehliyetine sahiptir (TMK m.48). Organ teorisiyle hareket eder.
Mal Vakfı
Mal vakfı, belirli bir mal varlığının amaca tahsis edilerek mülkiyetinin vakfa devri ile kurulan en yaygın vakıf türüdür (TMK m.101). Vakfedilen taşınmaz, taşınır veya alacak hakkı doğrudan vakfın mülkiyetine geçer; vakfın faaliyetleri bu mal varlığı ve gelirleri ile sürdürülür. Tahsis vakfından farkı, mülkiyetin tam devri esasına dayanmasıdır; vakıf hayır, mesleki veya kamu yararına amaçlar güdebilir.
Vakıf
Vakıf, TMK m.101 uyarınca gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle kurulan tüzel kişiliktir. Üye değil malvarlığı esaslıdır; vakıf, vakfedenin iradesine uygun biçimde yönetilir. Mahkeme kararı ile tüzel kişilik kazanır; Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimine tabidir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ayrıntıyı düzenler. Amaç değişikliği dar şartlara bağlıdır (TMK m.113 — cy près ilkesi).
Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi
Tüzel kişiliğin sona ermesi, tüzel kişinin hukuk düzeninde varlık sıfatını yitirmesidir; sebepler arasında genel kurul kararı, amacın gerçekleşmesi veya imkânsızlığı, mahkeme kararı, fesih, iflas ve birleşme sayılır (TMK m.87 dernekler, m.116 vakıflar). Sona erme ile tasfiye süreci başlar; mal varlığı tüzükte belirtilen kişi/kuruma veya hazine adına aktarılır.
Vakıf Türleri
Vakıf türleri, vakfedilenin niteliğine, kuruluş zamanına ve amacına göre çeşitli kategorilere ayrılır. Sağlararası vakıf hayatta kurulur (TMK m.102); ölüme bağlı vakıf vasiyetname ile kurulur (TMK m.526). Mal vakfı belirli bir mal varlığının amaca tahsisidir; aile vakfı ailenin ekonomik korunması içindir. Her türün kuruluş usulü, denetimi ve sona erme rejimi farklıdır.
Dernek Tüzüğü
Dernek tüzüğü, derneğin amacı, üyelik koşulları, organları ve iç işleyişini belirleyen temel iç düzenlemedir (TMK m.58). Kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz; üye hakları ve görevleri, genel kurul yapısı, yönetim ve denetim kurulu, mali işleyiş, fesih ve tasfiye gibi konuları içerir. Tüzük genel kurul kararıyla değiştirilebilir; değişiklik nüfus müdürlüğüne bildirilir.
Sağlararası Vakıf
Sağlararası vakıf, vakfedenin hayattayken vakıf senedi düzenleyerek kurduğu vakıf türüdür (TMK m.102). Resmi şekilde noter veya sulh hâkimi önünde düzenlenir; tescilden sonra mal varlığı doğrudan vakfa geçer ve vakfeden geri alamaz. Ölüme bağlı vakıftan en önemli farkı, kuruluşun mirasbırakanın ölümüne bağlı olmamasıdır; saklı pay sınırlaması da uygulanmaz.
Ölüme Bağlı Vakıf
Ölüme bağlı vakıf, mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesi içinde belirttiği iradenin ölümünden sonra terekeden tahsis edilen mal varlığı ile kurulan vakıf türüdür (TMK m.526). Mirasbırakanın ölümüne kadar tüzel kişilik kazanmaz; tereke açılınca mahkeme onayı sonrası tescil edilir. Saklı pay sınırına tâbidir; saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.
Vakıf senedi, Türk Medeni Kanunu m.106 hükmünde düzenlenen ve vakfın kuruluş iradesini, amacını, mal varlığını ve işleyişini düzenleyen resmi belgedir. Vakfın "anayasası" niteliğinde olup vakıf tüzel kişiliğinin temelidir; senedin tüm hükümleri vakıf faaliyetlerinin hukuki çerçevesini oluşturur.
Senet şu unsurları mutlaka içermelidir:
| Organ | Görev |
|---|---|
| Vakıf yönetim kurulu | Yürütme organı |
| Mütevelli heyeti | Karar organı (bazı vakıflarda) |
| Denetim kurulu | Mali ve idari denetim |
Vakıf senedi resmi şekle tâbidir:
Vakıf senedi düzenlendikten sonra:
Vakıf senedi sonradan değiştirilebilir, ancak sınırlamalar vardır:
Vakfedenin ölümünden sonra veya kapsamlı değişiklikler için:
| Sonuç | Açıklama |
|---|---|
| Tüzel kişilik kazanımı | Tescil ile vakıf hukukî varlık kazanır |
| Mal varlığı devri | Vakfedilen mallar vakfa geçer |
| Bağlayıcılık | Tüm dernek/vakıf işlemlerinde uyulması zorunlu |
| Geri alınamazlık | Sağlararası vakıfta vakfeden vakfı geri alamaz |
| Üst sınır | Kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz |
| Özellik | Vakıf Senedi | Dernek Tüzüğü |
|---|---|---|
| Düzenleme türü | Mal topluluğu | Kişi topluluğu |
| Şekil | Resmi (noter/mahkeme) | Yazılı (basit) |
| Kuruluş | Vakfeden tek başına | En az 7 kurucu |
| Tescil | Mahkeme + Vakıflar Genel Müdürlüğü | İl müdürlüğü |
| Değişiklik | Sınırlı, mahkeme onayı | Genel kurul 2/3 |
Vakıf senedi, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında tüzel kişi soruları içinde test edilir. Tipik konular:
Vakıf, Vakıf Türleri, Sağlararası Vakıf, Ölüme Bağlı Vakıf, Mal Vakfı, Tüzel Kişi, Dernek Tüzüğü ve Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi vakıf senedinin uygulama bağlamını oluşturur.