Son güncelleme:
Mirasta İstihkak Davası: Mirasta istihkak davası, kendisini yasal veya atanmış mirasçı sayan kişinin, terekeyi ya da tereke malını haksız olarak elinde bulunduran üçüncü kişiye karşı açtığı; malın ve istemini içeren davadır. TMK m.637-639 arasında düzenlenmiştir. Davacı, mirasçı sıfatını ispat etmek zorundadır; zamanaşımı ve olarak iki kademelidir.
Mirasta istihkak davası, kendisini yasal veya atanmış mirasçı sayan kişinin, terekeyi ya da tereke malını haksız olarak elinde bulunduran üçüncü kişiye karşı açtığı; malın iadesi ve mirasçılık sıfatının tanınması istemini içeren davadır. TMK m.637-639 arasında düzenlenmiş olup mirasın kazanılması ile birlikte değerlendirilir.
İstihkak davası eda davası karakterindedir; mirasçılığın tespiti ve ondan doğan iade istemi birlikte talep edilir:
| Özellik | İçerik |
|---|---|
| Tür | Eda davası (iade); tespit unsuru içerir |
| Konu | Tereke malı veya hakların iadesi |
| Hukukî sebep | Mirasçılık sıfatına dayalı külli halefiyet |
| Görevli mahkeme | Tereke mahkemesi — sulh hukuk mahkemesi |
| Yetkili mahkeme | Mirasın açıldığı yer mahkemesi |
İstihkak davasının işlevi, mirasın kazanılması'nın fiilî sonuçlarını gerçekleştirmektir; külli halefiyet kanun gereği meydana gelir, ancak iade dava yoluyla istenir.
Davacı mirasçı sıfatını ispat etmek zorundadır. Veraset ilamı bu ispatın olağan aracıdır.
İstihkak davası, tereke malını haksız elinde bulunduran herkese karşı açılabilir:
| Mal Türü | İade Şekli |
|---|---|
| Taşınır | Aynen iade; mümkün değilse değer |
| Taşınmaz | Tapuda devir; gerekiyorsa cebri tescil |
| Alacak hakkı | Hakkın temliki / iadesi |
| Doğal-medenî semere | İyi niyetli zilyet — iade yok; kötü niyetli — tüm semereler |
İade ölçüsü, davalının iyi niyetli mi kötü niyetli mi zilyet olduğuna göre değişir; iyi niyet ve dürüstlük kuralı uygulamaya katılır.
İstihkak davası iki kademeli zamanaşımına tâbidir:
| Süre | Başlangıç |
|---|---|
| Bir yıl | Davacının mirasçı sıfatını ve davalının zilyetliğini öğrenmesinden |
| On yıl | Tereke veya malın davalının eline geçmesinden |
İyi niyetli olmayan davalı bakımından yirmi yıl istisnaî zamanaşımı uygulanır. Süre hak düşürücü niteliktedir; re'sen dikkate alınır.
İstihkak davası, mirasın reddi ve mirasın kazanılması ile karıştırılmamalıdır:
| Özellik | İstihkak Davası | Mirasın Reddi | Mirasın Kazanılması |
|---|---|---|---|
| Yön | Mirasçı → 3. kişiye | Mirasçı → tereke | Otomatik |
| Konu | Mal iadesi | Mirastan çekilme | Külli halefiyet |
| Süre | 1/10 yıl | 3 ay | Yok |
| Karar | Mahkeme | Sulh mahkemesi | Yok |
İstihkak davası ile tenkis davası farklı amaçlara hizmet eder:
| Özellik | İstihkak | Tenkis |
|---|---|---|
| Davacı | Mirasçı | Saklı paylı mirasçı |
| Davalı | Tereke malını elinde tutan | Saklı paya tecavüz eden lehdar |
| Konu | Mal iadesi | Tasarrufun kısaltılması |
| Sebep | Haksız zilyetlik | Saklı pay ihlali |
İade istemine bazı istisnalar uygulanır:
Kötü niyetli davalı tüm hâsılatı, semereyi ve menfaat artışını iade etmek zorundadır.
Mirasın Açılması, Mirasın Kazanılması, Mirasın Reddi, Yasal Mirasçılık, Atanmış Mirasçı, Tereke, Tereke Mahkemesi, Veraset İlamı, Tenkis Davası ve Mirasçıların Müteselsil Sorumluluğu mirasta istihkak davasının uygulama bağlamını oluşturur.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Mirasın Kazanılması
Mirasın kazanılması, mirasçının mirası açıkça veya zımnen kabul ederek terekeyi yüklenmesi sürecidir (TMK m.599). Mirasçı sıfatı açılma ile kendiliğinden doğmakla birlikte, ret hakkının kullanılmaması veya ret süresinin geçmesi durumunda miras "kazanılmış" sayılır. Kazanılma ile mirasçı külli halefiyet ilkesi gereği aktif ve pasifi bir bütün olarak yüklenir; pasiflerden kişisel malvarlığıyla sorumlu olur.
Mirasçıların Müteselsil Sorumluluğu
Mirasçıların müteselsil sorumluluğu, TMK m.641 uyarınca paylaşmadan sonra 5 yıl boyunca her mirasçının tereke borçlarının tamamından kişisel malvarlığıyla birlikte ortaklaşa sorumlu olmasıdır. Beş yıllık süre dolduktan sonra her mirasçı yalnız kendi payı oranında sorumludur. Borç paylaşmadan sonra muaccel olursa süre o tarihten itibaren işler.
Mirasın Reddi
Mirasın reddi, mirasçının üç ay içinde sulh hâkimine yapacağı yazılı veya sözlü beyanla mirasbırakanın terekesini yüklenmemesini sağlayan tek taraflı, hak düşürücü süreye tâbi yenilik doğuran irade beyanıdır (TMK m.605-618). Ret hâlinde mirasçı sıfatı kazanılmamış sayılır; pay halefiyet ilkesiyle altsoya geçer veya alt zümreye intikal eder. Borca batık tereke için reddi makul karine kabul edilir.
Atanmış (İradi) Mirasçı
Atanmış (iradi) mirasçı, mirasbırakanın TMK m.514-516 ve m.527 uyarınca yaptığı ölüme bağlı tasarrufla — vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla — terekenin tamamı ya da belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatı kazandırdığı kişidir. Yasal mirasçılığın aksine kanun değil, ehliyetli kimsenin iradî beyanı kaynaktır. Atanmış mirasçı külli halefiyet konumundadır ancak yasal mirasçıların saklı payına saygı zorunludur.
Veraset İlamı
Veraset ilamı (mirasçılık belgesi), mirasbırakanın yasal ve atanmış mirasçılarının kim olduğunu ve pay oranlarını gösteren, sulh hukuk mahkemesi veya noter tarafından düzenlenen tespit edici nitelikteki belgedir (TMK m.598). Mirasçı sıfatını yaratmaz; külli halefiyet zaten ölümle doğmuştur. Tereke işlemleri (tapu intikali, banka, vergi) için ispat aracı olarak kullanılır ve her zaman güncellenebilir.
Yasal Mirasçılık
Yasal mirasçılık, mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak Türk Medeni Kanunu m.495-501 hükümlerinin doğrudan tayin ettiği zümre, eş ve devlet düzeniyle terekenin külli halefiyet yoluyla intikalini ifade eder. Mirasçıların belirlenmesi kanunî zümre sistemine; payların hesaplanması zümre içi eşit paylaşım ile kök başına dağıtım esasına dayanır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu olmasa dahi yasal mirasçılar TMK gereği kendiliğinden mirasçı sıfatı kazanır.
Tereke Mahkemesi
Tereke mahkemesi, mirasbırakanın son yerleşim yerinde bulunan ve miras hukuku işlemleri için yetkili sulh hukuk mahkemesidir (TMK m.576). Vasiyetnamenin açılması, veraset ilamı düzenleme, tereke koruma tedbirleri, defter tutma ve resmi tasfiye yetkisine sahiptir. Mirasçılar arası uyuşmazlıklarda kapsamı genişler; paylaşım davaları ise asliye hukuk mahkemesinin görevidir.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
Tereke
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
Mirasın Açılması
Mirasın açılması, mirasbırakanın ölümü ile terekenin mirasçılara intikal edebilir hâle gelmesidir (TMK m.575). Açılma, mirasbırakanın son yerleşim yerinde ve ölüm anında gerçekleşir; mirasçılık sıfatı, paylar, saklı pay oranları ve uygulanacak hukuk açılma anına göre belirlenir. Açılma yetkili mahkemenin tespiti, vasiyetnamenin teslimi ve ret süresinin başlaması için temel referanstır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi