Son güncelleme:
Ölüm Karinesi: Ölüm Karinesi, ölümüne kesin gözle bakılan bir tehlikenin içinde kaybolan kişinin cesedi bulunmasa bile ölmüş sayılmasıdır; TMK m.31 hükmüne dayanır. [Gaiplik Kararı](/sozluk/medeni-hukuk/gaiplik-karari)ndan farklı olarak mahkeme kararına gerek yoktur; karine otomatik olarak işler ve nüfus kaydında ölüm gösterilir. Ancak kişinin sağ olduğu sonradan ortaya çıkarsa karine çürütülebilir.
Külli Halefiyet
Külli halefiyet, mirasbırakanın ölümüyle terekedeki tüm aktif ve pasiflerin kendiliğinden ve bir bütün hâlinde mirasçılara geçmesidir (TMK m.599). Cüz'i halefiyetten farklı olarak mirasçı her bir mal için ayrı devre ihtiyaç duymaksızın mirasbırakanın hukukî durumunu yüklenir; borçlardan kişisel malvarlığıyla da sorumlu hale gelir. Mirasın reddi, resmi tasfiye ve mirastan yoksunluk külli halefiyetin sınırlarını çizer.
Birlikte Ölüm Karinesi
Birlikte Ölüm Karinesi (komorientes), birden fazla kişinin aynı tehlikeli olayda ölmesi ve aralarında ölüm sırası kanıtlanamaması hâlinde hepsinin aynı anda öldüğüne ilişkin yasal varsayımdır; TMK m.29 hükmüne dayanır. Karine, miras hukukunda paylaşımı kolaylaştırmak için yaratılmış teknik bir kurumdur. Aralarında miras ilişkisi olan kişiler arasında uygulanması özellikle önemlidir.
Gaiplik Kararı
Gaiplik Kararı, ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süredir haber alınamayan kişinin mahkeme kararıyla ölmüş sayılmasıdır; TMK m.32-35 hükümleri kararın şartlarını ve sonuçlarını düzenler. Karar, mirasçı, eş ve alacaklıların hak ileri sürmesini sağlar; ancak gaibin sağ olarak ortaya çıkması hâlinde geri alınabilir. [Ölüm Karinesi](/sozluk/medeni-hukuk/olum-karinesi) ile birlikte ölüm hukukunun temel kurumudur.
Tereke
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
Mirasın Açılması
Mirasın açılması, mirasbırakanın ölümü ile terekenin mirasçılara intikal edebilir hâle gelmesidir (TMK m.575). Açılma, mirasbırakanın son yerleşim yerinde ve ölüm anında gerçekleşir; mirasçılık sıfatı, paylar, saklı pay oranları ve uygulanacak hukuk açılma anına göre belirlenir. Açılma yetkili mahkemenin tespiti, vasiyetnamenin teslimi ve ret süresinin başlaması için temel referanstır.
Ölüm karinesi, Türk medeni hukukunun ölüm tespiti rejiminde Gaiplik Kararından ayrı bir kurumdur. TMK m.31 hükmü, kişinin ölümünden başka makul bir açıklama olamayacak ölçüde kuvvetli bir tehlike altında kaybolması hâlinde, cesedi bulunmamış olsa bile ölümün hukuki olarak kabul edilmesini sağlar.
TMK m.31 hükmü "Bir kimse, ölümüne kesin gözle bakılan bir durum içinde kaybolursa, cesedi bulunamamış olsa bile gerçekten ölmüş sayılır." şeklindedir. Madde, ölüm karinesinin yasal varsayımının tam metnidir.
Ölümün muhakkak olduğunu gösteren ölçüde ağır bir tehlike:
Kayıp kişinin olay sırasında orada olduğunun delillendirilmesi:
Ölüm karinesi Gaiplik Kararından farklıdır:
Karine işlediğinde ölüm tarihi:
Ölüm karinesi adi karinedir; aksi ispat edilebilir.
| Unsur | Ölüm Karinesi (m.31) | Gaiplik Kararı (m.32) |
|---|---|---|
| Tetikleyici | Cesedi bulunamayan ölüm | Belirsizlik |
| Karar | Otomatik karine | Mahkeme kararı |
| Süre | Yok | 1 yıl (tehlike) / 5 yıl (haber yokluğu) |
| Kanıt eşiği | "Ölümüne kesin gözle" | "Güçlü olasılık" |
| İlan | Yok | En az 6 ay |
| Ölüm tarihi | Olay tarihi | İlan tarihi |
Birden fazla kişinin aynı tehlikede ölümü hâlinde: