Son güncelleme:
Mal Rejimi Tasfiyesi Davası: Mal rejimi tasfiyesi davası, eşler arası mal rejiminin sona ermesi ile katılma alacağı, değer artış payı ve diğer mali alacakların tespit edilip ödenmesi için açılan davadır (TMK m.225-241). Boşanma davası ile birlikte veya ayrı olarak aile mahkemesinde açılır; bilirkişi raporu ve mali deliller incelenir. Boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımına tâbidir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Eşlerin Temsil Yetkisi
Eşlerin Temsil Yetkisi, evlilik birliği boyunca eşlerin birliğin günlük gereksinimleri için diğerini temsil etme ve birliği bağlayan işlemler yapma yetkisidir; TMK m.188-191 hükümlerine dayanır. Olağan ihtiyaçlar için her iki eş tek başına temsil yetkilidir; olağanüstü işlemler ise diğer eşin onayını gerektirir. Birlik temsilinin sınırları aşıldığında üçüncü kişilerin korunması özel düzenlemelere bağlanmıştır.
Aile Mahkemesi
Aile mahkemesi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ile kurulan ve aile hukuku uyuşmazlıklarına bakmakla görevli özel asliye hukuk mahkemesidir. Boşanma, velayet, evlat edinme, soybağı, vesayet, mal rejimi tasfiyesi, nafaka davalarında yetkilidir. Hâkim, aile hukuku alanında deneyim ve uzmanlık sahibidir; gizlilik ve uzlaştırma esastır.
Edinilmiş Mal
Edinilmiş mal, eşin evlilik birliği içinde karşılığı verilerek edindiği ve edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesinde paylaşıma giren mallardır (TMK m.219). Çalışma karşılığı kazançlar, sosyal güvenlik gelirleri, edinilmiş malların ürünleri, maddi tazminat ve edinilmiş mallarla satın alınan mallar bu kategoriye girer. Tasfiyede her eş diğer eşin edinilmiş mallarının yarısı üzerinde katılma alacağı kazanır.
Kişisel Mal
Kişisel mal, edinilmiş mallara katılma rejimi içinde tasfiyede paylaşıma girmeyen ve eşin tek başına mülkiyetinde kalan mallardır (TMK m.220). Evlilik öncesi sahip olunan mallar, karşılıksız kazandırmalar (bağışlama, miras), manevi tazminat ve kişisel kullanım eşyaları kişisel mal kategorisindedir. Eş kişisel mallar üzerinde tam tasarruf yetkisine sahiptir; katılma alacağı doğmaz.
Eşler Arası Tasarruf Yasağı
Eşler Arası Tasarruf Yasağı, evlilik birliğini koruma sürecinde mahkeme kararıyla bir eşin belirli mal varlığı işlemleri üzerine konulan kısıtlamadır; TMK m.199 hükmüne dayanır. Yasak, eşin diğer eşin haklarını veya birliğin mali güvenliğini tehdit eden işlemler yapmasını önlemeye yöneliktir. Sicile yansıtılan yasaklar üçüncü kişiler için de bağlayıcılık kazanır.
Boşanmada Yargılama Usulü
Boşanmada yargılama usulü, aile mahkemesinde yürütülen ve TMK m.184'te düzenlenen özel yargılama kurallarına tâbi davadır. Hâkim taraf iddiaları ile bağlı değildir; resen delil toplayabilir, basit yargılama usulü uygulanır. Çekişmeli boşanmada deliller hâkim önünde sözlü incelenir; anlaşmalı boşanmada eşlerin protokol ve duruşmadaki beyanları esas alınır. Yargılama gizli yapılır.
Kanuni Mal Rejimi (TMK m.218)
Kanuni Mal Rejimi, eşler arasında yasa tarafından öngörülen ve [Mal Rejimi Sözleşmesi](/sozluk/medeni-hukuk/mal-rejimi-sozlesmesi) yapılmamışsa uygulanan rejimdir; 4721 sayılı TMK m.218 ile [Edinilmiş Mallara Katılma](/sozluk/medeni-hukuk/edinilmis-mallara-katilma) yasal mal rejimi olarak belirlenmiştir. 1 Ocak 2002'den önce evlenenler için eski [Mal Ayrılığı Rejimi](/sozluk/medeni-hukuk/mal-ayriligi-rejimi) uygulanmaktaydı; 4721 sayılı TMK ile sistem dönüşmüştür.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
Edinilmiş mallara katılma rejimi, Türk hukukunda 2002 sonrası yasal mal rejimi olarak uygulanan ve evlilik içinde edinilen malların tasfiyede yarı-yarı paylaşıldığı sistemdir (TMK m.218-241). Eşler kendi mallarına sahiptir; ancak rejim sona erdiğinde her eşin edinilmiş malları üzerinden katılma alacağı doğar. Kişisel mallar paylaşıma girmez; karma yapı evlilik içi dayanışmayı yansıtır.
Mal Rejimi Sözleşmesi
Mal rejimi sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu m.203-205 hükümleri uyarınca eşlerin yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma yerine mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçmek amacıyla yaptıkları şekle bağlı sözleşmedir. Noter önünde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılması zorunludur; evlenme başvurusu sırasında memura yazılı bildirim de yeterlidir. Evlenme öncesi veya evlilik süresince her zaman yapılabilir ve değiştirilebilir.
Katılma Alacağı
Katılma alacağı, edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesinde her eşin diğer eşin edinilmiş mallarının yarısı üzerinde kazandığı alacak hakkıdır (TMK m.236). Mal rejiminin sona ermesi (boşanma, ölüm, mahkeme kararı) ile doğar; nakit olarak ödenir. Kişisel mallar ve borçlar düşüldükten sonra hesaplanır; eşler birbirinden net edinilmiş malın yarısı kadar talep eder.
Değer Artış Payı
Değer artış payı, eşlerden birinin diğerinin kişisel malına çalışma, para veya emek katkısı yapması durumunda katkı oranında talep ettiği alacak hakkıdır (TMK m.227). Mal rejiminin sona erdiği tarihteki rayic değere göre hesaplanır; katılma alacağından bağımsız doğar. Aynen iade veya bedel ödeme seçimi davalı eşe aittir; kişisel malın niteliği değişmez.
Eşler Arası Mal Rejimi
Eşler arası mal rejimi, Türk Medeni Kanunu m.202-281 arasında düzenlenen ve eşlerin evlilik süresince mal varlıkları üzerindeki hak ve yükümlülüklerini, evliliğin sona ermesi halinde bu malların tasfiyesini düzenleyen sistemdir. Yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.218). Eşler sözleşmeyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerini seçebilir. Her rejim mal tasnifi, yönetim, sorumluluk ve tasfiye kurallarını ayrı biçimde düzenler.
Mal rejimi tasfiyesi davası, Türk Medeni Kanunu m.225-241 hükümlerinde düzenlenen ve eşler arası mal rejiminin sona ermesi ile katılma alacağı, değer artış payı ve diğer mali alacakların tespit edilip ödenmesi için açılan davadır.
Mal rejimi tasfiyesi davası:
| Sebep | Tarihi |
|---|---|
| Boşanma (TMK m.225) | Boşanma davasının açıldığı tarih |
| Ölüm | Ölüm tarihi |
| Mal rejimi sözleşmesi ile değişiklik | Sözleşme tarihi |
| Mahkeme kararı (m.206) | Karar tarihi |
| Eş gaipliği | Gaiplik kararı tarihi |
Her eşin malları kategorilere ayrılır:
Her eş için:
Bir eş diğerinin kişisel malına katkı yapmışsa:
Mal rejimi tasfiyesi davalarında bilirkişi raporu kritik öneme sahiptir:
Tasfiyede her iki eş birbirinden alacak talep edebilir:
| Eş | Alacak | Karşı Alacak |
|---|---|---|
| Eş A | Eş B'nin edinilmiş malının yarısı | Eş B → Eş A'ya |
| Net etki | Eş A 200K alacak | Eş B 100K alacak |
| Sonuç | Eş B 100K (net) öder | — |
Mal rejimi tasfiyesi diğer mali kalemlerden bağımsızdır:
Mal rejimi tasfiyesi davası, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında ele alınır. Tipik konular:
Eşler Arası Mal Rejimi, Mal Rejimi Sözleşmesi, Edinilmiş Mallara Katılma, Katılma Alacağı, Değer Artış Payı, Edinilmiş Mal, Kişisel Mal, Boşanmanın Mali Sonuçları, Aile Mahkemesi ve Bosanma Yargılama Usulü tasfiye davasının uygulama bağlamını oluşturur.