Son güncelleme:
Miras Sözleşmesi: Miras sözleşmesi, mirasbırakanın hayatta iken yaptığı ve karşı tarafça da kabul edilen, ölüme bağlı tasarruf niteliğinde iki taraflı sözleşmedir (TMK m.527-528). Vasiyetnameden farklı olarak tek taraflı geri alınamaz; tarafların iradesini bağlayıcı resmi şekle tâbi belgedir. Pozitif (mirasçı atama, lehte tasarruf) veya negatif (mirastan feragat) içerikli olabilir; saklı paydan feragatte bağlayıcılığı önemlidir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Külli Halefiyet
Külli halefiyet, mirasbırakanın ölümüyle terekedeki tüm aktif ve pasiflerin kendiliğinden ve bir bütün hâlinde mirasçılara geçmesidir (TMK m.599). Cüz'i halefiyetten farklı olarak mirasçı her bir mal için ayrı devre ihtiyaç duymaksızın mirasbırakanın hukukî durumunu yüklenir; borçlardan kişisel malvarlığıyla da sorumlu hale gelir. Mirasın reddi, resmi tasfiye ve mirastan yoksunluk külli halefiyetin sınırlarını çizer.
Mirasın Reddi
Mirasın reddi, mirasçının üç ay içinde sulh hâkimine yapacağı yazılı veya sözlü beyanla mirasbırakanın terekesini yüklenmemesini sağlayan tek taraflı, hak düşürücü süreye tâbi yenilik doğuran irade beyanıdır (TMK m.605-618). Ret hâlinde mirasçı sıfatı kazanılmamış sayılır; pay halefiyet ilkesiyle altsoya geçer veya alt zümreye intikal eder. Borca batık tereke için reddi makul karine kabul edilir.
Atanmış (İradi) Mirasçı
Atanmış (iradi) mirasçı, mirasbırakanın TMK m.514-516 ve m.527 uyarınca yaptığı ölüme bağlı tasarrufla — vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla — terekenin tamamı ya da belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatı kazandırdığı kişidir. Yasal mirasçılığın aksine kanun değil, ehliyetli kimsenin iradî beyanı kaynaktır. Atanmış mirasçı külli halefiyet konumundadır ancak yasal mirasçıların saklı payına saygı zorunludur.
Vasiyetin Şekilleri
Vasiyetin şekilleri TMK m.531-544'te düzenlenen ve hukukî güvenlik amacıyla sınırlı sayıda öngörülen üç şekildir: resmi vasiyetname (m.532-537), el yazılı vasiyetname (m.538) ve sözlü vasiyetname (m.539-541). Her şekil farklı geçerlilik koşullarına ve ispat gücüne sahiptir; sözlü vasiyetname olağanüstü hâllerle sınırlıdır ve sıkı koşullara tâbidir. Şekle uymama vasiyeti geçersiz kılar.
Yasal Mirasçılık
Yasal mirasçılık, mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak Türk Medeni Kanunu m.495-501 hükümlerinin doğrudan tayin ettiği zümre, eş ve devlet düzeniyle terekenin külli halefiyet yoluyla intikalini ifade eder. Mirasçıların belirlenmesi kanunî zümre sistemine; payların hesaplanması zümre içi eşit paylaşım ile kök başına dağıtım esasına dayanır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu olmasa dahi yasal mirasçılar TMK gereği kendiliğinden mirasçı sıfatı kazanır.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
Tereke
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
Vasiyetname
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere tek taraflı olarak yaptığı, kişisel ve ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki şekle tâbi irade beyanıdır (TMK m.531-548). Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir; her zaman geri alınabilir nitelikte olup mirasçı ataması, vasiyet alacaklısı belirleme ve mirastan iskat gibi tasarruflara aracılık eder. Geçerlilik için tam ehliyet aranır.
Miras sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu m.527-528 hükümlerinde düzenlenen ve mirasbırakanın hayatta iken yaptığı, karşı tarafça da kabul edilen iki taraflı ölüme bağlı tasarruftur. Vasiyetnameden en önemli farkı bağlayıcılığıdır: tek taraflı geri alınamaz, tarafların iradesini sözleşme niteliğinde bağlar. Resmi şekle tâbidir ve mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü gönüllü olarak sınırlama aracıdır.
Miras sözleşmesi, hem sözleşme hukuku hem de miras hukuku kurallarının uygulandığı melez bir hukukî işlemdir:
Sözleşme tarafları, mirasbırakan ve karşı taraftır. Karşı taraf atanmış mirasçı, vasiyet alacaklısı, saklı paylı mirasçı veya başka bir kişi olabilir.
Miras sözleşmesi içeriğine göre iki ana türe ayrılır:
| Tür | Tanım | Etkisi |
|---|---|---|
| Pozitif (Olumlu) | Mirasbırakan, lehine olmak üzere bir kişiyi mirasçı atar veya belirli mal vasiyet eder | Atanmış mirasçı/vasiyet alacaklısı sıfatı bağlayıcı şekilde doğar |
| Negatif (Olumsuz) | Saklı paylı mirasçı, mirastan veya saklı paydan feragat eder (m.528) | Feragat eden mirasçı saklı pay hakkını kaybeder |
Mirasbırakan, sözleşme tarafına lehine tasarrufta bulunmayı taahhüt eder. Karşılıksız (bağışlama benzeri) veya karşılıklı (örn. bakım yükümlülüğü karşılığında) olabilir. Bağlayıcılığı sayesinde karşı taraf, mirasbırakanın sonradan farklı bir vasiyet düzenleme veya iradi tasarrufta bulunma hakkını engelleyebilir; aksine yapılan tasarruflar tenkise tâbi olur.
Saklı pay sahibi mirasçının saklı pay hakkından önceden feragat etmesini sağlar. Feragat:
Karşılıklı feragatte mirasbırakanın yerine getirmediği taahhütleri olursa feragat eden mirasçı feragat sözleşmesinden geri dönebilir. Karşılıksız feragatte böyle bir hak yoktur.
| Özellik | Vasiyetname | Miras Sözleşmesi |
|---|---|---|
| Taraflar | Tek taraflı (mirasbırakan) | İki taraflı |
| Geri alma | Her zaman tek taraflı | Sözleşme tarafının rızası şart |
| Şekil | Resmi/el yazılı/sözlü | Yalnızca resmi |
| Bağlayıcılığı | Düşük (geri alınabilir) | Yüksek (sözleşme niteliği) |
| Tipik kullanım | Genel ölüme bağlı tasarruf | Saklı pay feragati, ailevi düzenleme |
Miras sözleşmesi şu yollarla sona erebilir:
Mirasbırakanın iradesini sınırlayan tasarruflar sözleşmeyle bağdaşmaz; örneğin sözleşme ile atanmış mirasçı yapılmış kişinin payına müdahale eden sonraki vasiyetname, sözleşmeye aykırı olduğu ölçüde hükümsüz kalır.
Negatif miras sözleşmesi ile saklı paydan feragat edilmesi, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü genişletir. Feragat eden mirasçı tenkis davası açma hakkını da kaybeder. Bu nedenle uygulamada negatif miras sözleşmesi özellikle aile şirketlerinin kuşaklar arası geçişinde ve mirasta uyuşmazlıkların önlenmesinde tercih edilir.
Miras sözleşmesi HMGS Medeni Hukuk ve Adli Hâkimlik sınavlarında vasiyetname ile karşılaştırmalı olarak test edilir. Sınav senaryoları:
Vasiyetname, Vasiyetin Şekilleri, Atanmış Mirasçı, Saklı Pay, Tenkis Davası ve Yasal Mirasçılık miras sözleşmesinin hukukî çevresini oluşturur.