Son güncelleme:
Mirasın Reddi: Mirasın reddi, mirasçının üç ay içinde sulh hâkimine yapacağı yazılı veya sözlü beyanla mirasbırakanın terekesini yüklenmemesini sağlayan tek taraflı, hak düşürücü süreye tâbi yenilik doğuran irade beyanıdır (TMK m.605-618). Ret hâlinde mirasçı sıfatı kazanılmamış sayılır; pay halefiyet ilkesiyle altsoya geçer veya alt zümreye intikal eder. Borca batık tereke için reddi makul karine kabul edilir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Zümre Sistemi
Zümre sistemi, TMK m.495-501'de düzenlenen ve yasal mirasçıları mirasbırakanın kan hısımlarına göre üç zümreye ayıran paylaşım yöntemidir. Birinci zümre altsoy, ikinci zümre ana-baba ve onların altsoyu, üçüncü zümre büyükana-büyükbaba ile altsoyudur. Önceki zümrede mirasçı bulunması sonraki zümrelerin mirastan dışlanmasına yol açar; zümre içi paylaşım kök başına eşit dağılım esasına dayanır.
Resmi Defter Tutma
Resmi defter tutma, mirasçının üç ay içinde sulh hâkimine başvurarak tereke envanterinin çıkarılmasını talep etmesi ve sonucunda borçlardan tereke ile sınırlı sorumluluk kazanmasıdır (TMK m.619-630). Hâkim tereke aktif ve pasifini resmi defterde belirler; alacaklılara ilan yapılır, başvurmayanların alacakları kişisel sorumluluk dışında kalır. Mirasçı defter sonrası kabul, ret veya resmi tasfiye seçeneklerinden birini kullanır.
Külli Halefiyet
Külli halefiyet, mirasbırakanın ölümüyle terekedeki tüm aktif ve pasiflerin kendiliğinden ve bir bütün hâlinde mirasçılara geçmesidir (TMK m.599). Cüz'i halefiyetten farklı olarak mirasçı her bir mal için ayrı devre ihtiyaç duymaksızın mirasbırakanın hukukî durumunu yüklenir; borçlardan kişisel malvarlığıyla da sorumlu hale gelir. Mirasın reddi, resmi tasfiye ve mirastan yoksunluk külli halefiyetin sınırlarını çizer.
Mirasın Kazanılması
Mirasın kazanılması, mirasçının mirası açıkça veya zımnen kabul ederek terekeyi yüklenmesi sürecidir (TMK m.599). Mirasçı sıfatı açılma ile kendiliğinden doğmakla birlikte, ret hakkının kullanılmaması veya ret süresinin geçmesi durumunda miras "kazanılmış" sayılır. Kazanılma ile mirasçı külli halefiyet ilkesi gereği aktif ve pasifi bir bütün olarak yüklenir; pasiflerden kişisel malvarlığıyla sorumlu olur.
Resmi Tasfiye
Resmi tasfiye, mirasçının veya alacaklıların talebi üzerine sulh hukuk mahkemesinin denetiminde terekenin tasfiye memuru aracılığıyla tasfiye edilmesidir (TMK m.632-636). Tasfiye memuru tereke aktiflerini paraya çevirir, alacaklılar arasında sıralı ödeme yapar; kalan değer mirasçılara dağıtılır. Bu yöntemde mirasçılar pasiflerden hiçbir şekilde sorumlu tutulmaz; resmi tasfiye, borca batık tereke için en güvenli seçenektir.
Atanmış (İradi) Mirasçı
Atanmış (iradi) mirasçı, mirasbırakanın TMK m.514-516 ve m.527 uyarınca yaptığı ölüme bağlı tasarrufla — vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla — terekenin tamamı ya da belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatı kazandırdığı kişidir. Yasal mirasçılığın aksine kanun değil, ehliyetli kimsenin iradî beyanı kaynaktır. Atanmış mirasçı külli halefiyet konumundadır ancak yasal mirasçıların saklı payına saygı zorunludur.
Veraset İlamı
Veraset ilamı (mirasçılık belgesi), mirasbırakanın yasal ve atanmış mirasçılarının kim olduğunu ve pay oranlarını gösteren, sulh hukuk mahkemesi veya noter tarafından düzenlenen tespit edici nitelikteki belgedir (TMK m.598). Mirasçı sıfatını yaratmaz; külli halefiyet zaten ölümle doğmuştur. Tereke işlemleri (tapu intikali, banka, vergi) için ispat aracı olarak kullanılır ve her zaman güncellenebilir.
Yasal Mirasçılık
Yasal mirasçılık, mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak Türk Medeni Kanunu m.495-501 hükümlerinin doğrudan tayin ettiği zümre, eş ve devlet düzeniyle terekenin külli halefiyet yoluyla intikalini ifade eder. Mirasçıların belirlenmesi kanunî zümre sistemine; payların hesaplanması zümre içi eşit paylaşım ile kök başına dağıtım esasına dayanır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu olmasa dahi yasal mirasçılar TMK gereği kendiliğinden mirasçı sıfatı kazanır.
Yedek Mirasçı
Yedek mirasçı, mirasbırakanın TMK m.520 uyarınca atanmış mirasçısının mirası kazanamaması veya reddetmesi hâlinde devreye girecek şekilde tasarrufta belirlediği ikinci sıradaki atanmış mirasçıdır. Yedek mirasçı sıfatı şartlı doğar; asıl atanmış mirasçının yokluğu ya da ret beyanı tetikleyici hâllerdir. Mirasbırakan birden çok yedek mirasçı belirleyebilir; yedek mirasçı asıl mirasçı statüsünü tam olarak yüklenir.
Tereke
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
Eşin Miras Payı
Eşin miras payı, sağ kalan eşin yasal mirasçı sıfatıyla terekeden alacağı kademeli paydır (TMK m.499). Eş hiçbir zümreye dahil olmamakla birlikte birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişen pay alır: altsoyla ¼, ana-baba zümresiyle ½, büyükana-büyükbaba zümresiyle ¾, hiçbir zümre yoksa terekenin tamamı. Eşin miras payı, mal rejimi tasfiyesinden ayrı ve bağımsız doğan bir haktır.
Mirasın Açılması
Mirasın açılması, mirasbırakanın ölümü ile terekenin mirasçılara intikal edebilir hâle gelmesidir (TMK m.575). Açılma, mirasbırakanın son yerleşim yerinde ve ölüm anında gerçekleşir; mirasçılık sıfatı, paylar, saklı pay oranları ve uygulanacak hukuk açılma anına göre belirlenir. Açılma yetkili mahkemenin tespiti, vasiyetnamenin teslimi ve ret süresinin başlaması için temel referanstır.
Mirasın reddi, Türk Medeni Kanunu m.605-618 hükümlerinde düzenlenen ve mirasçıya, mirasbırakanın terekesi yüklenmeme imkânı tanıyan tek taraflı yenilik doğuran bir hukukî işlemdir. Ret beyanı ile mirasçı sıfatı geçmişe etkili olarak ortadan kalkar; mirasçı, külli halefiyet sonuçlarından kurtulur ve terekenin pasiflerinden sorumlu tutulmaz.
TMK iki tür ret düzenler:
Mirasçının iradî ve aktif beyanı ile mirası yüklenmediğini açıklamasıdır. Beyanın özellikleri:
Mirasbırakanın ölümü anında borcu mevcut malvarlığını aşan terekede mirasçı kabul beyanında bulunmamış ve fiilen terekeyi yüklenmemişse, mirası reddetmiş sayılır. Hükmen ret için ayrı bir başvuru gerekmez; tereke borca batık ise alacaklılar, mirasçıya başvurduğunda mirasçı reddetmiş sayıldığını ileri sürebilir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadı, hükmen reddin ileri sürülmesinin dava yoluyla yapılabileceğini ve tasfiye amaçlı borca batık tereke iddiasının ispat edilmesi gerektiğini vurgular.
3 aylık süre hak düşürücüdür:
Sürenin geçmesi ile hükmen kabul doğar; mirasçı külli halefiyet sonuçlarına bağlanır. Süre uzatımı ancak istisnaî hâllerde (gaipliği şüpheli mirasbırakanın bilinmeyen ölüm tarihi, ağır hastalık) mahkeme kararı ile mümkündür (m.615).
Geçerli bir ret ile şu sonuçlar doğar:
Ret beyanı yenilik doğurucu olduğundan kural olarak geri alınamaz. Ancak iki istisnaî durumda iptal mümkündür:
Sürenin geçmesi veya açık kabul beyanı ile mirasçı kabul etmiş sayılır. Kabul ile birlikte mirasçı:
Mirasın reddi, HMGS Medeni Hukuk ve Adli Hâkimlik sınavlarında her yıl test edilen konulardandır. Sınav senaryoları:
Tereke, Külli Halefiyet, Yasal Mirasçılık, Atanmış Mirasçı, Veraset İlamı ve Zümre Sistemi reddin uygulanma alanını oluşturur.