Son güncelleme:
Ölüme Bağlı Vakıf: Ölüme bağlı vakıf, mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesi içinde belirttiği iradenin ölümünden sonra terekeden tahsis edilen mal varlığı ile kurulan vakıf türüdür (TMK m.526). Mirasbırakanın ölümüne kadar tüzel kişilik kazanmaz; tereke açılınca mahkeme onayı sonrası tescil edilir. Saklı pay sınırına tâbidir; saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Miras Sözleşmesi
Miras sözleşmesi, mirasbırakanın hayatta iken yaptığı ve karşı tarafça da kabul edilen, ölüme bağlı tasarruf niteliğinde iki taraflı sözleşmedir (TMK m.527-528). Vasiyetnameden farklı olarak tek taraflı geri alınamaz; tarafların iradesini bağlayıcı resmi şekle tâbi belgedir. Pozitif (mirasçı atama, lehte tasarruf) veya negatif (mirastan feragat) içerikli olabilir; saklı paydan feragatte bağlayıcılığı önemlidir.
Vakıf
Vakıf, TMK m.101 uyarınca gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle kurulan tüzel kişiliktir. Üye değil malvarlığı esaslıdır; vakıf, vakfedenin iradesine uygun biçimde yönetilir. Mahkeme kararı ile tüzel kişilik kazanır; Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimine tabidir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ayrıntıyı düzenler. Amaç değişikliği dar şartlara bağlıdır (TMK m.113 — cy près ilkesi).
Vasiyet Yöneticisi
Vasiyet yöneticisi, mirasbırakanın TMK m.550-552 uyarınca vasiyetnamesinde atadığı ve vasiyet hükümlerinin uygulanmasını denetleyen kişidir. Tereke yönetimini, vasiyet alacaklılarına ödeme, mirasçılar arasında paylaştırma ve hesap tutma yükümlülüklerini yerine getirir; mirasçıların yetkisi yöneticinin yetkisinin sona ermesine kadar sınırlıdır. Mahkeme denetimi altında çalışır ve mirasçılara hesap verir.
Vakıf Türleri
Vakıf türleri, vakfedilenin niteliğine, kuruluş zamanına ve amacına göre çeşitli kategorilere ayrılır. Sağlararası vakıf hayatta kurulur (TMK m.102); ölüme bağlı vakıf vasiyetname ile kurulur (TMK m.526). Mal vakfı belirli bir mal varlığının amaca tahsisidir; aile vakfı ailenin ekonomik korunması içindir. Her türün kuruluş usulü, denetimi ve sona erme rejimi farklıdır.
Sağlararası Vakıf
Sağlararası vakıf, vakfedenin hayattayken vakıf senedi düzenleyerek kurduğu vakıf türüdür (TMK m.102). Resmi şekilde noter veya sulh hâkimi önünde düzenlenir; tescilden sonra mal varlığı doğrudan vakfa geçer ve vakfeden geri alamaz. Ölüme bağlı vakıftan en önemli farkı, kuruluşun mirasbırakanın ölümüne bağlı olmamasıdır; saklı pay sınırlaması da uygulanmaz.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
Vasiyetname
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere tek taraflı olarak yaptığı, kişisel ve ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki şekle tâbi irade beyanıdır (TMK m.531-548). Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir; her zaman geri alınabilir nitelikte olup mirasçı ataması, vasiyet alacaklısı belirleme ve mirastan iskat gibi tasarruflara aracılık eder. Geçerlilik için tam ehliyet aranır.
Ölüme bağlı vakıf, Türk Medeni Kanunu m.526 hükmünde düzenlenen ve mirasbırakanın vasiyetnamesi veya miras sözleşmesi içinde belirttiği iradenin ölümünden sonra terekeden tahsis edilen mal varlığı ile kurulan vakıf türüdür. Sağlararası vakfın aksine vakıf, mirasbırakanın ölümünü bekleyerek tüzel kişilik kazanır.
Ölüme bağlı vakıf iki hukuk dalı arasında köprü kurar:
Vakıf, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu ile kurulduğu için her iki hukuk dalı kuralları birlikte uygulanır.
Mirasbırakanın vasiyetnamesinde açık irade beyanı:
Miras sözleşmesi içinde:
Mirasbırakanın ölümü sonrası süreç:
Süreç boyunca vasiyet yöneticisi veya tereke kayyımı geçici yönetim sağlayabilir.
Ölüme bağlı vakıf, saklı pay sınırlarına mutlak tâbidir (sağlararası vakıftan farkı):
Mirasbırakanın iradesi yönetimin temelidir:
Mirasbırakan vasiyetnamede:
Mirasbırakanın atadığı vasiyet yöneticisi:
| Özellik | Ölüme Bağlı Vakıf | Sağlararası Vakıf |
|---|---|---|
| Kuruluş zamanı | Mirasbırakanın ölümü sonrası | Vakfedenin hayatta |
| Şekil | Vasiyetname/miras sözleşmesi | Noter/mahkeme |
| Geri alma | Vasiyetname iptali ile mümkün | İmkânsız |
| Saklı pay | Uygulanır, tenkise tâbi | Uygulanmaz (genel) |
| Yasal dayanak | TMK m.526 | TMK m.102 |
Vasiyetnamede vakıf kurma iradesi belirsiz veya eksikse:
Ölüme bağlı vakıf, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında vakıf ve miras hukuku kesişiminde test edilir. Tipik konular:
Vakıf, Vakıf Türleri, Sağlararası Vakıf, Vasiyetname, Miras Sözleşmesi, Vasiyet Yöneticisi, Saklı Pay ve Tenkis Davası ölüme bağlı vakfın bağlamını oluşturur.