Son güncelleme:
Mirasta Denkleştirme: Mirasta denkleştirme, mirasbırakanın hayatta iken altsoyuna yaptığı bağışlama veya kazandırmaların paylaşımda dikkate alınarak mirasçılar arasında eşitliğin sağlanmasıdır (TMK m.669-675). Altsoy mirasçısının önceden aldığı kazandırma, terekeye iade edilmeksizin pay hesabına eklenir; aldığı miktar payından düşülür. Denkleştirme yalnızca altsoy bakımından kuraldır, mirasbırakan farklı düzenleyebilir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Zümre Sistemi
Zümre sistemi, TMK m.495-501'de düzenlenen ve yasal mirasçıları mirasbırakanın kan hısımlarına göre üç zümreye ayıran paylaşım yöntemidir. Birinci zümre altsoy, ikinci zümre ana-baba ve onların altsoyu, üçüncü zümre büyükana-büyükbaba ile altsoyudur. Önceki zümrede mirasçı bulunması sonraki zümrelerin mirastan dışlanmasına yol açar; zümre içi paylaşım kök başına eşit dağılım esasına dayanır.
Mirasta Hibe (Sağlararası Bağışlama)
Mirasta hibe, mirasbırakanın hayattayken yaptığı sağlararası bağışlama işlemidir; ölümünden geriye doğru bir yıl içinde yapılan veya muvazaalı nitelikteki bağışlamalar saklı paya tecavüz hâlinde tenkise tâbi tutulur (TMK m.565). Mirasta denkleştirme kapsamında altsoya yapılan kazandırmalar pay hesabına eklenir; mirasbırakan denkleştirmeden muafiyet öngörebilir. Hibenin ispatı, muvazaa karinesi ve aynen iade vs bedel ödeme seçimi sınav konularıdır.
Mirasın Reddi
Mirasın reddi, mirasçının üç ay içinde sulh hâkimine yapacağı yazılı veya sözlü beyanla mirasbırakanın terekesini yüklenmemesini sağlayan tek taraflı, hak düşürücü süreye tâbi yenilik doğuran irade beyanıdır (TMK m.605-618). Ret hâlinde mirasçı sıfatı kazanılmamış sayılır; pay halefiyet ilkesiyle altsoya geçer veya alt zümreye intikal eder. Borca batık tereke için reddi makul karine kabul edilir.
Atanmış (İradi) Mirasçı
Atanmış (iradi) mirasçı, mirasbırakanın TMK m.514-516 ve m.527 uyarınca yaptığı ölüme bağlı tasarrufla — vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla — terekenin tamamı ya da belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatı kazandırdığı kişidir. Yasal mirasçılığın aksine kanun değil, ehliyetli kimsenin iradî beyanı kaynaktır. Atanmış mirasçı külli halefiyet konumundadır ancak yasal mirasçıların saklı payına saygı zorunludur.
Yasal Mirasçılık
Yasal mirasçılık, mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak Türk Medeni Kanunu m.495-501 hükümlerinin doğrudan tayin ettiği zümre, eş ve devlet düzeniyle terekenin külli halefiyet yoluyla intikalini ifade eder. Mirasçıların belirlenmesi kanunî zümre sistemine; payların hesaplanması zümre içi eşit paylaşım ile kök başına dağıtım esasına dayanır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu olmasa dahi yasal mirasçılar TMK gereği kendiliğinden mirasçı sıfatı kazanır.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
Tereke
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
Eşin Miras Payı
Eşin miras payı, sağ kalan eşin yasal mirasçı sıfatıyla terekeden alacağı kademeli paydır (TMK m.499). Eş hiçbir zümreye dahil olmamakla birlikte birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişen pay alır: altsoyla ¼, ana-baba zümresiyle ½, büyükana-büyükbaba zümresiyle ¾, hiçbir zümre yoksa terekenin tamamı. Eşin miras payı, mal rejimi tasfiyesinden ayrı ve bağımsız doğan bir haktır.
Mirasta denkleştirme, Türk Medeni Kanunu m.669-675 hükümlerinde düzenlenen ve mirasbırakanın hayatta iken altsoy mirasçılarına yapmış olduğu bağışlama veya kazandırmaların paylaşım hesabında dikkate alınarak mirasçılar arasında eşitliğin sağlanmasını amaçlayan kurumdur. Denkleştirme, yasal mirasçılığın altında iyi niyet ve aile dayanışması ilkelerinin pratik yansımasıdır.
TMK m.669/1 altsoyun mirasbırakandan aldığı kazandırmaları denkleştirmeye tâbi tutar. Hükmün özü:
Mirasbırakanın açık iradesi denkleştirmeyi engelleyebilir: vasiyetname veya bağışlama sözleşmesinde "denkleştirmeden muaf" hükmü konabilir (m.669/2). Bu hâlde altsoy aldığı kazandırmayı pay hesabına eklemekle yükümlü değildir.
Şu kazandırmalar denkleştirme kapsamındadır:
Olağan hediyeler, bayram veya doğum günü gibi sıradan kazandırmalar denkleştirmeye tâbi değildir.
Hesaplama dört aşamada yapılır:
Eğer kazandırma değeri payı aşıyorsa, fazlasını iade etmek zorunlu değildir (m.674); ancak fazlasını talep eden mirasçılara karşı reddedebilir.
| Özellik | Denkleştirme | Tenkis |
|---|---|---|
| Amaç | Mirasçılar arası eşitlik | Saklı pay koruması |
| Mirasçı çevresi | Yalnızca altsoy | Saklı paylı mirasçılar |
| Konu | Sağlararası kazandırmalar | Ölüme bağlı + sağlararası tasarruflar |
| Etkisi | Pay hesabı düzeltmesi | Tasarrufun kanunî sınıra çekilmesi |
| Mirasbırakan iradesi | Denkleştirmeden muaf tutabilir | Saklı pay ihlal edemez |
Yükümlülüğün özellikleri:
Mirasta denkleştirme, HMGS Medeni Hukuk sınavında miras hukukunun teknik konularındandır. Tipik sorular:
Yasal Mirasçılık, Tereke, Saklı Pay, Tenkis Davası, Zümre Sistemi ve Eşin Miras Payı denkleştirmenin uygulama zeminini oluşturur.