Son güncelleme:
Önleme Davası (Negatif Tespit): Önleme davası, mülkiyet hakkına yönelik henüz vuku bulmamış ancak yakın bir saldırı tehlikesi bulunan hâllerde, bu tehlikenin önlenmesini talep etmeye yarayan koruma davasıdır. TMK m.683/2 dayanaklı nın "negatif" boyutunu oluşturur ve özellikle inşaat aşamasındaki taşkınlık tehlikeleri ile komşuluk hukuku risklerinde ön plana çıkar.
Önleme Davası, mülkiyet hakkına yönelik henüz gerçekleşmemiş ancak yakın gelecekte gerçekleşmesi kuvvetle muhtemel bir saldırının önlenmesini talep eden ayni nitelikli koruma davasıdır. TMK m.683 fıkra 2 cümle 2'de geçen "her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir" ifadesi, hâlihazırda devam eden saldırılar yanında yakın tehlikeleri de kapsayacak şekilde yorumlanmaktadır.
Doktrinde "negatif tespit" veya "kaçınma davası" olarak da adlandırılan bu dava, müdahalenin meni davasının iki alt türünden birini oluşturur (diğeri devam eden saldırının durdurulması davasıdır).
İnşaat aşamasındaki taşkınlıklar: Komşu parselde başlayan inşaatın projeye aykırı şekilde sınırı aşmak üzere olduğu tespit edilirse, taşkın yapı tamamlanmadan önleme davası açılabilir.
Bina yıkılma tehlikesi: Komşu yapının statik raporu olumsuzsa, yıkılma tehlikesinin önlenmesi için tedbir niteliğinde önleme davası açılabilir; bu durum TMK m.730 yapı eseri sorumluluğu ile birleşebilir.
Çevresel ve komşuluk tehlikeleri: Endüstriyel tesisin kurulması sırasında, komşuluk hukuku sınırlarını aşması beklenen koku, gürültü veya emisyon tehlikelerinde önleme davası açılabilir.
Hava ve yer altı sahası ihlalleri: Komşunun planlanan inşaatının davacının taşınmazının üst veya alt sahasına tecavüz edeceği tespit edilirse uygulama alanı bulur.
Önleme davasının pratik etkinliği, çoğunlukla HMK m.389 vd. ihtiyati tedbir kararıyla pekiştirilir. Tehlikenin yakınlığı sebebiyle dava sonucunu beklemeksizin, davalının belirli faaliyetlerden kaçınması yönünde geçici tedbir alınabilir.
Davacı, somut tehlikenin varlığını ve yakınlığını ispat etmelidir. Genellikle bilirkişi raporu, statik analiz, çevresel etki değerlendirme raporu, fotoğraf ve teknik belgeler delil olarak kullanılır. Soyut endişe yeterli değildir; objektif olarak ölçülebilir tehlike kanıtlanmalıdır.
Mahkeme, önleme talebini kabul ederse davalının belirli faaliyetlerden kaçınmasına hükmeder. Karara uyulmazsa icra yoluyla zorla yerine getirme ve TBK m.83 kapsamında tazminat sorumluluğu doğar. Karar, tehlike sona erene kadar geçerlidir ve tehlikenin yenilenmesi durumunda yeni bir dava açılması gerekmez.
Resmi Gazete
Resmi Gazete
Komşuluk Hukuku
Komşuluk Hukuku, Taşınmaz Mülkiyeti sahibinin yetkilerinin komşu taşınmaz sahipleri lehine sınırlandığı ve karşılıklı katlanma yükümlülüklerinin doğduğu hukuk dalıdır; TMK m.737-750 hükümleri taşkınlık (immissio), su mecrası, taşkın yapı, geçit hakları gibi ilişkileri düzenler. Mülkiyet Hakkının Kapsamının komşuluk yararına en güçlü yasal sınırı bu hukuktur.
İntifa Hakkı
İntifa hakkı, sahibine başkasına ait bir eşyadan tam yararlanma yetkisi veren şahsi irtifak hakkıdır. Türk Medeni Kanunu m.794 vd.'da düzenlenen intifa; taşınır, taşınmaz, hak veya bütün bir malvarlığı üzerinde kurulabilir. Sahibi eşyayı kullanma ve semerelerini elde etme hakkına sahiptir; ancak eşyanın özünü koruma ve devir yasağı yükümlülüğü altındadır. Aksi kararlaştırılmadıkça mirasçılara geçmez ve hak sahibinin ölümü ile sona erer.
Yapı Eseri Sorumluluğu
Yapı eseri sorumluluğu, bir binanın veya yapı eserinin sahibinin, yapının yapım kusuru veya bakım eksikliği nedeniyle üçüncü kişilerin uğradığı zarardan sorumlu tutulmasını ifade eden objektif sorumluluk halidir. TBK m.69 (eski BK m.58) ana dayanak olmakla birlikte TMK m.730-744 hükümleriyle birlikte uygulanır; kusur aranmaksızın malik veya intifa hakkı sahibi kusursuz sorumlu tutulur.
Bina Yıkılma Tehlikesi
Bina yıkılma tehlikesi, bir yapı eserinin tamamen veya kısmen yıkılma riski göstermesi halinde komşuların ve geçen kişilerin korunması amacıyla TMK m.730 ve m.731 ile getirilen önleyici düzenlemeyi ifade eder. Tehlike altındaki yapı maliki, ilgililerin talebi üzerine gerekli önlemleri almakla yükümlüdür; aksi takdirde müdahalenin meni davası, yıkım kararı ve haksız fiil tazminatı gündeme gelir.
Yargıtay