Son güncelleme:
Meslek Odası: Meslek odası, belirli bir mesleği icra eden kişilerin mesleki çıkarlarını korumak ve mesleki disiplini sağlamak için kanunla kurulan kamu hukuku tüzel kişisidir (Anayasa m.135). Avukat, doktor, mimar, mali müşavir gibi meslek odaları zorunlu üyelik esasına dayanır; mesleki etik, denetim ve disiplin yetkilerine sahiptir. Üyelik mesleğin icrası için kanunî zorunluluktur.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Adi Ortaklık
Adi ortaklık, iki veya daha fazla kişinin emek veya sermayelerini ortak bir amaca ulaşmak için birleştirdikleri sözleşme tipi ortaklıktır (TBK m.620-645). Tüzel kişiliği yoktur; ortakların hak ve borçları doğrudan kendilerine ait olur. Ticari nitelik kazanmamış küçük girişimler ve geçici işbirliklerinde tercih edilir; her ortak elbirliği mülkiyet konumundadır.
Tüzel Kişi Türleri
Tüzel kişi türleri, tüzel kişiliği oluşturma temeline göre özel hukuk-kamu hukuku ayrımı, oluşum amacına göre gruplandırılır. Özel hukuk tüzel kişileri dernek, vakıf, kooperatif, ticaret şirketleri; kamu hukuku tüzel kişileri devlet, il özel idaresi, belediye, üniversite ve kamu kurumlarıdır. Her türün kuruluş, üyelik, organ yapısı ve sona erme rejimi farklıdır.
Sendika (Hukuki Statü)
Sendika, işçi veya işveren çıkarlarının ortak korunması ve geliştirilmesi için kurulan ve 6356 sayılı kanunla düzenlenen tüzel kişiliğe sahip meslek örgütüdür. Dernekten farklı olarak özel kanun rejimine tâbidir; toplu iş sözleşmesi yapma, grev ve lokavt hakları gibi özel yetkilere sahiptir. Anayasa m.51 sendika kurma özgürlüğünün hukuki yansımasıdır.
Tüzel Kişi
Tüzel kişi, TMK m.47 uyarınca belirli bir amaca özgü, kendine özgü malvarlığı ve organları bulunan ve hukuk düzeninin kişilik tanıdığı kişi topluluğu veya mal topluluğudur. Gerçek kişiden farklı olarak hukuki bir varlık olarak kurulan tüzel kişiler; dernek, vakıf, şirket gibi biçimler alır. Tüzel kişilik doğumla değil tescil veya tanınmayla kazanılır; amacı ve kanuni kapsamıyla sınırlı hak ehliyetine sahiptir (TMK m.48). Organ teorisiyle hareket eder.
Vakıf
Vakıf, TMK m.101 uyarınca gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle kurulan tüzel kişiliktir. Üye değil malvarlığı esaslıdır; vakıf, vakfedenin iradesine uygun biçimde yönetilir. Mahkeme kararı ile tüzel kişilik kazanır; Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimine tabidir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ayrıntıyı düzenler. Amaç değişikliği dar şartlara bağlıdır (TMK m.113 — cy près ilkesi).
Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi
Tüzel kişiliğin sona ermesi, tüzel kişinin hukuk düzeninde varlık sıfatını yitirmesidir; sebepler arasında genel kurul kararı, amacın gerçekleşmesi veya imkânsızlığı, mahkeme kararı, fesih, iflas ve birleşme sayılır (TMK m.87 dernekler, m.116 vakıflar). Sona erme ile tasfiye süreci başlar; mal varlığı tüzükte belirtilen kişi/kuruma veya hazine adına aktarılır.
Hak Ehliyeti
Hak ehliyeti, TMK m.8 uyarınca her insanın sahip olduğu, hak ve borç süjesi olabilme kapasitesidir; doğumla kazanılır ve ölümle sona erer. Cinsiyet, din, dil, ırk, milliyet, medeni durum gibi farklar gözetilmeden herkes eşit biçimde hak ehliyetine sahiptir. Hak ehliyeti bir yetenek değil, hukuk düzeninin tanıdığı bir statüdür ve kişiden kişiye değişmez; fiil ehliyetinden farklı olarak kısıtlanamaz ve sınırlanamaz.
Dernek
Dernek, TMK m.56 uyarınca gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere sürekli olarak birleşmesiyle oluşan tüzel kişiliktir. Dernekler tüzük hazırlayarak en büyük mülki idare amirliğine başvurur; eksiklik yoksa tescil ile tüzel kişilik doğar. Üye esaslıdır; gönüllülük, demokratik yönetim ve kâr amacı gütmeme ilkelerine tabidir. 5253 sayılı Dernekler Kanunu usulü düzenler; Anayasa m.33 dernek kurma özgürlüğünü güvence altına alır.
Meslek odası, Anayasa m.135 ve özel kanunlarla düzenlenen ve belirli bir mesleği icra eden kişilerin mesleki çıkarlarını korumak, mesleki disiplini sağlamak ve mesleki etik kurallarını uygulamakla görevli kamu hukuku tüzel kişisidir. Tüzel kişi türleri içinde kamu hukuku tüzel kişileri kategorisinde yer alır.
Meslek odaları anayasal güvence altındadır:
Türkiye'de yaygın meslek odaları:
| Meslek Odası | Yasal Dayanak |
|---|---|
| Avukatlık Barosu | 1136 sayılı Avukatlık Kanunu |
| Tabip Odası | 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu |
| Mühendis ve Mimar Odaları | 6235 sayılı TMMOB Kanunu |
| Mali Müşavirler Odası | 3568 sayılı Kanun |
| Eczacılar Odası | 6643 sayılı Eczacılık Kanunu |
| Diş Hekimleri Odası | 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu |
| Veteriner Hekimler Odası | 6343 sayılı Kanun |
| Esnaf ve Sanatkar Odaları | 5362 sayılı Kanun |
Meslek odasına üyelik kanunî zorunluluktur:
Bu zorunluluk meslek özgürlüğünü sınırlar; ancak AY m.135 anayasal güvencesi ile meşrulaştırılır.
| Özellik | Meslek Odası | Dernek |
|---|---|---|
| Hukuki yapı | Kamu hukuku tüzel kişisi | Özel hukuk tüzel kişisi |
| Kuruluş | Kanunla | TMK m.56 |
| Üyelik | Zorunlu | Gönüllü |
| Yetki | Disiplin, denetim | Sınırlı |
| Devletle ilişki | Resmi denetim | Özerk |
| Aidat | Zorunlu | Tüzükle |
Genelde her meslek odasında:
Meslek odası, HMGS Medeni Hukuk, İdare Hukuku ve Anayasa Hukuku sınavlarında temel bir kavramdır. Tipik konular:
Tüzel Kişi, Tüzel Kişi Türleri, Dernek, Vakıf, Sendika (Hukuki Statü), Hak Ehliyeti, Adi Ortaklık ve Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi meslek odasının bağlamını oluşturur.