Son güncelleme:
Soybağının Reddi Davası: Soybağının reddi davası, evlilik karinesine dayanan baba-çocuk soybağını çürütmek için açılan yenilik doğurucu bir dava türüdür. Türk Medeni Kanunu m.286-291 arasında düzenlenir; davacı olarak koca, çocuk ve istisnai hallerde Cumhuriyet savcısı bulunur. Koca için 1 yıllık nisbi ve 5 yıllık mutlak hak düşürücü süre öngörülmüş; çocuk için süre erginliğe ulaşılana kadar askıdadır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Velayet
Velayet, Türk Medeni Kanunu m.335-351 arasında düzenlenen ve ana-babanın küçük veya kısıtlı çocuğu üzerindeki bakım, gözetim, eğitim, temsil ve mal yönetim hak ve yükümlülükleri bütünüdür. Evlilik içinde ana-baba tarafından birlikte kullanılır; boşanmada TMK m.182 uyarınca hâkim velayeti eşlerden birine verir. Kaldırma (m.348) ve değiştirme (m.349) çocuğun üstün yararına bağlıdır; anayasal dayanağı AY m.41 aile ve çocuk korumasıdır.
Boşanmanın Mali Sonuçları
Boşanmanın mali sonuçları, Türk Medeni Kanunu m.174-178 arasında düzenlenen ve boşanma kararıyla birlikte eşler arasında doğan parasal yükümlülükleri ifade eder. Dört ana başlıkta toplanır: maddi tazminat (m.174/1), manevi tazminat (m.174/2), yoksulluk nafakası (m.175) ve mal rejimi tasfiyesi (m.202 vd). Ayrıca tedbir nafakası ve iştirak nafakası boşanma sürecinde gündeme gelir. Zamanaşımı TMK m.178 uyarınca boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıldır.
Türk Medeni Kanunu (TMK)
Türk Medeni Kanunu (TMK), 22 Kasım 2001 tarihinde kabul edilip 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı kanundur; 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır. Medeni hukukun temel kaynağı olan kanun, Başlangıç hükümleri (m.1-7) ile Kişiler, Aile, Miras ve Eşya olmak üzere dört kitaptan oluşur ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bütünleşerek özel hukukun çekirdek mevzuatını kurar.
Tanıma
Tanıma, evlilik dışı doğmuş çocuğun babası olduğunu beyan eden kişinin, nüfus memuruna, mahkemeye, notere veya resmi vasiyetname ile yaptığı tek taraflı ve şekle bağlı hukuki işlem. Türk Medeni Kanunu m.295-298 arasında düzenlenen bu kurum, çocuk ile tanıyan arasında geriye etkili soybağı doğurur; çocuk, ana, babanın altsoyu ve Cumhuriyet savcısı tanımanın iptalini dava edebilir.
İştirak Nafakası
İştirak nafakası, Türk Medeni Kanunu m.182'de düzenlenen ve boşanma kararıyla velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücüne göre katılma yükümlülüğüdür. Velayet düzenlemesiyle birlikte hâkim tarafından resen hükmedilir ve çocuk ergin olana kadar ödenir; eğitimi devam ediyorsa süre uzayabilir. Miktar çocuğun ihtiyaçları ve yükümlünün mali gücüne göre belirlenir. Yoksulluk nafakasından farkı eş değil çocuk yararına olmasıdır.
Hâkimin Takdir Yetkisi
Hâkimin takdir yetkisi, TMK m.4 gereğince kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini takdir etmeye emrettiği konularda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre karar vermesini ifade eder. Takdir yetkisi keyfî bir yetki değildir; hukuk içinde kalmak, yasa ve içtihatlara uygun davranmak, gerekçelendirmek ve hakkaniyeti gözetmek sınırlarına tabidir. Tazminat miktarı, nafaka takdiri, boşanma kusur oranı ve benzeri pek çok alanda Yargıtay denetimine konu olur.
Babalık Davası
Babalık davası, evlilik dışı doğmuş çocuğun babası ile soybağının mahkeme hükmüyle kurulması için ana veya çocuk tarafından açılan inşai bir davadır. Türk Medeni Kanunu m.301-304 arasında düzenlenir; davalı baba veya mirasçılarıdır. TMK m.302 "baba olma karinesi" kural olarak doğumdan önce 300 ile 180. gün arasında cinsel ilişki halinde işler; çocuk için süre erginlikten 1 yıldır.
Soybağı Tespiti Davası
Soybağı Tespiti Davası, çocuğun soybağının kanıtlanması için açılan genel dava türüdür; özellikle [Tanıma (Soybağı)](/sozluk/medeni-hukuk/tanima-soybagi) ve [Babalık Davası](/sozluk/medeni-hukuk/babalik-davasi)ndan farklı durumlarda uygulanır. TMK m.282-285 hükümleri soybağı kurma yollarını düzenler. Tespit davası özellikle ana karinesi geçersiz, hatalı veya çelişkili durumlarda mahkemeden soybağının doğrudan tespitini istemek için kullanılır.
Soybağı
Soybağı, bir kişi ile biyolojik veya hukuki anne-babası arasındaki hukuki bağı ifade eden mutlak kişisel hal. Türk Medeni Kanunu m.282-363 arasında düzenlenir; ana-çocuk arası soybağı doğumla kendiliğinden kurulur (ipso iure), baba-çocuk arasında ise evlilik karinesi, tanıma veya hükümle kurulma olmak üzere üç yol bulunur. Çocuk üstün yararı ilkesine göre çözülmesi gereken aile hukuku kurumudur.
Biyolojik Baba Hükmü
Biyolojik Baba Hükmü, Yargıtay içtihadında soybağı uyuşmazlıklarında biyolojik gerçekliğin (DNA testi) hukuki soybağına üstün tutulması yaklaşımıdır; özellikle [Soybağının Reddi](/sozluk/medeni-hukuk/soybaginin-reddi), [Babalık Davası](/sozluk/medeni-hukuk/babalik-davasi) ve [Soybağı Tespiti Davası](/sozluk/medeni-hukuk/soybagi-tespiti-davasi)nda uygulanır. Ancak [Çocuğun Üstün Yararı](/sozluk/medeni-hukuk/cocugun-ustun-yarari) zorlayıcı olduğunda biyolojik gerçeklik geri çekilebilir.
İspat Yükü
İspat yükü, TMK m.6 uyarınca kanunda aksine hüküm bulunmadıkça taraflardan her birinin, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispat etmekle yükümlü olmasıdır. Genel kural "iddia eden taraf ispatla yükümlüdür" (*actori incumbit probatio*) biçiminde ifade edilir. Kanunda öngörülen karineler, kesin deliller ve özel hükümler ispat yükünün yer değiştirmesine yol açabilir; [TMK m.7](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4721.pdf) resmî belgelere özel ispat gücü tanır.
Soybağının reddi davası, Türk Medeni Kanunu m.286-291 arasında düzenlenen, evlilik içi doğmuş çocuk ile koca arasında TMK m.285 gereği kurulan soybağı karinesinin çürütülmesi için açılan yenilik doğurucu (inşai-bozucu) bir davadır. Amacı, biyolojik gerçeklik ile hukuki görünüm arasındaki uyumsuzluğu gidererek çocuk üstün yararına uygun sonuca ulaşmaktır.
Dava, bozucu yenilik doğuran etkiye sahiptir: hükmün kesinleşmesiyle birlikte kocayla çocuk arasındaki hukuki baba-evlat ilişkisi geriye etkili biçimde sona erer; çocuk doğuştan itibaren evlilik dışı statüde sayılır. Ancak bu sonuç üçüncü kişilerin iyiniyetle kazandığı haklarına dokunmaz. Dava kamu düzenini ilgilendirdiğinden hâkim re'sen araştırma ilkesi uygulanır (TMK m.184), ispat yükü davacıdadır.
Evlilik karinesine dayanan soybağı en çok kocayı etkilediğinden, birincil davacı kocadır. Koca davayı çocuğun soybağını reddetmek için açar; davalı ana ve çocuktur.
Çocuk da ergin olduktan sonra kendi soybağını reddetmek için dava açabilir; bu durumda ana ve koca davalı olur. Reddin ardından biyolojik baba ile tanıma veya babalık davası yoluyla yeni bir soybağı kurulabilir.
Kocanın altsoyu, anası, babası ve çocuğun gerçek babası olduğunu iddia eden kişi, kocanın ölümü ya da ayırt etme gücünü sürekli kaybetmesi hâllerinde dava açabilir. Cumhuriyet savcısı da çocuk ergin olmadan kocanın ölmesi halinde, ilgililerin talebi olmadan istisnai olarak dava açabilir.
Süreler bu davanın en sık sınav sorusu olan yönüdür:
Hak düşürücü süreler re'sen dikkate alınır; taraf ileri sürmese de hâkim sürenin geçip geçmediğini inceler. Mazereti varsa (TMK m.289/3) süre hâkim tarafından uzatılabilir — özellikle korkutma veya aldatma hallerinde.
TMK m.287 iki varsayımı ayırır: (a) Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüş (evlenmeden sonra 180 gün + doğumdan önce 300 gün arası) — koca mutlak biçimde baba olmadığını ispatla yükümlüdür; (b) Evlenmeden önce ana rahmine düşmüşse, yalnız kocanın baba olmadığını yaklaşık ispat etmesi yeter (TMK m.288).
Günümüzde en güçlü delil DNA testidir; babalığı %99.99 doğrulukla teyit veya ret eder. Bunun yanında kan grubu uyumsuzluğu, kısırlık raporu, ilişki yokluğu ispatı, uzak mesafede yaşama kayıtları da kullanılır. Hâkimin takdir yetkisi delil değerlendirmesinde aktiftir.