Son güncelleme:
Onursal Üyelik: Onursal üyelik, derneğe katkı sağlamış kişilere verilen sembolik üyelik türüdür; tüzük hükümleriyle düzenlenir. Asıl üyelikten farkı, oy hakkı ve seçilme hakkının olmaması (kural olarak), aidat yükümlülüğünün bulunmamasıdır. Onursal üyeler dernek faaliyetlerine katılma ve dernek kimliğini taşıma hakkına sahiptir; üyelik genel kurul kararıyla verilir veya geri alınır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Dernek Üyeliğinin Sona Ermesi
Dernek üyeliğinin sona ermesi, üyenin kendi isteği ile çıkma, ölümü, çıkarılma veya derneğin sona ermesi ile gerçekleşir (TMK m.66-67). Çıkma yazılı bildirime tâbidir; çıkarılma ise tüzükte belirtilen haklı sebebe dayanır ve genel kurul kararı gerektirir. Üyelikten çıkan veya çıkarılan kişi dernek mal varlığında pay talep edemez; çıkarmaya karşı asliye hukuk mahkemesinde itiraz davası açılabilir.
Tüzel Kişi Türleri
Tüzel kişi türleri, tüzel kişiliği oluşturma temeline göre özel hukuk-kamu hukuku ayrımı, oluşum amacına göre gruplandırılır. Özel hukuk tüzel kişileri dernek, vakıf, kooperatif, ticaret şirketleri; kamu hukuku tüzel kişileri devlet, il özel idaresi, belediye, üniversite ve kamu kurumlarıdır. Her türün kuruluş, üyelik, organ yapısı ve sona erme rejimi farklıdır.
Tüzel Kişi
Tüzel kişi, TMK m.47 uyarınca belirli bir amaca özgü, kendine özgü malvarlığı ve organları bulunan ve hukuk düzeninin kişilik tanıdığı kişi topluluğu veya mal topluluğudur. Gerçek kişiden farklı olarak hukuki bir varlık olarak kurulan tüzel kişiler; dernek, vakıf, şirket gibi biçimler alır. Tüzel kişilik doğumla değil tescil veya tanınmayla kazanılır; amacı ve kanuni kapsamıyla sınırlı hak ehliyetine sahiptir (TMK m.48). Organ teorisiyle hareket eder.
Vakıf
Vakıf, TMK m.101 uyarınca gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle kurulan tüzel kişiliktir. Üye değil malvarlığı esaslıdır; vakıf, vakfedenin iradesine uygun biçimde yönetilir. Mahkeme kararı ile tüzel kişilik kazanır; Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimine tabidir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ayrıntıyı düzenler. Amaç değişikliği dar şartlara bağlıdır (TMK m.113 — cy près ilkesi).
Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi
Tüzel kişiliğin sona ermesi, tüzel kişinin hukuk düzeninde varlık sıfatını yitirmesidir; sebepler arasında genel kurul kararı, amacın gerçekleşmesi veya imkânsızlığı, mahkeme kararı, fesih, iflas ve birleşme sayılır (TMK m.87 dernekler, m.116 vakıflar). Sona erme ile tasfiye süreci başlar; mal varlığı tüzükte belirtilen kişi/kuruma veya hazine adına aktarılır.
Dernek Tüzüğü
Dernek tüzüğü, derneğin amacı, üyelik koşulları, organları ve iç işleyişini belirleyen temel iç düzenlemedir (TMK m.58). Kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz; üye hakları ve görevleri, genel kurul yapısı, yönetim ve denetim kurulu, mali işleyiş, fesih ve tasfiye gibi konuları içerir. Tüzük genel kurul kararıyla değiştirilebilir; değişiklik nüfus müdürlüğüne bildirilir.
Dernek
Dernek, TMK m.56 uyarınca gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere sürekli olarak birleşmesiyle oluşan tüzel kişiliktir. Dernekler tüzük hazırlayarak en büyük mülki idare amirliğine başvurur; eksiklik yoksa tescil ile tüzel kişilik doğar. Üye esaslıdır; gönüllülük, demokratik yönetim ve kâr amacı gütmeme ilkelerine tabidir. 5253 sayılı Dernekler Kanunu usulü düzenler; Anayasa m.33 dernek kurma özgürlüğünü güvence altına alır.
Onursal üyelik, derneklerde derneğe önemli katkı sağlamış kişilere verilen sembolik üyelik türüdür. Türk Medeni Kanunu doğrudan düzenleme içermez; ancak dernek tüzüğü ile özel olarak öngörülebilir. Asıl üyeliğin belirli haklar ve yükümlülüklerle sınırlı olduğu özel bir kategoridir.
Onursal üyeliğin temel özellikleri:
Onursal üyelik verme yetkisi genelde genel kurulundadır:
| Özellik | Asıl Üyelik | Onursal Üyelik |
|---|---|---|
| Hak ehliyeti | Tam üyelik | Sembolik üyelik |
| Oy hakkı | Var | Genelde yok |
| Seçilme hakkı | Var | Genelde yok |
| Aidat | Zorunlu | Yok |
| Genel kurula katılma | Hak | Davet usulü |
| Mal varlığı | Pay talep edemez (TMK m.67/3) | Pay talep edemez |
| Sona erme | TMK m.66-67 | Genel kurul kararı |
| Tüzükte düzenleme | Zorunlu | Sadece bu kategori için |
Onursal üyelerin temel hakları:
Aşağıdaki hakları kural olarak yoktur:
Üyelik şu hâllerde sona erer:
Sona erme sonrası onursal üye dernek mal varlığında pay talep edemez (asıl üyelikteki gibi).
Türkiye'de onursal üyelik yaygın olarak görülen alanlar:
Onursal üyelik, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında dernek üyelik soruları içinde nadiren test edilir; ancak temel kavram olarak bilinmesi gerekir. Tipik konular:
Dernek, Dernek Tüzüğü, Dernek Üyeliğinin Sona Ermesi, Tüzel Kişi, Tüzel Kişi Türleri, Vakıf ve Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi onursal üyeliğin uygulama bağlamını oluşturur.