Son güncelleme:
Tereke Mahkemesi: Tereke mahkemesi, mirasbırakanın son yerleşim yerinde bulunan ve miras hukuku işlemleri için yetkili sulh hukuk mahkemesidir (TMK m.576). Vasiyetnamenin açılması, veraset ilamı düzenleme, tereke koruma tedbirleri, defter tutma ve resmi tasfiye yetkisine sahiptir. Mirasçılar arası uyuşmazlıklarda kapsamı genişler; paylaşım davaları ise asliye hukuk mahkemesinin görevidir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Resmi Defter Tutma
Resmi defter tutma, mirasçının üç ay içinde sulh hâkimine başvurarak tereke envanterinin çıkarılmasını talep etmesi ve sonucunda borçlardan tereke ile sınırlı sorumluluk kazanmasıdır (TMK m.619-630). Hâkim tereke aktif ve pasifini resmi defterde belirler; alacaklılara ilan yapılır, başvurmayanların alacakları kişisel sorumluluk dışında kalır. Mirasçı defter sonrası kabul, ret veya resmi tasfiye seçeneklerinden birini kullanır.
Resmi Tasfiye
Resmi tasfiye, mirasçının veya alacaklıların talebi üzerine sulh hukuk mahkemesinin denetiminde terekenin tasfiye memuru aracılığıyla tasfiye edilmesidir (TMK m.632-636). Tasfiye memuru tereke aktiflerini paraya çevirir, alacaklılar arasında sıralı ödeme yapar; kalan değer mirasçılara dağıtılır. Bu yöntemde mirasçılar pasiflerden hiçbir şekilde sorumlu tutulmaz; resmi tasfiye, borca batık tereke için en güvenli seçenektir.
Mirasın Reddi
Mirasın reddi, mirasçının üç ay içinde sulh hâkimine yapacağı yazılı veya sözlü beyanla mirasbırakanın terekesini yüklenmemesini sağlayan tek taraflı, hak düşürücü süreye tâbi yenilik doğuran irade beyanıdır (TMK m.605-618). Ret hâlinde mirasçı sıfatı kazanılmamış sayılır; pay halefiyet ilkesiyle altsoya geçer veya alt zümreye intikal eder. Borca batık tereke için reddi makul karine kabul edilir.
Vasiyet Yöneticisi
Vasiyet yöneticisi, mirasbırakanın TMK m.550-552 uyarınca vasiyetnamesinde atadığı ve vasiyet hükümlerinin uygulanmasını denetleyen kişidir. Tereke yönetimini, vasiyet alacaklılarına ödeme, mirasçılar arasında paylaştırma ve hesap tutma yükümlülüklerini yerine getirir; mirasçıların yetkisi yöneticinin yetkisinin sona ermesine kadar sınırlıdır. Mahkeme denetimi altında çalışır ve mirasçılara hesap verir.
Veraset İlamı
Veraset ilamı (mirasçılık belgesi), mirasbırakanın yasal ve atanmış mirasçılarının kim olduğunu ve pay oranlarını gösteren, sulh hukuk mahkemesi veya noter tarafından düzenlenen tespit edici nitelikteki belgedir (TMK m.598). Mirasçı sıfatını yaratmaz; külli halefiyet zaten ölümle doğmuştur. Tereke işlemleri (tapu intikali, banka, vergi) için ispat aracı olarak kullanılır ve her zaman güncellenebilir.
Yerleşim Yeri
Yerleşim yeri (ikametgâh), TMK m.19 uyarınca kişinin sürekli kalmak niyetiyle oturduğu yerdir. Her gerçek kişinin bir yerleşim yeri bulunur ve bu yer teklik ilkesine tabidir. Yerleşim yeri dava, tebligat, vergi, nüfus kaydı, evlenme ve miras gibi birçok hukukî ilişkide bağlama noktası olarak işlev görür. Küçük ve kısıtlı kişilerin yerleşim yeri kanuni temsilcisininkiyle aynı kabul edilir (TMK m.21-22); değişiklik yeni yerde yerleşim niyetinin oluşmasıyla gerçekleşir.
Tereke
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
Vasiyetname
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere tek taraflı olarak yaptığı, kişisel ve ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki şekle tâbi irade beyanıdır (TMK m.531-548). Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir; her zaman geri alınabilir nitelikte olup mirasçı ataması, vasiyet alacaklısı belirleme ve mirastan iskat gibi tasarruflara aracılık eder. Geçerlilik için tam ehliyet aranır.
Mirasın Açılması
Mirasın açılması, mirasbırakanın ölümü ile terekenin mirasçılara intikal edebilir hâle gelmesidir (TMK m.575). Açılma, mirasbırakanın son yerleşim yerinde ve ölüm anında gerçekleşir; mirasçılık sıfatı, paylar, saklı pay oranları ve uygulanacak hukuk açılma anına göre belirlenir. Açılma yetkili mahkemenin tespiti, vasiyetnamenin teslimi ve ret süresinin başlaması için temel referanstır.
Tereke mahkemesi, Türk Medeni Kanunu m.576 hükmü çerçevesinde mirasbırakanın son yerleşim yerinde bulunan sulh hukuk mahkemesidir ve miras hukuku işlemlerinin yetkili merkezidir. Mirasın açılmasından paylaşıma kadar olan tereke yönetimi süreçlerinde merkezi rol oynar.
Tereke mahkemesinin görev alanı geniştir:
TMK m.576 mirasbırakanın son yerleşim yerini esas alır. Belirleme kriterleri:
Miras hukuku işlemleri görev bakımından ikiye ayrılır:
| İşlem Türü | Yetkili Mahkeme | Açıklama |
|---|---|---|
| Vasiyetname açılması | Sulh hukuk | Tereke mahkemesi |
| Veraset ilamı | Sulh hukuk veya noter | Uyuşmazlık varsa sulh |
| Tereke koruma tedbirleri | Sulh hukuk | Tereke mahkemesi |
| Defter tutma, resmi tasfiye | Sulh hukuk | Tereke mahkemesi |
| Vasiyetin iptali | Asliye hukuk | Tereke içeriğine yönelik |
| Tenkis davası | Asliye hukuk | Saklı pay tecavüzü davası |
| Paylaşım davası | Asliye hukuk | Mirasçılar arası uyuşmazlık |
| Tapu intikali | İdari işlem | Tapu sicili müdürlüğü |
Sulh hukuk mahkemesi tereke yönetiminde idari nitelikli işlemleri yapar; uyuşmazlıkların çekişmeli yargılaması asliye hukuk mahkemesinin görevidir.
Tereke mahkemesi miras açıldıktan sonra koruyucu tedbirler alabilir:
Tereke mallarının korunması için mühür altına alma (TMK m.589):
Resmi defter tutmadan farklı olarak koruyucu defter (m.590):
Mirasçıların belirsiz olduğu, gaiplik durumlarında veya mirasçıların terekeyi yönetemediği hâllerde tereke kayyımı atanır (TMK m.592).
Tereke mahkemesi, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında yetki ve görev sorularında test edilir. Tipik konular:
Tereke, Yerleşim Yeri, Vasiyetname, Veraset İlamı, Resmi Defter Tutma, Resmi Tasfiye, Mirasın Reddi ve Mirasın Açılması tereke mahkemesinin işlemsel bağlamını oluşturur.