Son güncelleme:
Mal Vakfı: Mal vakfı, belirli bir mal varlığının amaca tahsis edilerek mülkiyetinin vakfa devri ile kurulan en yaygın vakıf türüdür (TMK m.101). Vakfedilen taşınmaz, taşınır veya alacak hakkı doğrudan vakfın mülkiyetine geçer; vakfın faaliyetleri bu mal varlığı ve gelirleri ile sürdürülür. Tahsis vakfından farkı, mülkiyetin tam devri esasına dayanmasıdır; vakıf hayır, mesleki veya kamu yararına amaçlar güdebilir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Vakıf Senedi
Vakıf senedi, vakfedenin vakfı kuruş iradesini, amacını, mal varlığını, yönetim organlarını ve işleyişini düzenleyen resmi belgedir (TMK m.106). Resmi şekilde noter veya mahkeme önünde düzenlenir; vakıf senedinin geçerliliği ile vakıf tüzel kişilik kazanır. Senet sonradan değiştirilebilir ancak amacın özüne dokunamaz; mahkeme onayı bazı değişikliklerde zorunludur.
Vakıf
Vakıf, TMK m.101 uyarınca gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle kurulan tüzel kişiliktir. Üye değil malvarlığı esaslıdır; vakıf, vakfedenin iradesine uygun biçimde yönetilir. Mahkeme kararı ile tüzel kişilik kazanır; Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimine tabidir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ayrıntıyı düzenler. Amaç değişikliği dar şartlara bağlıdır (TMK m.113 — cy près ilkesi).
Vakıf Türleri
Vakıf türleri, vakfedilenin niteliğine, kuruluş zamanına ve amacına göre çeşitli kategorilere ayrılır. Sağlararası vakıf hayatta kurulur (TMK m.102); ölüme bağlı vakıf vasiyetname ile kurulur (TMK m.526). Mal vakfı belirli bir mal varlığının amaca tahsisidir; aile vakfı ailenin ekonomik korunması içindir. Her türün kuruluş usulü, denetimi ve sona erme rejimi farklıdır.
Sağlararası Vakıf
Sağlararası vakıf, vakfedenin hayattayken vakıf senedi düzenleyerek kurduğu vakıf türüdür (TMK m.102). Resmi şekilde noter veya sulh hâkimi önünde düzenlenir; tescilden sonra mal varlığı doğrudan vakfa geçer ve vakfeden geri alamaz. Ölüme bağlı vakıftan en önemli farkı, kuruluşun mirasbırakanın ölümüne bağlı olmamasıdır; saklı pay sınırlaması da uygulanmaz.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
Tasarruf Edilebilir Kısım
Tasarruf edilebilir kısım, mirasbırakanın saklı pay sınırlarını aşmadan ölüme bağlı veya sağlararası tasarruflarla dilediği gibi disponibl bırakabileceği tereke oranıdır (TMK m.505/2). Saklı paylı mirasçıların yasal pay üzerinden korunan oranlarının terekeden çıkarılmasıyla bulunur; mirasbırakanın atanmış mirasçı yapma, vasiyet alacaklısı belirleme, bağışlama ve vakıf kurma hakkı bu kısım üzerindedir.
Ölüme Bağlı Vakıf
Ölüme bağlı vakıf, mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesi içinde belirttiği iradenin ölümünden sonra terekeden tahsis edilen mal varlığı ile kurulan vakıf türüdür (TMK m.526). Mirasbırakanın ölümüne kadar tüzel kişilik kazanmaz; tereke açılınca mahkeme onayı sonrası tescil edilir. Saklı pay sınırına tâbidir; saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.
Mal vakfı, Türk Medeni Kanunu m.101 hükmünde düzenlenen ve belirli bir mal varlığının amaca tahsis edilerek mülkiyetinin vakfa devri ile kurulan en yaygın vakıf türüdür. Klasik anlamda "mal vakfı" kavramı, vakfın mal topluluğu niteliğinin tipik yansımasıdır.
Mal vakfının üç temel özelliği:
Mal vakfında konu çok çeşitlidir:
| Mal Türü | Örnekler |
|---|---|
| Taşınmazlar | Ev, dükkan, arsa, tarla, fabrika |
| Taşınırlar | Para, mücevher, sanat eseri, teçhizat |
| Haklar | Telif hakkı, marka, patent, lisans |
| Alacaklar | Banka mevduatı, hisse senedi, alacak hakkı |
| Sözleşmesel pozisyonlar | Kira sözleşmesi, intifa hakkı |
Vakfedenin mülkiyet hakkı bulunan tüm mallar mal vakfı kapsamına girebilir.
İki vakıf türü mülkiyet devri açısından farklıdır:
| Özellik | Mal Vakfı | Tahsis Vakfı (Müsenna Vakıf) |
|---|---|---|
| Mülkiyet | Vakfa tam devir | Vakfedende kalır |
| Kullanım | Vakıf serbestçe tasarruf | Belirlenen amaç için kullanım |
| Geri alma | Mümkün değil (sağlararası) | Belirli koşullarda mümkün |
| Yasal düzenleme | TMK m.101 | TMK m.105 |
| Yaygınlık | En yaygın | Sınırlı |
Vakfedilen mal varlığı vakıf yönetiminin sorumluluğundadır:
Ölüme bağlı mal vakfı kuruluşunda saklı pay korunur:
Mal vakfı şu hâllerde sona erer:
Sona erme sonrası kalan mal varlığı vakfın amacına benzer başka vakfa veya hazineye devredilir.
Mal vakfı, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında vakıf türleri sorularında test edilir. Tipik konular:
Vakıf, Vakıf Türleri, Vakıf Senedi, Sağlararası Vakıf, Ölüme Bağlı Vakıf, Tasarruf Edilebilir Kısım, Saklı Pay ve Tenkis Davası mal vakfının uygulama bağlamını oluşturur.