Nişanın bozulması tazminatı, Türk Medeni Kanunu m.120 ve m.121 hükümleri uyarınca nişanı haksız olarak bozan ya da kendisine yüklenebilir bir sebeple bozulmasına neden olan tarafın diğerine ödemekle yükümlü olduğu maddi ve manevi tazminat rejimidir. Aile hukukuna özgü bu özel tazminat, genel haksız fiil (TBK m.49) hükümlerinden farklı olarak şekillenir: kusur ölçüsü daha esnek, zarar kapsamı evlenme ile doğrudan bağlantılı, zamanaşımı ise 1 yıllık özel süreye tabidir (TMK m.123). Nişanın bozulmasında tazminat, nişanın amacı olan evlenmeye ulaşılamamasından ve dürüstlük kuralı çerçevesinde hareket eden tarafın bundan zarar görmesinden kaynaklanır.
Maddi Tazminatın Dayanağı ve Kapsamı
TMK m.120 hükmü
TMK m.120: "Nişanlılardan biri haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozduğu veya nişan taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulduğu takdirde; kusuru olan taraf, diğerine dürüstlük kurallarına uygun olarak yaptığı harcamalar ve katlandığı maddi fedakarlıklar karşılığında uygun bir tazminat vermekle yükümlüdür. Aynı kural nişan giderleri hakkında da uygulanır."
Bu hüküm üç temel koşul arar: nişanın bozulmuş olması, bozmanın haksız veya taraflardan birine yüklenebilir nitelikte olması, diğer tarafın dürüstlük kuralına uygun harcamalar yapmış olması.
Tazmin edilebilir zarar kalemleri
Maddi tazminat kapsamındaki harcamalar şunlardır:
- Düğün hazırlıkları: Salon kaparosu, davetiye, müzik, pasta, çiçek.
- Giyim ve takı: Gelinlik, damatlık, aile kıyafetleri, nişan takıları dışındaki alışveriş.
- Mobilya ve ev eşyası: Çeyiz, beyaz eşya, mutfak malzemeleri.
- Konut: Kiralanan ya da satın alınan konuta dair kapora, komisyon, taşınma.
- Seyahat: Balayı rezervasyonu, ailelere ziyaret biletleri.
- Nişan merasimi giderleri: Söz, nişan, kına törenlerine yapılan ödemeler.
Zarar kalemlerinin gerçekleşmiş, evlenme amacıyla yapılmış ve dürüstlük kuralına uygun ölçüde olması aranır. Lüks veya olağandışı harcamalar hâkimin takdir yetkisi (TMK m.4) çerçevesinde dışarıda tutulabilir.
Tazminatın belirlenmesinde ölçütler
Hâkim tazminat miktarını belirlerken şu ölçütleri birlikte değerlendirir: tarafların ekonomik-sosyal durumu, nişanın süresi ve sağlamlığı, kusurun ağırlığı, evlenme beklentisinin gerçekçiliği, yapılan harcamaların zorunluluk derecesi, dürüstlük kuralı (TMK m.2/1) ışığında somut hakkaniyet.
Manevi Tazminatın Koşulları (TMK m.121)
TMK m.121/2: "Hâkim, nişanın bozulmasından dolayı kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafın, manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesine karar verebilir."
Manevi tazminat, sıradan bir hayal kırıklığı değil karşı tarafın kişilik hakkı (TMK) düzeyinde ağır bir saldırı gerektirir. Örnek durumlar:
- Nişanlının düğüne bir hafta kala üçüncü bir kişiyle birlikteliğini açıklaması,
- Düğün sabahı cayma ve toplum önünde diğer tarafı aşağılama,
- Nişan süresince sadakatsizlik, aldatma veya şiddet iddiaları.
Mağdur; ruhsal yıpranma, toplum önünde küçük düşürülme, fiziksel rahatsızlık gibi sonuçları sağlık raporu, tanık ve sosyal medya kayıtları gibi somut delillerle ortaya koymalıdır. Kişilik hakkı (Anayasa) AY m.17 çerçevesinde de anayasal güvenceye sahiptir.
Hediyelerin İadesi (TMK m.122)
TMK m.122: "Nişanlılık evlenme dışında sona ererse, nişanlılar birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların, diğer nişanlıya vermiş oldukları alışılmışın dışındaki hediyeleri verenler geri isteyebilirler."
Uygulamada şu ayrım yapılır:
- İade edilmeyen hediyeler: Alışılmış, mutat, tüketilmiş veya değersiz hediyeler (çiçek, kitap, küçük süs eşyası).
- İade edilen hediyeler: Yüzük, bilezik, saat, kolye gibi değerli eşyalar; evlenme amacıyla verilmiş ev eşyası.
- Sebepsiz zenginleşme: Hediye aynen iade olanaksızsa TBK m.77 çerçevesinde değer iadesi.
İade talebi de 1 yıllık özel zamanaşımına tabidir (TMK m.123).
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Özel tazminat rejimi: TMK m.120-121 genel haksız fiilden farklı; kusur ölçüsü esnek, zarar kapsamı evlenme bağlantılı, zamanaşımı 1 yıl (TMK m.123).
- Maddi tazminat ölçütü: Yalnızca gerçekleşen, evlenme amacıyla yapılan, dürüstlük kuralı ölçüsündeki harcamalar; lüks dışlanır.
- Manevi tazminat eşiği: Kişilik hakkı (TMK) saldırısı düzeyi; sıradan hayal kırıklığı yetmez (TMK m.121/2).
- Hediye iadesi: Alışılmış/mutat hediyeler iade edilmez; değerli hediyeler aynen veya sebepsiz zenginleşme ile iade (TMK m.122).
- Zamanaşımı başlangıcı: Nişanın bozulduğu andan itibaren işler (TMK m.123).
- Yakın akraba ödemeleri: Ana-baba veya gibi davrananların verdikleri hediyeler de iade kapsamındadır; bu kişiler de dava açabilir.
- Ölümde tazminat yok: Gaiplik ve ölümde objektif imkânsızlık; yalnızca sebepsiz zenginleşme ile iade.
İlgili Kavramlar
- Nişanlanma — TMK m.118 kurucu işlem
- Nişanın Sona Ermesi — TMK m.120 sebepler
- Türk Medeni Kanunu — TMK m.120-123 düzenlemesi
- Dürüstlük Kuralı — TMK m.2 tazminat sınırı
- Hâkimin Takdir Yetkisi — TMK m.4 miktar tayini
- Kişilik Hakkı (TMK) — manevi tazminat dayanağı
- Gaiplik — objektif imkânsızlıkta tazminat yok
- Kişilik Hakkı (Anayasa) — AY m.17 anayasal güvence