Son güncelleme:
TBK Genel Hükümlerinin Kıyasen Uygulanması: TBK genel hükümlerinin kıyasen uygulanması, TMK m.5 atfı uyarınca Türk Borçlar Kanunu Genel Hükümler kısmındaki (m.1-206) düzenlemelerin medeni hukuk ilişkilerine uygun düştüğü ölçüde uygulanmasıdır. İrade sakatlıkları, ifa, temerrüt, faiz, müteselsil borç ve cezai şart kuralları başlıca kıyas alanlarıdır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
TBK genel hükümlerinin kıyasen uygulanması, TMK m.5 atıf hükmü gereği 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu Genel Hükümler kısmındaki (m.1-206) düzenlemelerin medeni hukuk ilişkilerine uyum testinden geçirilerek uygulanmasıdır. Türk özel hukukunun birlik ilkesinin somut yansımasıdır.
TBK genel hükümlerinin medeni hukuka kıyasen uygulanması üç aşamalı bir süreçtir:
Medeni hukuk ilişkisinde özel düzenleme eksik mi? TMK doğrudan hüküm öngörmüş ise lex specialis ilkesi gereği özel düzenleme önceliklidir. Ancak özel hüküm yoksa boşluk doğar.
TMK m.5 hükmü körü körüne kıyas yapmaz. İlişkinin niteliği, hükmün gerekçesi ve hukuk politikası uyumlu olmalıdır.
TBK genel hükmü kıyasen uygulanırken medeni hukuk ilişkisinin özelliklerine göre uyarlama yapılır. Örneğin vasiyetnamenin tek taraflı niteliği, sözleşmedeki karşılıklılık ilkesini bertaraf eder.
Medeni hukuk irade sakatlıkları kategorisi:
| TBK Hükmü | Medeni Hukuka Uygulaması |
|---|---|
| m.30-31 yanılma | Vasiyet, evlenme, miras sözleşmesi |
| m.32 saik hatası | Vasiyette esaslı saik (geniş yorum) |
| m.36 hile | Vasiyetname, evlenme |
| m.37-38 korkutma | Vasiyet, evlenme |
Aşırı yararlanma medeni hukuk örnekleri: hibe (gabin), mehir, mal rejimi sözleşmeleri.
| TBK Hükmü | Konu | Medeni Hukuka Yansıması |
|---|---|---|
| m.136 ifa imkansızlığı | Konunun yok olması | Vasiyet konusu yok olursa |
| m.106 alacaklı temerrüdü | Alacaklı kabule yanaşmaması | Alacaklı temerrüdü medeni |
| m.117 borçlu temerrüdü | Borçlunun gecikmesi | Borçlu temerrüdü medeni |
Müteselsil borç medeni — mirasçıların müteselsil sorumluluğu (TMK m.641), müşterek velayet, ortak vasi sorumluluğu.
Cezai şart TMK atıf — boşanma, mal rejimi sözleşmesi, evlenme vaadi.
Medeni hukuk faiz — mehir, nafaka, geri verme, tenkis bedeli.
TMK özel düzenleme öngörmüşse TBK genel hükmü uygulanmaz. Örnekler:
Bazı TBK genel hükümleri medeni hukuka doğrudan kıyaslanamaz:
Yargıtay 3., 14. ve Hukuk Genel Kurulu içtihatları, TMK m.5 atıfını dengeli ve gerekçeli uygulamaya özen gösterir:
TMK m.5 Atıf Hükmü, İrade Sakatlıkları Medeni Hukuk, Aşırı Yararlanma, İfa İmkansızlığı, Borçlu Temerrüdü Medeni, Cezai Şart, Faiz Medeni Hukuk, Müteselsil Borç ve TMK m.1 Kanun Uygulaması TBK kıyasının uygulama bağlamını oluşturur.