Son güncelleme:
Nesnel Hukuk: Nesnel hukuk (Almanca objektives Recht), pozitif hukuk düzenini oluşturan kuralların tamamını ifade eden üst kavramdır; yazılı kanunlar, yönetmelikler, uluslararası sözleşmeler, içtihat ve örf-âdet hukuku bu bütünün parçasıdır. Sübjektif hakkın kaynağı olarak nesnel hukuk düzeni, AY m.2 hukuk devleti ilkesi çerçevesinde devletin bağlayıcı normlarını oluşturur ve bireysel yetkilerin sınırını belirler.
Nesnel hukuk, bir devletin pozitif hukuk düzenini oluşturan tüm kuralların bütünüdür: anayasa, kanun, kanun hükmünde kararname, cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik, uluslararası sözleşmeler, içtihat ve örf-âdet hukuku bu çatı altında yer alır. Almanca objektives Recht, İngilizce law (objective sense), Latince ius objectivum karşılıkları kavramın çekirdeğini gösterir: nesnel hukuk soyut ve genel norm bütünü iken; sübjektif hak bu bütünün bireye tanıdığı somut yetkidir.
Türk hukuk sisteminde nesnel hukukun temel kaynağı TMK m.1 kapsamındadır: kanun, örf-âdet hukuku, hâkimin yarattığı hukuk hiyerarşik olarak sıralanır. Nesnel hukukun her normu bireyleri belirli bir biçimde davranmaya yöneltir; bu davranış kuralları arasında emredici ve tamamlayıcı hüküm ayrımı temel önem taşır.
Anayasa en üst norm; ardından kanunlar, KHK/CBK, tüzükler, yönetmelikler. Türk Medenî Kanunu (TMK), Türk Borçlar Kanunu (TBK), Türk Ticaret Kanunu (TTK) özel hukukun temel yazılı kaynaklarıdır.
Örf-âdet hukuku TMK m.1/II uyarınca yazılı kanun susuyorsa devreye girer; süreklilik (uzun zaman uygulanma), genel inanç (opinio iuris) ve devletin müeyyide desteği şartları aranır.
Kanun ve örf-âdet hukukunun susması durumunda hâkim, boşluğun doldurulması yoluyla kural koyacakmış gibi karar verir; bu da nesnel hukukun dolaylı bir kaynağıdır.
Nesnel hukuk olmadan sübjektif hak doğmaz; çünkü hak, ancak hukuk düzeninin tanıdığı yetki olarak vücut bulur. Bir kişinin mülkiyet hakkı (sübjektif) sahibi olması, TMK m.683'ün (nesnel) onu bu yetkiye kavuşturmasıyla mümkündür. Aynı şekilde hak ehliyeti — TMK m.8 — nesnel hukukun tanıdığı genel yetenektir; sübjektif hak ise bireyin bu yetenek sayesinde edindiği somut yetkidir.
Mutlak/nispi hak ayrımı, malvarlığı hakkı – kişisel hak ayrımı, yenilik doğuran hak – şahsa bağlı hak ayrımı; tümü nesnel hukukun belirlediği sınıflandırmalardır.
Resmi Gazete
Resmi Gazete
Hukuki İşlem
Hukuki işlem (Almanca Rechtsgeschäft), bir veya birden çok kişinin hukuki sonuç doğurma amacıyla irade beyanlarına denir. Sözleşme, vasiyet, vekâletten azil, fesih bildirimi tipik örneklerdir. Hukuki fiilin özel alt türü olarak doktrin tarafından üçlü düzlemde sınıflandırılır: tek/iki/çok taraflı işlem; kazandırıcı/koruyucu işlem; taahhüt/tasarruf işlemi. Geçerliliği için ehliyet, irade sağlığı, konu uygunluğu ve şekil şartları aranır.
Hukuki Olay
Hukuki olay (Almanca Rechtstatsache), hukuk düzeninin kendisine sonuç bağladığı ister insan iradesinden bağımsız ister insanın iradi davranışından kaynaklanan her türlü maddî vakıadır. Doğum, ölüm, mücbir sebep gibi iradesiz olaylar ile sözleşme imzası gibi iradi davranışları kapsayan en geniş kavramdır; hukuki fiil ve hukuki işlem üst kavramı olarak doktrinde Oğuzman/Barlas ve von Tuhr çizgisinde sınıflandırılır.
Kanunun Uygulanması (TMK m.1)
Kanunun Uygulanması, hâkimin somut uyuşmazlığa hangi hukuk kaynağını uygulayacağını belirleyen üç kademeli sistemdir; TMK m.1 hükmüne dayanır. Kademeler sırasıyla yazılı kanun, Örf ve Adet Hukuku ile Hâkimin Hukuk Yaratmasıdır. Bu hiyerarşi Türk Medeni Kanunu metodolojisinin omurgasını oluşturur ve Boşluğun Doldurulması sistemiyle iç içedir.
Sübjektif Hak
Sübjektif hak (Almanca subjektives Recht), nesnel hukukun bir kişiye tanıdığı somut yetki olup; bireyin başkalarından belirli bir davranışı isteme veya bir şey üzerinde tasarrufta bulunma iktidarını ifade eder. Bernhard Windscheid'in formülasyonuyla "hukuk düzeninin bireye verdiği irade gücü" olarak tanımlanır ve modern medeni hukukta mutlak/nispi, kişisel/malvarlığı, kazanılmış/beklenen, yenilik doğuran ve şahsa bağlı hak ekseninde sınıflandırılır.
Hukuki Fiil
Hukuki fiil, hukuk düzeninin kendisine sonuç bağladığı insan iradesine dayanan davranışlardır. Hukuki olayın iradî davranış türü olarak hukuka uygun fiiller (sözleşme, vasiyet, ifa, ihbar) ile hukuka aykırı fiiller (haksız fiil, suç, akit ihlali) ayrımıyla sınıflandırılır. İrade beyanına dayanan özel türü hukuki işlemdir; ehliyetsiz kişinin yaptığı fiil hukuki sonuç doğurmaz, ehliyetli kişinin fiili ise türüne göre kazandırıcı/borçlandırıcı/koruyucu sonuçlar üretir.
Kanun Yorumu Tipleri
Kanun Yorumu Tipleri, hâkimin yazılı kanunu somut olaya uygularken anlamını saptamak için başvurduğu yorumlama yöntemleridir; lafzi (sözel), gai (teleolojik), sistematik ve tarihsel yorum başlıca tiplerdir. Modern hukuk anlayışı yorumların kombine kullanılmasını gerektirir; salt lafzi veya salt amaca dayalı yorum yetersiz kalır. TMK m.1'in "sözüyle ve özüyle" formülasyonu bu çoklu yorum gereğini açıklar.
Emredici - Tamamlayıcı Hüküm
Emredici-Tamamlayıcı Hüküm, kanun hükümlerinin tarafların iradesi ile değiştirilip değiştirilemeyeceğine göre yapılan ayrımdır. Emredici (jus cogens) hükümler taraflar arasında değiştirilemez ve aksine sözleşme geçersizdir; tamamlayıcı (jus dispositivum) hükümler ise tarafların aksini kararlaştırmadığı hâllerde uygulanır. Bu ayrım, sözleşme özgürlüğünün sınırlarını çizen temel metodolojidir.
Dürüstlük Kuralı
Dürüstlük kuralı (objektif iyiniyet), TMK m.2/1 uyarınca herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken uymakla yükümlü olduğu genel hukuk ilkesidir. Sübjektif iyiniyetten farklı olarak kişinin bilgi durumunu değil; dürüst, makul bir kimsenin aynı koşullarda göstereceği davranışın objektif ölçüsünü esas alır. Kural, sözleşmelerin yorumlanması, edimin ifası, hakkın kullanılmasının sınırı ve ahde vefa (pacta sunt servanda) ilkesinin temel dayanağıdır.