Son güncelleme:
Sağlararası Vakıf: Sağlararası vakıf, vakfedenin hayattayken vakıf senedi düzenleyerek kurduğu vakıf türüdür (TMK m.102). Resmi şekilde noter veya sulh hâkimi önünde düzenlenir; tescilden sonra mal varlığı doğrudan vakfa geçer ve vakfeden geri alamaz. Ölüme bağlı vakıftan en önemli farkı, kuruluşun mirasbırakanın ölümüne bağlı olmamasıdır; saklı pay sınırlaması da uygulanmaz.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Tüzel Kişi
Tüzel kişi, TMK m.47 uyarınca belirli bir amaca özgü, kendine özgü malvarlığı ve organları bulunan ve hukuk düzeninin kişilik tanıdığı kişi topluluğu veya mal topluluğudur. Gerçek kişiden farklı olarak hukuki bir varlık olarak kurulan tüzel kişiler; dernek, vakıf, şirket gibi biçimler alır. Tüzel kişilik doğumla değil tescil veya tanınmayla kazanılır; amacı ve kanuni kapsamıyla sınırlı hak ehliyetine sahiptir (TMK m.48). Organ teorisiyle hareket eder.
Vakıf Senedi
Vakıf senedi, vakfedenin vakfı kuruş iradesini, amacını, mal varlığını, yönetim organlarını ve işleyişini düzenleyen resmi belgedir (TMK m.106). Resmi şekilde noter veya mahkeme önünde düzenlenir; vakıf senedinin geçerliliği ile vakıf tüzel kişilik kazanır. Senet sonradan değiştirilebilir ancak amacın özüne dokunamaz; mahkeme onayı bazı değişikliklerde zorunludur.
Mal Vakfı
Mal vakfı, belirli bir mal varlığının amaca tahsis edilerek mülkiyetinin vakfa devri ile kurulan en yaygın vakıf türüdür (TMK m.101). Vakfedilen taşınmaz, taşınır veya alacak hakkı doğrudan vakfın mülkiyetine geçer; vakfın faaliyetleri bu mal varlığı ve gelirleri ile sürdürülür. Tahsis vakfından farkı, mülkiyetin tam devri esasına dayanmasıdır; vakıf hayır, mesleki veya kamu yararına amaçlar güdebilir.
Vakıf
Vakıf, TMK m.101 uyarınca gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle kurulan tüzel kişiliktir. Üye değil malvarlığı esaslıdır; vakıf, vakfedenin iradesine uygun biçimde yönetilir. Mahkeme kararı ile tüzel kişilik kazanır; Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimine tabidir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ayrıntıyı düzenler. Amaç değişikliği dar şartlara bağlıdır (TMK m.113 — cy près ilkesi).
Vakıf Türleri
Vakıf türleri, vakfedilenin niteliğine, kuruluş zamanına ve amacına göre çeşitli kategorilere ayrılır. Sağlararası vakıf hayatta kurulur (TMK m.102); ölüme bağlı vakıf vasiyetname ile kurulur (TMK m.526). Mal vakfı belirli bir mal varlığının amaca tahsisidir; aile vakfı ailenin ekonomik korunması içindir. Her türün kuruluş usulü, denetimi ve sona erme rejimi farklıdır.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
Ölüme Bağlı Vakıf
Ölüme bağlı vakıf, mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesi içinde belirttiği iradenin ölümünden sonra terekeden tahsis edilen mal varlığı ile kurulan vakıf türüdür (TMK m.526). Mirasbırakanın ölümüne kadar tüzel kişilik kazanmaz; tereke açılınca mahkeme onayı sonrası tescil edilir. Saklı pay sınırına tâbidir; saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.
Sağlararası vakıf, Türk Medeni Kanunu m.102 hükmünde düzenlenen ve vakfedenin hayattayken vakıf senedi düzenleyerek kurduğu vakıf türüdür. Vakıf türleri içinde kuruluş zamanına göre yapılan ayrımın bir kategorisidir; ölüme bağlı vakıftan farklı olarak vakıf, mirasbırakanın ölümünü beklemeden tüzel kişilik kazanır.
Sağlararası vakıf kuruluşu sıkı koşullara tâbidir:
Vakfeden, vakfı kurduktan sonra:
Bu özellik, sağlararası vakıfın kalıcı ve bağlayıcı niteliğini sağlar; bağışlamadan farkı bu yöndedir.
Saklı pay sınırlaması sağlararası vakıfta uygulanmaz (kural olarak):
| Özellik | Sağlararası Vakıf | Ölüme Bağlı Vakıf |
|---|---|---|
| Kuruluş zamanı | Vakfedenin hayatta | Mirasbırakanın ölümü sonrası |
| Şekil | Noter/mahkeme | Vasiyetname/miras sözleşmesi |
| Geri alma | Kural olarak imkânsız | Vasiyetname iptali ile mümkün |
| Saklı pay | Uygulanmaz (genel) | Uygulanır, tenkis mümkün |
| Yasal dayanak | TMK m.102 | TMK m.526 |
| Tüzel kişilik kazanımı | Mahkeme tescili anında | Tereke açıldıktan sonra |
Sağlararası vakıfta vakfeden bazı yetkileri koruyabilir:
Bu yetkiler vakfeden öldükten sonra vakıf yönetimine geçer.
Sağlararası vakıflar uygulamada şu alanlarda yaygındır:
Sağlararası vakıf, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında vakıf türleri sorularında test edilir. Tipik konular:
Vakıf, Vakıf Türleri, Vakıf Senedi, Ölüme Bağlı Vakıf, Mal Vakfı, Tüzel Kişi, Saklı Pay ve Tenkis Davası sağlararası vakfın bağlamını oluşturur.