Son güncelleme:
Nemo Plus Iuris: Nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse haberet (Latince "kimse sahip olduğundan fazlasını başkasına devredemez"), Roma hukukunun temel mülkiyet maksimlerinden biridir. Tasarruf yetkisinin sınırını çizer; bir kişinin sahip olmadığı bir hak üzerinde tasarrufta bulunması geçersizdir. Türk hukukunda tapu siciline güven (TMK m.1023) iyi niyetli üçüncü kişi koruması bu prensibin istisnası olarak işler.
Nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse haberet (Latince "kimse sahip olduğundan fazlasını başkasına devredemez"), Roma hukukunun temel mülkiyet maksimlerinden biridir. Ulpianus'a (D.50.17.54) atfedilir; modern medeni hukukun klasik kuramlarından biridir.
Maksim, tasarruf işlemi yetkisinin sınırını çizer: bir kişinin sahip olmadığı veya yetkili olmadığı bir hak üzerinde tasarrufta bulunması kural olarak geçersizdir. Yetkisiz kişinin yaptığı tasarruf askıda hükümsüzlük ya da geçersizlik yaptırımına tabidir.
Sahibi olmayan kişi taşınmaz veya taşınır üzerinde mülkiyeti devredemez. Hırsızın çaldığı eşyayı satması, mülkiyetin kazanılma yolları çerçevesinde kural olarak alıcıya geçişi sağlamaz.
Sınırlı ehliyetsiz kişi, vekâletsiz iş gören kişi, paydaşlık altındaki taşınmaz üzerinde tek başına paydaşın tasarrufu — yetkisizlik söz konusu olduğunda nemo plus iuris devreye girer.
TBK m.183 hükmü kapsamında alacağı temlik eden kişinin gerçek alacaklı olması gerekir; yoksa temlik geçersiz veya iadeyi gerektirir.
Murisin mirasçısı olmayan kişi mirası devredemez; gerçek mirasçı mirasta istihkak davası ile mal varlığını talep edebilir.
Tapu siciline güven ilkesi (TMK m.1023) nemo plus iuris maksiminin önemli bir istisnasıdır. Yolsuz tescil olsa bile iyi niyetli üçüncü kişi tescile güvenerek hak edinebilir. Bu, Türk-İsviçre sebebe bağlı sisteminde yolsuz tescil sahibinin korunması için tasarlanmıştır.
Sebebe bağlı işlem prensibi gereği taahhüt geçersizse tasarruf da geçersizdir; ancak iyi niyetli üçüncü kişi tapu siciline güvenerek hak edinmişse korunur.
Taşınır mülkiyeti iyi niyetli iktisapla geçer — TMK m.988 hükmüne göre malikin rızasıyla başkasına teslim ettiği taşınır iyi niyetli iktisapçıya geçer. Çalınmış veya yitirilmiş eşyada bu kural farklı işler (TMK m.989).
TTK kapsamında kambiyo senedi iyi niyetli iktisapla geçer — soyut işlem niteliği nemo plus iuris maksiminin sınırıdır.
Tasarruf İşlemi
Tasarruf işlemi (Almanca Verfügungsgeschäft), mevcut bir hak üzerinde doğrudan değişiklik yaratan hukuki işlemdir. Mülkiyet devri (tapu sicilinde tescil — TMK m.706, taşınırda teslim), alacağın temliki (TBK m.183), sınırlı ayni hak kurma tipik örneklerdir. Taahhüt işleminden ifa-aşaması ekseninde ayrılır; Türk-İsviçre sebebe bağlılık prensibi gereği geçerli bir taahhüt olmadan tasarruf sebepsiz kalır ve yolsuz tescil hükümlerine konu olur.
Yolsuz Tescil
Yolsuz Tescil, Tapu Sicili'ndeki tescilin sicil dışı maddi durumla uyuşmaması; başka bir ifadeyle gerçek hak sahibinin sicilde gözükmemesi veya gerçekte var olmayan bir hakkın sicile yazılmasıdır. TMK m.1024-1027 hükümleri yolsuz tescil hâllerini ve sonuçlarını düzenler. Yolsuz tescil baştan veya sonradan yolsuz olabilir; her iki durumda da Yolsuz Tescilin Düzeltilmesi imkânı doğar.
Dominium (Mülkiyet)
Dominium (Latince "mülkiyet"), Roma hukukunun en kapsamlı ve mutlak nitelikli ayni hakkıdır. Sahibine eşya üzerinde kullanma (uti), yararlanma (frui) ve tasarruf etme (abuti) yetkilerini tanıyan bu hak; modern Türk hukukunda mülkiyet adıyla TMK m.683 hükmüyle düzenlenir. Possessio (zilyetlik) ile farklı, mülk sahipliği ile zilyetlik birbirinden bağımsız hukuki durumlardır; dominium erga omnes etkili mutlak hak niteliği taşır.
Tapu Sicilinin Güveni İlkesi
Tapu Sicilinin Güveni İlkesi (tapu siciline güven ilkesi), Tapu Sicili'ndeki kayda iyiniyetle güvenerek ayni hak kazanan üçüncü kişinin korunmasını öngören temel ilkedir; TMK m.1023 hükmüne dayanır. Sicil dışı maddi durum kayıtla uyuşmasa bile, iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı geçerli sayılır. Bu ilke Tapu Sicilinin Aleniyet İlkesi ile birlikte taşınmaz hukukunun güvenliğini sağlar.
Vekaletsiz İş Görme (TMK m.25)
Vekaletsiz İş Görme (TMK m.25), kişilik hakkı saldırgan tarafından elde edilen kazancın hak sahibine iadesini sağlayan özel hukuki araçtır; TMK m.25/2 hükmü TBK m.526 vd. vekaletsiz iş görme hükümlerinin kıyasen uygulanmasını öngörür. Saldırgan izinsiz reklamda kişiyi kullandıysa veya fotoğrafını ticari amaçla yaydıysa kazancın iadesi talep edilir. Kişilik Tecavüzü Davaları sisteminde özel denkleştirme yoludur.
Possessio (Zilyetlik)
Possessio (Latince "zilyetlik"), Roma hukukunda bir kişinin eşya üzerindeki fiili egemenliğini ifade eden temel maksimdir. Mülkiyetten (dominium) ayrılan bu kavram, fiziksel hâkimiyet (corpus) ile sahip olma iradesi (animus) unsurlarından oluşur. Türk hukukunda zilyetlik TMK m.973-985 hükümleriyle düzenlenmiş; aslî/feri, doğrudan/dolaylı zilyetlik ayrımları Roma kökenli sınıflandırmaları sürdürür ve mülkiyet kazanımının temel araçlarından biridir.
Taşınır Mülkiyeti
Taşınır mülkiyeti, TMK m.762-779 arasında düzenlenen, taşınır eşyalar üzerinde kurulan mülkiyet hakkıdır. Kurucu unsuru teslim (m.763); istisnai kazanım halleri olarak iyiniyetli iktisap (m.988-989), buluntu eşya (m.770-773), define (m.772) ve sahipsiz eşyanın sahiplenilmesi (m.767) vardır. Taşınmaz mülkiyetinden farklı olarak tapu siciline kaydedilmez; zilyetlik karinesiyle korunur.
Mirasta İstihkak Davası
Mirasta istihkak davası, kendisini yasal veya atanmış mirasçı sayan kişinin, terekeyi ya da tereke malını haksız olarak elinde bulunduran üçüncü kişiye karşı açtığı; malın iadesi ve mirasçılık sıfatının tanınması istemini içeren davadır. TMK m.637-639 arasında düzenlenmiştir. Davacı, mirasçı sıfatını ispat etmek zorundadır; zamanaşımı bir yıl ve on yıl olarak iki kademelidir.