Son güncelleme:
Mirasın Açılması: Mirasın açılması, mirasbırakanın ölümü ile terekenin mirasçılara intikal edebilir hâle gelmesidir (TMK m.575). Açılma, mirasbırakanın son yerleşim yerinde ve ölüm anında gerçekleşir; mirasçılık sıfatı, paylar, saklı pay oranları ve uygulanacak hukuk açılma anına göre belirlenir. Açılma yetkili mahkemenin tespiti, vasiyetnamenin teslimi ve ret süresinin başlaması için temel referanstır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Gaiplik
Gaiplik, TMK m.32-35 uyarınca ölüm tehlikesi içinde kaybolan ya da uzun süre kendisinden haber alınamayan kişiler hakkında mahkemece verilen ölüm karinesi niteliğindeki karardır. Ölüm tehlikesinde 1 yıl, haber alamama hâlinde en az 5 yıl beklenir; hâkim ilan süresinin ardından gaiplik kararı verir. Gaiplik kararıyla kişilik sona ermiş sayılır ve miras açılır; mirasçılar teminat göstermek zorundadır. Kişi sağ olarak dönerse karar geri alınır.
Külli Halefiyet
Külli halefiyet, mirasbırakanın ölümüyle terekedeki tüm aktif ve pasiflerin kendiliğinden ve bir bütün hâlinde mirasçılara geçmesidir (TMK m.599). Cüz'i halefiyetten farklı olarak mirasçı her bir mal için ayrı devre ihtiyaç duymaksızın mirasbırakanın hukukî durumunu yüklenir; borçlardan kişisel malvarlığıyla da sorumlu hale gelir. Mirasın reddi, resmi tasfiye ve mirastan yoksunluk külli halefiyetin sınırlarını çizer.
Birlikte Ölüm Karinesi
Birlikte Ölüm Karinesi (komorientes), birden fazla kişinin aynı tehlikeli olayda ölmesi ve aralarında ölüm sırası kanıtlanamaması hâlinde hepsinin aynı anda öldüğüne ilişkin yasal varsayımdır; TMK m.29 hükmüne dayanır. Karine, miras hukukunda paylaşımı kolaylaştırmak için yaratılmış teknik bir kurumdur. Aralarında miras ilişkisi olan kişiler arasında uygulanması özellikle önemlidir.
Mirasın Kazanılması
Mirasın kazanılması, mirasçının mirası açıkça veya zımnen kabul ederek terekeyi yüklenmesi sürecidir (TMK m.599). Mirasçı sıfatı açılma ile kendiliğinden doğmakla birlikte, ret hakkının kullanılmaması veya ret süresinin geçmesi durumunda miras "kazanılmış" sayılır. Kazanılma ile mirasçı külli halefiyet ilkesi gereği aktif ve pasifi bir bütün olarak yüklenir; pasiflerden kişisel malvarlığıyla sorumlu olur.
Mirasın Reddi
Mirasın reddi, mirasçının üç ay içinde sulh hâkimine yapacağı yazılı veya sözlü beyanla mirasbırakanın terekesini yüklenmemesini sağlayan tek taraflı, hak düşürücü süreye tâbi yenilik doğuran irade beyanıdır (TMK m.605-618). Ret hâlinde mirasçı sıfatı kazanılmamış sayılır; pay halefiyet ilkesiyle altsoya geçer veya alt zümreye intikal eder. Borca batık tereke için reddi makul karine kabul edilir.
Atanmış (İradi) Mirasçı
Atanmış (iradi) mirasçı, mirasbırakanın TMK m.514-516 ve m.527 uyarınca yaptığı ölüme bağlı tasarrufla — vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla — terekenin tamamı ya da belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatı kazandırdığı kişidir. Yasal mirasçılığın aksine kanun değil, ehliyetli kimsenin iradî beyanı kaynaktır. Atanmış mirasçı külli halefiyet konumundadır ancak yasal mirasçıların saklı payına saygı zorunludur.
Veraset İlamı
Veraset ilamı (mirasçılık belgesi), mirasbırakanın yasal ve atanmış mirasçılarının kim olduğunu ve pay oranlarını gösteren, sulh hukuk mahkemesi veya noter tarafından düzenlenen tespit edici nitelikteki belgedir (TMK m.598). Mirasçı sıfatını yaratmaz; külli halefiyet zaten ölümle doğmuştur. Tereke işlemleri (tapu intikali, banka, vergi) için ispat aracı olarak kullanılır ve her zaman güncellenebilir.
Yasal Mirasçılık
Yasal mirasçılık, mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak Türk Medeni Kanunu m.495-501 hükümlerinin doğrudan tayin ettiği zümre, eş ve devlet düzeniyle terekenin külli halefiyet yoluyla intikalini ifade eder. Mirasçıların belirlenmesi kanunî zümre sistemine; payların hesaplanması zümre içi eşit paylaşım ile kök başına dağıtım esasına dayanır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu olmasa dahi yasal mirasçılar TMK gereği kendiliğinden mirasçı sıfatı kazanır.
Yerleşim Yeri
Yerleşim yeri (ikametgâh), TMK m.19 uyarınca kişinin sürekli kalmak niyetiyle oturduğu yerdir. Her gerçek kişinin bir yerleşim yeri bulunur ve bu yer teklik ilkesine tabidir. Yerleşim yeri dava, tebligat, vergi, nüfus kaydı, evlenme ve miras gibi birçok hukukî ilişkide bağlama noktası olarak işlev görür. Küçük ve kısıtlı kişilerin yerleşim yeri kanuni temsilcisininkiyle aynı kabul edilir (TMK m.21-22); değişiklik yeni yerde yerleşim niyetinin oluşmasıyla gerçekleşir.
Ölüm Karinesi
Ölüm Karinesi, ölümüne kesin gözle bakılan bir tehlikenin içinde kaybolan kişinin cesedi bulunmasa bile ölmüş sayılmasıdır; TMK m.31 hükmüne dayanır. [Gaiplik Kararı](/sozluk/medeni-hukuk/gaiplik-karari)ndan farklı olarak mahkeme kararına gerek yoktur; karine otomatik olarak işler ve nüfus kaydında ölüm gösterilir. Ancak kişinin sağ olduğu sonradan ortaya çıkarsa karine çürütülebilir.
Gaiplik Kararı
Gaiplik Kararı, ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süredir haber alınamayan kişinin mahkeme kararıyla ölmüş sayılmasıdır; TMK m.32-35 hükümleri kararın şartlarını ve sonuçlarını düzenler. Karar, mirasçı, eş ve alacaklıların hak ileri sürmesini sağlar; ancak gaibin sağ olarak ortaya çıkması hâlinde geri alınabilir. [Ölüm Karinesi](/sozluk/medeni-hukuk/olum-karinesi) ile birlikte ölüm hukukunun temel kurumudur.
Tereke
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
Mirasın açılması, Türk Medeni Kanunu m.575-576 hükümlerinde düzenlenen ve mirasbırakanın ölümü ile terekenin mirasçılara intikal edebilir hâle gelmesini ifade eder. Açılma anı, miras hukukunun pek çok hükmünün uygulanması için temel referans noktasıdır: mirasçılık sıfatı bu anda doğar, paylar bu ana göre hesaplanır, saklı pay oranları ve uygulanacak hukuk bu zaman dilimine göre belirlenir.
Mirasın açılması üç temel unsuru kapsar:
Külli halefiyet ilkesi gereği miras, mirasbırakanın ölümü ile kendiliğinden açılır. Ölüm anı:
Açılma anı kesin olarak belirlenmelidir: aynı anda ölen kişiler arasında veraset hesabı bu ilkeye dayanır (TMK m.29 — birlikte ölüm karinesi: kanıt yoksa aynı anda ölmüş kabul edilir).
TMK m.576 uyarınca miras, mirasbırakanın son yerleşim yerinde açılır. Pratik etkileri:
Mirasbırakanın birden fazla yerleşim yeri varsa alışılmış olarak yaşadığı yer esas alınır; uyuşmazlık hâlinde mahkeme karar verir.
Açılma anı, uygulanacak hukukun belirlenmesinde de esastır:
Mirasın açılması ile şu sonuçlar doğar:
Mirasın açılması ile mirasın kazanılması farklı kavramlardır:
| Kavram | Anlamı | Zaman |
|---|---|---|
| Açılma | Terekenin intikal edebilir hâle gelmesi | Ölüm anı |
| Kazanılma | Mirasçının mirası fiilen yüklenmesi | Açılmadan ret süresinin sonuna kadar |
Mirasın açılması anlık ve kendiliğinden gerçekleşirken, kazanılma ret süresi (3 ay) sonunda kesinleşir.
Mirasın açılması, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında miras hukukunun başlangıç noktası olarak temel bir konudur. Tipik sorular:
Tereke, Mirasın Kazanılması, Yasal Mirasçılık, Atanmış Mirasçı, Mirasın Reddi, Veraset İlamı, Gaiplik ve Yerleşim Yeri açılmanın temel referanslarıdır.