Son güncelleme:
Konfederasyon (Dernek): Konfederasyon (dernek), federasyonların oluşturduğu en üst dernek birliğidir. TMK m.96 ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.5 hükümleri uyarınca düzenlenen konfederasyon, en az üç federasyonun birleşmesiyle ayrı bir tüzel kişilik kazanır; üye federasyonların ortak çıkarlarını korur, ulusal/uluslararası temsil sağlar. Anayasa hukuku alanındaki (devlet birliği biçimi) ile karıştırılmamalıdır.
Konfederasyon (Dernek), TMK m.96 ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.5 hükümleri uyarınca federasyonların oluşturduğu en üst dernek birliğidir.
İki farklı kavram:
Sınavda bu ayrım kritik — terimler ayrı slug ile düzenlenmiştir.
| Tüzel Kişi | Üye Yapısı | Asgari Üye Sayısı |
|---|---|---|
| Dernek | Gerçek/tüzel kişi | 7 (TMK m.56) |
| Federasyon | Dernek | 5 (5253 SK m.5) |
| Konfederasyon | Federasyon | 3 (5253 SK m.5) |
Bu hiyerarşik yapı, sivil toplumun katmanlı temsilini sağlar.
Tüzel kişi organları sistemi konfederasyona da uygulanır:
Genel Kurul: Üye federasyon temsilcileri toplanır. Her federasyon tüzükle belirlenen sayıda delege gönderir.
Yönetim Kurulu: En az 5 asıl + 5 yedek üye (kıyas yoluyla TMK m.85). Konfederasyonun günlük yönetimi.
Denetim Kurulu: En az 3 asıl + 3 yedek üye. Mali, idari, hukuki denetim yıllık raporu.
(Sendika konfederasyonları 6356 SK kapsamında özel rejim — bkz. sendika hukuki statü.)
Konfederasyon, dernek genel hükümleri kapsamında sona erer:
Resmi Gazete
Resmi Gazete
Dernek Üyeliğinin Sona Ermesi
Dernek üyeliğinin sona ermesi, üyenin kendi isteği ile çıkma, ölümü, çıkarılma veya derneğin sona ermesi ile gerçekleşir (TMK m.66-67). Çıkma yazılı bildirime tâbidir; çıkarılma ise tüzükte belirtilen haklı sebebe dayanır ve genel kurul kararı gerektirir. Üyelikten çıkan veya çıkarılan kişi dernek mal varlığında pay talep edemez; çıkarmaya karşı asliye hukuk mahkemesinde itiraz davası açılabilir.
Sendika (Hukuki Statü)
Sendika, işçi veya işveren çıkarlarının ortak korunması ve geliştirilmesi için kurulan ve 6356 sayılı kanunla düzenlenen tüzel kişiliğe sahip meslek örgütüdür. Dernekten farklı olarak özel kanun rejimine tâbidir; toplu iş sözleşmesi yapma, grev ve lokavt hakları gibi özel yetkilere sahiptir. Anayasa m.51 sendika kurma özgürlüğünün hukuki yansımasıdır.
Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi
Tüzel kişiliğin sona ermesi, tüzel kişinin hukuk düzeninde varlık sıfatını yitirmesidir; sebepler arasında genel kurul kararı, amacın gerçekleşmesi veya imkânsızlığı, mahkeme kararı, fesih, iflas ve birleşme sayılır (TMK m.87 dernekler, m.116 vakıflar). Sona erme ile tasfiye süreci başlar; mal varlığı tüzükte belirtilen kişi/kuruma veya hazine adına aktarılır.
Dernek Tüzüğü
Dernek tüzüğü, derneğin amacı, üyelik koşulları, organları ve iç işleyişini belirleyen temel iç düzenlemedir (TMK m.58). Kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz; üye hakları ve görevleri, genel kurul yapısı, yönetim ve denetim kurulu, mali işleyiş, fesih ve tasfiye gibi konuları içerir. Tüzük genel kurul kararıyla değiştirilebilir; değişiklik nüfus müdürlüğüne bildirilir.
Tüzel Kişi Organları
Tüzel kişi organları, tüzel kişiliğin iradesini oluşturan, açıklayan ve dış dünyada onu temsil eden, kanun ve kuruluş belgesiyle yetkilendirilmiş kurumsal yapılardır (TMK m.48-50). Organ teorisine göre organın hukuki işlemleri ve haksız fiilleri doğrudan tüzel kişinin işlem ve fiili sayılır; bu nedenle tüzel kişi, organlarının fiillerinden kişisel olarak sorumludur. Yönetim, denetim ve karar organları olmak üzere türleri vardır.
Federasyon (Dernek)
Federasyon, ortak amaçları için bir araya gelen birden fazla derneğin oluşturduğu üst birliği ifade eder. 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.5 ile TMK m.96 hükümleri uyarınca düzenlenen federasyonlar, en az beş derneğin birleşmesiyle ayrı bir tüzel kişilik kazanır; üye derneklerin ortak çıkarlarını korumak, faaliyetlerini koordine etmek ve daha üst yapı olan konfederasyonun kurucu birimini oluşturmak amacıyla çalışır.
Dernek Tasfiyesi
Dernek tasfiyesi, derneğin sona ermesi hâlinde tüzel kişilik devam ederken alacakların tahsil edilmesi, borçların ödenmesi ve kalan malvarlığının kanun ya da tüzükte belirlenen yere devredilmesi sürecidir (TMK m.108-110, Dernekler K. m.15). Tasfiye sırasında dernek hukukî kişiliğini "tasfiye amacıyla" sınırlı sürdürür ve tasfiye işlemleri tamamlanınca tüzel kişilik kesin olarak son bulur.
Dernek
Dernek, TMK m.56 uyarınca gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere sürekli olarak birleşmesiyle oluşan tüzel kişiliktir. Dernekler tüzük hazırlayarak en büyük mülki idare amirliğine başvurur; eksiklik yoksa tescil ile tüzel kişilik doğar. Üye esaslıdır; gönüllülük, demokratik yönetim ve kâr amacı gütmeme ilkelerine tabidir. 5253 sayılı Dernekler Kanunu usulü düzenler; Anayasa m.33 dernek kurma özgürlüğünü güvence altına alır.