Son güncelleme:
Tam Ehliyetli: Tam Ehliyetli, [Fiil Ehliyeti](/sozluk/medeni-hukuk/fiil-ehliyeti)nin en geniş hâlidir; ergin, [Ayırt Etme Gücü](/sozluk/medeni-hukuk/ayirt-etme-gucu)ne sahip ve kısıtlanmamış kişiyi ifade eder. Tam ehliyetli kişi her türlü hukuki işlemi tek başına yapabilir, dava açabilir, sözleşme kurabilir ve mal varlığında özgürce tasarrufta bulunabilir. TMK m.10 hükmü tam ehliyetlilik şartlarını ve sonuçlarını düzenler.
Sınırlı Ehliyetsiz
Sınırlı ehliyetsiz, TMK m.16 uyarınca ayırt etme gücüne sahip olup ergin olmayan (küçük) veya kısıtlı olan kişidir. Sınırlı ehliyetsizler, kanunî temsilcinin (veli veya vasi) rızasıyla kendilerini borç altına sokabilir ve hak edinebilir. Karşılıksız kazanmalarda (hediye, miras kabulü) ve kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarda (nişanlanmayı bozma, evlenme izni isteme) rıza aranmaz. Kanunî temsilcinin rızası olmadan yapılan borçlandırıcı işlemler askıda hükümsüzdür.
Tam Ehliyetsiz
Tam ehliyetsiz, TMK m.15 uyarınca ayırt etme gücü bulunmayan kişidir; küçük yaşta veya ayırt etme gücünü kaldıran akıl hastalığı/zayıflığı nedeniyle bu sınıfa girer. Tam ehliyetsizlerin kendi başlarına yaptıkları hukukî işlemler, kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür. Kanuni temsilcileri (veli veya vasi) tam ehliyetsiz adına işlem yapar. Kural olarak haksız fiilden de sorumlu değildirler; ancak TBK m.65 uyarınca hakkaniyet gereği tazminata mahkûm edilebilirler.
Ayırt Etme Gücü
Ayırt etme gücü (temyiz kudreti), TMK m.13 uyarınca kişinin yaptığı fiilin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve iradesine göre hareket edebilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin üç temel unsurundan biridir; yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzer sebeplerle bu güçten yoksun olan kişilerin yaptığı işlemler kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür (TMK m.15). Ayırt etme gücü olayın özelliğine göre her durum için ayrı ayrı değerlendirilir.
Fiil Ehliyeti
Fiil ehliyeti, TMK m.9 uyarınca kişinin hukukî işlemleri kendi fiili ile yapabilme ve sonuçlarını üstlenebilme yeteneğidir. Fiil ehliyeti üç unsurun birleşmesiyle doğar: ayırt etme gücü (TMK m.13), erginlik (TMK m.11) ve kısıtlılık altında olmama. Bu unsurların bir kısmının eksikliği hâlinde kişi ya tam ehliyetsiz, ya sınırlı ehliyetsiz ya da sınırlı ehliyetli sayılır; her sınıfın yapabileceği işlemler ve yasal temsil sistemi farklıdır.
Ergin Kılınma
Ergin Kılınma, 15 yaşını dolduran küçüğün haklı sebep göstererek mahkeme kararıyla ergin kılınmasıdır; TMK m.12 hükmüne dayanır. Bu kurum, küçüğün velayetin sona ermesi öncesinde [Tam Ehliyetli](/sozluk/medeni-hukuk/tam-ehliyetli) statüsüne geçmesini sağlar. Karar verilebilmesi için küçük + anne-baba veya [Vasi](/sozluk/medeni-hukuk/vasi)nin rızası ile vesayet makamı izninin bulunması ve haklı bir sebebin varlığı şarttır.
Kişilik Rızası ve Üstün Yarar
Kişilik Rızası, [Kişilik Hakkı](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-hakki-ihlali) sahibinin saldırıya rıza göstermesi nedeniyle saldırının hukuka aykırı sayılmadığı hâli ifade eder; TMK m.24/2 hükmü hak sahibinin rızası, üstün özel yarar veya kamu yararı varsa ihlalin bulunmadığını öngörür. Rıza özgür iradeyle, bilgilendirilmiş ve geri alınabilir nitelikte olmalıdır. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) için en güçlü savunma yoludur.
Sınırlı Ehliyetli
Sınırlı Ehliyetli, ergin ve [Ayırt Etme Gücü](/sozluk/medeni-hukuk/ayirt-etme-gucu)ne sahip olmasına rağmen mahkeme kararıyla [Yasal Danışman](/sozluk/medeni-hukuk/yasal-danisman) atanmış kişidir; TMK m.429 hükmüne dayanır. Bu kişi ehliyetinin tümünü kaybetmez; kanunda sayılan belirli işlemler için yasal danışmanın onayı zorunludur. [Tam Ehliyetli](/sozluk/medeni-hukuk/tam-ehliyetli)den daha sınırlı, [Sınırlı Ehliyetsiz](/sozluk/medeni-hukuk/sinirli-ehliyetsiz)den daha geniş yetkilidir.
Tam ehliyetli, Türk medeni hukukunun "tam yetkili kişi" kategorisidir. TMK m.10 hükmü "Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır." kuralıyla tam ehliyetliliği üç şarta bağlar: erginlik, Ayırt Etme Gücü ve kısıtlanmamış olma.
TMK m.10 hükmü tam ehliyetliliğin yasal tanımıdır. Fiil Ehliyeti genel kavramının en geniş hâlini düzenler ve hak süjesinin kişisel olarak hukuk düzenine katılma yetkisinin kapsamını belirler.
Türk hukukunda erginlik kural olarak 18 yaşın doldurulmasıyla kazanılır:
Kişinin yaşına uygun makul karar verebilme yeteneği:
Mahkeme Kısıtlama Kararı ile fiil ehliyetini sınırlamamışsa kişi kısıtlanmamış sayılır:
Tam ehliyetli kişi şu işlemleri tek başına yapabilir:
| Ehliyet türü | Erginlik | Ayırt etme | Kısıtlanma | İşlem yetkisi |
|---|---|---|---|---|
| Tam ehliyetli | Var | Var | Yok | Tam |
| Sınırlı Ehliyetli | Var | Var | Yasal Danışman | Sınırlı |
| Sınırlı Ehliyetsiz | Yok | Var | — | Kanuni Temsilci onayı |
| Tam Ehliyetsiz | — | Yok | — | İşlem geçersiz |
Tam ehliyetli kişi şu hâllerde ehliyetini kaybedebilir: