Son güncelleme:
Kısıtlama Kararı: Kısıtlama kararı, Türk Medeni Kanunu m.409-411 çerçevesinde kısıtlılık sebeplerinden birinin gerçekleşmesi üzerine sulh hukuk mahkemesi tarafından verilen inşai karardır. Ergin kişinin fiil ehliyetini tam veya kısmen kaldırır. Karar öncesi dinleme zorunludur; akıl hastalığında resmi sağlık kurulu raporu aranır. Kesinleşme sonrası ilan edilir ve kişi kendiliğinden vesayet altına alınarak vasi atanır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Velayet
Velayet, Türk Medeni Kanunu m.335-351 arasında düzenlenen ve ana-babanın küçük veya kısıtlı çocuğu üzerindeki bakım, gözetim, eğitim, temsil ve mal yönetim hak ve yükümlülükleri bütünüdür. Evlilik içinde ana-baba tarafından birlikte kullanılır; boşanmada TMK m.182 uyarınca hâkim velayeti eşlerden birine verir. Kaldırma (m.348) ve değiştirme (m.349) çocuğun üstün yararına bağlıdır; anayasal dayanağı AY m.41 aile ve çocuk korumasıdır.
Sınırlı Ehliyetsiz
Sınırlı ehliyetsiz, TMK m.16 uyarınca ayırt etme gücüne sahip olup ergin olmayan (küçük) veya kısıtlı olan kişidir. Sınırlı ehliyetsizler, kanunî temsilcinin (veli veya vasi) rızasıyla kendilerini borç altına sokabilir ve hak edinebilir. Karşılıksız kazanmalarda (hediye, miras kabulü) ve kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarda (nişanlanmayı bozma, evlenme izni isteme) rıza aranmaz. Kanunî temsilcinin rızası olmadan yapılan borçlandırıcı işlemler askıda hükümsüzdür.
Türk Medeni Kanunu (TMK)
Türk Medeni Kanunu (TMK), 22 Kasım 2001 tarihinde kabul edilip 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı kanundur; 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır. Medeni hukukun temel kaynağı olan kanun, Başlangıç hükümleri (m.1-7) ile Kişiler, Aile, Miras ve Eşya olmak üzere dört kitaptan oluşur ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bütünleşerek özel hukukun çekirdek mevzuatını kurar.
Tam Ehliyetsiz
Tam ehliyetsiz, TMK m.15 uyarınca ayırt etme gücü bulunmayan kişidir; küçük yaşta veya ayırt etme gücünü kaldıran akıl hastalığı/zayıflığı nedeniyle bu sınıfa girer. Tam ehliyetsizlerin kendi başlarına yaptıkları hukukî işlemler, kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür. Kanuni temsilcileri (veli veya vasi) tam ehliyetsiz adına işlem yapar. Kural olarak haksız fiilden de sorumlu değildirler; ancak TBK m.65 uyarınca hakkaniyet gereği tazminata mahkûm edilebilirler.
Ayırt Etme Gücü
Ayırt etme gücü (temyiz kudreti), TMK m.13 uyarınca kişinin yaptığı fiilin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve iradesine göre hareket edebilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin üç temel unsurundan biridir; yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzer sebeplerle bu güçten yoksun olan kişilerin yaptığı işlemler kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür (TMK m.15). Ayırt etme gücü olayın özelliğine göre her durum için ayrı ayrı değerlendirilir.
Hâkimin Takdir Yetkisi
Hâkimin takdir yetkisi, TMK m.4 gereğince kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini takdir etmeye emrettiği konularda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre karar vermesini ifade eder. Takdir yetkisi keyfî bir yetki değildir; hukuk içinde kalmak, yasa ve içtihatlara uygun davranmak, gerekçelendirmek ve hakkaniyeti gözetmek sınırlarına tabidir. Tazminat miktarı, nafaka takdiri, boşanma kusur oranı ve benzeri pek çok alanda Yargıtay denetimine konu olur.
Fiil Ehliyeti
Fiil ehliyeti, TMK m.9 uyarınca kişinin hukukî işlemleri kendi fiili ile yapabilme ve sonuçlarını üstlenebilme yeteneğidir. Fiil ehliyeti üç unsurun birleşmesiyle doğar: ayırt etme gücü (TMK m.13), erginlik (TMK m.11) ve kısıtlılık altında olmama. Bu unsurların bir kısmının eksikliği hâlinde kişi ya tam ehliyetsiz, ya sınırlı ehliyetsiz ya da sınırlı ehliyetli sayılır; her sınıfın yapabileceği işlemler ve yasal temsil sistemi farklıdır.
Vasi
Vasi, vesayet altındaki kişinin kişisel ve malvarlığı menfaatlerini korumak amacıyla Türk Medeni Kanunu m.413-418 uyarınca sulh hukuk mahkemesince atanan yasal temsilcidir. Vesayet altındakinin yakınları öncelikli adaydır (TMK m.414); vasilik kamu görevi niteliğindedir, zorunlu görev süresi iki yıldır. Vasi verdiği zararlardan kişisel olarak sorumludur; devlet ikinci derecede sorumlu tutulur.
İyiniyet
İyiniyet (sübjektif iyiniyet), TMK m.3 çerçevesinde kişinin bir durumun gerçek niteliğini bilmediği ve göstermesi gereken özeni gösterse dahi bilemeyeceği hâllerde hukuk düzeninin ona sağladığı korumadır. Kanun, iyiniyetin varlığı asıl kabul edildiği için (iyiniyet karinesi) iyiniyetsizliği iddia edenin ispatla yükümlü olmasını benimser. Özellikle taşınır ve taşınmaz mülkiyetinin iyiniyetli iktisabı, zilyetlik, temsil ve evlenmenin butlanında korunmaya temel teşkil eder.
Kısıtlılık Sebepleri
Kısıtlılık sebepleri, ergin bir kişinin fiil ehliyetinin mahkeme kararı ile sınırlandırılmasına yol açan Türk Medeni Kanunu m.405-408 hallerdir. Sebepler beş gruptur: akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, savurganlık/alkol veya uyuşturucu bağımlılığı/kötü yaşama tarzı, bir yıl ve üzeri özgürlüğü bağlayıcı ceza, kişinin kendi istemi. Ayrıca TMK m.419 küçüklerde velayetin uzatılması istisnası vardır.
Vesayet
Vesayet, velayet altında olmayan küçüklerin ve kısıtlıların kişisel ve mal varlığı menfaatlerinin kamu denetimi altında korunmasını sağlayan aile hukuku kurumudur. Türk Medeni Kanunu m.396-494 arasında düzenlenir. Vesayet dar anlamı yanında geniş anlamda kayyımlık ve yasal danışmanlığı da kapsar; vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasi atanması ve devletin denetim yükümlülüğü temel unsurlardır.
Evlenme Engelleri
Evlenme engelleri, TMK m.129-134 arasında düzenlenen ve belirli hâllerde evlenmeyi yasaklayan ya da erteleyen hukuki sebeplerdir. Kesin engeller: üstsoy-altsoy, kardeş, amca-teyze-hala-dayı ile yeğen hısımlığı; kayın hısımlığı; evlatlık ilişkisi; mevcut evlilik (tek eşlilik) ve ağır bulaşıcı hastalık. Kesin olmayan engeller: kadının 300 günlük bekleme süresi ve akıl hastalığı sağlık raporu koşulu. Kesin engellere rağmen yapılan evlenme mutlak butlanla geçersizdir.
Soybağı
Soybağı, bir kişi ile biyolojik veya hukuki anne-babası arasındaki hukuki bağı ifade eden mutlak kişisel hal. Türk Medeni Kanunu m.282-363 arasında düzenlenir; ana-çocuk arası soybağı doğumla kendiliğinden kurulur (ipso iure), baba-çocuk arasında ise evlilik karinesi, tanıma veya hükümle kurulma olmak üzere üç yol bulunur. Çocuk üstün yararı ilkesine göre çözülmesi gereken aile hukuku kurumudur.
İspat Yükü
İspat yükü, TMK m.6 uyarınca kanunda aksine hüküm bulunmadıkça taraflardan her birinin, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispat etmekle yükümlü olmasıdır. Genel kural "iddia eden taraf ispatla yükümlüdür" (*actori incumbit probatio*) biçiminde ifade edilir. Kanunda öngörülen karineler, kesin deliller ve özel hükümler ispat yükünün yer değiştirmesine yol açabilir; [TMK m.7](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4721.pdf) resmî belgelere özel ispat gücü tanır.
Vesayet Makamı
Vesayet makamı, Türk Medeni Kanunu m.397 uyarınca vesayet işlerinin birinci derecede yürütüldüğü resmi mercidir ve görevi sulh hukuk mahkemesine verilmiştir. Vasi atar, kısıtlı veya küçüğün malvarlığı işlemlerine izin verir, yıllık hesabı inceler ve kayyım atar. Denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi ise TMK m.462-463 kapsamında önemli işlemlere onay verir ve vesayet makamı kararlarına itirazları karara bağlar.
Sınırlı Ehliyetli
Sınırlı Ehliyetli, ergin ve [Ayırt Etme Gücü](/sozluk/medeni-hukuk/ayirt-etme-gucu)ne sahip olmasına rağmen mahkeme kararıyla [Yasal Danışman](/sozluk/medeni-hukuk/yasal-danisman) atanmış kişidir; TMK m.429 hükmüne dayanır. Bu kişi ehliyetinin tümünü kaybetmez; kanunda sayılan belirli işlemler için yasal danışmanın onayı zorunludur. [Tam Ehliyetli](/sozluk/medeni-hukuk/tam-ehliyetli)den daha sınırlı, [Sınırlı Ehliyetsiz](/sozluk/medeni-hukuk/sinirli-ehliyetsiz)den daha geniş yetkilidir.
Kısıtlama kararı, kısıtlılık sebeplerinden birinin gerçekleşmesi üzerine vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi) tarafından verilen ve ergin kişinin fiil ehliyetini tam veya kısmen kaldıran inşai mahkeme kararıdır. Türk Medeni Kanunu m.409-411 usul ve sonuçlarını düzenler; kararın kesinleşmesiyle kişi kendiliğinden vesayet altına alınır ve vasi atanır.
Kısıtlama kararı üç temel özelliğe sahiptir:
Kısıtlama kararı vesayet davalarında verildiği için kamu düzenini ilgilendirir; hâkimin takdir yetkisi ile re'sen araştırma ilkesi uygulanır.
Kısıtlama kararı verilmeden önce kişinin mahkeme tarafından dinlenmesi zorunludur. Bu şart iki amaca hizmet eder:
Dinleme usulleri:
Sebep akıl hastalığı veya akıl zayıflığı ise:
Savurganlık, kötü yönetim gibi sebeplerde bilirkişi incelemesi (mali denetim) yapılabilir; ancak zorunlu değildir.
Kararın kesinleşmesinden sonra:
İlan edilmemiş karar, üçüncü kişiler bakımından geçerliliğini koruyamaz; iyiniyetli üçüncü kişinin yaptığı işlem korunur.
Karar kesinleştiğinde kişi kendiliğinden vesayet altına alınır; vasi atanır.
Vesayet rejimine girilir; taşınmaz satışı, kefalet gibi işlemler vesayet makamı izni ve gerektiğinde denetim makamı onayına bağlıdır.
Karar tebliğinden itibaren 10 gün içinde denetim makamına (asliye hukuk mahkemesi) itiraz edilebilir; asliye hukuk kararı dosya üzerinden inceler ve verdiği karara karşı istinaf yolu açıktır.
Kısıtlama sebebi ortadan kalktığında kısıtlama kaldırılabilir:
Kaldırma kararı vesayet makamı tarafından verilir; karar yine ilan edilir.