Son güncelleme:
TMK m.5 Atıf Hükmü: TMK m.5 atıf hükmü, "Bu kanun ve Borçlar Kanununun genel hükümleri, uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanır" içerikli ve Türk özel hukukunun birlik ilkesini temellendiren temel düzenlemedir. Hüküm, TMK ile TBK genel hükümleri arasında kıyasa elverişli bir köprü kurar; özel hukuk ilişkileri için temel hukuk kuralı niteliği taşır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
TMK m.5 atıf hükmü, Türk Medeni Kanunu m.5 hükmünde düzenlenen ve "Bu Kanun ve Borçlar Kanununun genel hükümleri, uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanır" şeklindeki genel atıf kuralıdır. Türk özel hukuk düzeninin birlik ilkesinin yasal temeli niteliğindedir. TMK m.1 kanun uygulaması, m.4 hâkimin takdir yetkisi ve m.7 resmi sicil ile birlikte TMK metodoloji bölümünün omurgasını oluşturur.
"Bu Kanun ve Borçlar Kanununun genel hükümleri, uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanır."
Hüküm üç temel öğe içerir:
TMK m.5, özel hukukun bütünlüğü anlayışının yasal ifadesidir:
| Hukuk Dalı | TMK m.5 Etkisi |
|---|---|
| Borçlar (TBK) | TMK ilkeleri kıyasen uygulanır |
| Ticaret (TTK) | Eksiklikte TMK + TBK genel hükümleri |
| İş hukuku | Sözleşme hükümleri uyumlu uygulanır |
| Tüketici hukuku | Genel hükümlere atıf |
| Aile hukuku | TBK irade sakatlıkları kıyasen |
TMK m.5 körü körüne kıyas yapmaz; uyum testi uygular. Yargı pratiğinde bu testin üç ölçütü vardır:
Özel hukuk ilişkisinin yapısı kıyaslamaya elverişli mi? Örneğin vasiyet tek taraflı tasarruf olduğu için bazı sözleşme hükümleri (öneri-kabul mekanizması) doğrudan uygulanmaz; ancak irade sakatlığı hükümleri uygundur.
Atıf yapılan hükmün gerekçesi ilişkiye uyuyor mu? Örneğin TBK'daki tüketici koruma hükümleri profesyonel tacir ilişkisine kıyasen uygulanmaz.
Sosyal/ekonomik koruma amacı uyumlu mu? Hâkim takdir yetkisini kullanırken bu boyutu da dikkate alır.
TMK m.5 atfının pratik uygulaması, TBK genel hükümlerinin kıyasen uygulanması yoluyla işler. Ana uygulama alanları:
TMK m.1 (kanun uygulaması), kanun → örf-âdet → hâkim hukuku sırasını öngörür. TMK m.5 ise:
| Hüküm | Görevi |
|---|---|
| TMK m.1 | Kanun yokluğunda boşluk doldurma yöntemi |
| TMK m.5 | TMK ve TBK genel hükümlerinin diğer özel hukuk dallarına uygulanması |
Birbirini tamamlar: TMK m.1 yatay (kanun-örfâdet-içtihat), TMK m.5 dikey (genel hükümlerin diğer dallara) etkidir.
Hâkimin takdir yetkisi (m.4), TMK m.5 uygulamasında belirleyicidir. "Uygun düştüğü ölçüde" değerlendirmesi büyük ölçüde hâkimin takdir alanına girer; ancak takdir keyfilikten ayrılır, sebep gösterme yükümlülüğü doğurur.
TMK m.1 Kanun Uygulaması, Boşluğun Doldurulması, Hâkimin Takdir Yetkisi, Takdir Yetkisi MK4, TBK Genel Hükümlerinin Kıyasen Uygulanması, Dürüstlük Kuralı, İyiniyet Karinesi ve Resmi Sicil MK7 TMK m.5 atfının metodolojik çerçevesini oluşturur.