Son güncelleme:
Kişisel Mal: Kişisel mal, edinilmiş mallara katılma rejimi içinde tasfiyede paylaşıma girmeyen ve eşin tek başına mülkiyetinde kalan mallardır (TMK m.220). Evlilik öncesi sahip olunan mallar, karşılıksız kazandırmalar (bağışlama, miras), manevi tazminat ve kişisel kullanım eşyaları kişisel mal kategorisindedir. Eş kişisel mallar üzerinde tam tasarruf yetkisine sahiptir; katılma alacağı doğmaz.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Mal Ortaklığı Rejimi
Mal ortaklığı rejimi, eşlerin malvarlıklarını ortak mülkiyet halinde birleştirmesine dayanan ve mal rejimi sözleşmesi ile seçilebilen mal rejimidir (TMK m.256-281). Genel mal ortaklığı, edinilmiş mal ortaklığı ve sınırlı mal ortaklığı türleri vardır. Eşler ortak mallar üzerinde elbirliği mülkiyet konumundadır; tasarruf işlemleri kural olarak oybirliği gerektirir.
Mal Ayrılığı Rejimi
Mal ayrılığı rejimi, eşlerin evlilik birliği içinde edindikleri malları kendi kişisel mülkiyetlerinde tutmasına dayanan ve mal rejimi sözleşmesi ile seçilebilen seçimlik bir mal rejimidir (TMK m.242-243). Her eş kendi malları üzerinde tek başına mülkiyet, kullanım ve tasarruf hakkına sahiptir; eşler arası katılma alacağı doğmaz. Edinilmiş mallara katılma rejiminden farkı, evlilik birliği gelirlerinin paylaşılmamasıdır.
Edinilmiş Mal
Edinilmiş mal, eşin evlilik birliği içinde karşılığı verilerek edindiği ve edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesinde paylaşıma giren mallardır (TMK m.219). Çalışma karşılığı kazançlar, sosyal güvenlik gelirleri, edinilmiş malların ürünleri, maddi tazminat ve edinilmiş mallarla satın alınan mallar bu kategoriye girer. Tasfiyede her eş diğer eşin edinilmiş mallarının yarısı üzerinde katılma alacağı kazanır.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
Edinilmiş mallara katılma rejimi, Türk hukukunda 2002 sonrası yasal mal rejimi olarak uygulanan ve evlilik içinde edinilen malların tasfiyede yarı-yarı paylaşıldığı sistemdir (TMK m.218-241). Eşler kendi mallarına sahiptir; ancak rejim sona erdiğinde her eşin edinilmiş malları üzerinden katılma alacağı doğar. Kişisel mallar paylaşıma girmez; karma yapı evlilik içi dayanışmayı yansıtır.
Mal Rejimi Sözleşmesi
Mal rejimi sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu m.203-205 hükümleri uyarınca eşlerin yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma yerine mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçmek amacıyla yaptıkları şekle bağlı sözleşmedir. Noter önünde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılması zorunludur; evlenme başvurusu sırasında memura yazılı bildirim de yeterlidir. Evlenme öncesi veya evlilik süresince her zaman yapılabilir ve değiştirilebilir.
Katılma Alacağı
Katılma alacağı, edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesinde her eşin diğer eşin edinilmiş mallarının yarısı üzerinde kazandığı alacak hakkıdır (TMK m.236). Mal rejiminin sona ermesi (boşanma, ölüm, mahkeme kararı) ile doğar; nakit olarak ödenir. Kişisel mallar ve borçlar düşüldükten sonra hesaplanır; eşler birbirinden net edinilmiş malın yarısı kadar talep eder.
Değer Artış Payı
Değer artış payı, eşlerden birinin diğerinin kişisel malına çalışma, para veya emek katkısı yapması durumunda katkı oranında talep ettiği alacak hakkıdır (TMK m.227). Mal rejiminin sona erdiği tarihteki rayic değere göre hesaplanır; katılma alacağından bağımsız doğar. Aynen iade veya bedel ödeme seçimi davalı eşe aittir; kişisel malın niteliği değişmez.
Eşler Arası Mal Rejimi
Eşler arası mal rejimi, Türk Medeni Kanunu m.202-281 arasında düzenlenen ve eşlerin evlilik süresince mal varlıkları üzerindeki hak ve yükümlülüklerini, evliliğin sona ermesi halinde bu malların tasfiyesini düzenleyen sistemdir. Yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.218). Eşler sözleşmeyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerini seçebilir. Her rejim mal tasnifi, yönetim, sorumluluk ve tasfiye kurallarını ayrı biçimde düzenler.
Kişisel mal, Türk Medeni Kanunu m.220 hükmünde düzenlenen ve edinilmiş mallara katılma rejimi içinde tasfiyede paylaşıma girmeyen ve eşin tek başına mülkiyetinde kalan mallardır. Edinilmiş malın karşıtı kavram olup tasfiye matematiğinde belirleyici rol oynar.
Kişisel mal sayılan mal türleri:
Mirasbırakanın karşılıksız olarak verdiği mallar:
Bu mallar evlilik içinde alınsa dahi kişisel mal sayılır.
Kişilik hakkı ihlali davaları sonucu alınan manevi tazminat kişisel maldır:
Manevi tazminat eşin kişisel acı/değer kaybı karşılığıdır; bu yüzden paylaşıma girmez. Maddi tazminat ise edinilmiş mal sayılabilir (eşin gelir kaybı vb. için).
İkame kavramı (TMK m.220/2): Kişisel malın satışından elde edilen para veya o paraya alınan mal yine kişisel mal sayılır:
| Özellik | Kişisel Mal | Edinilmiş Mal |
|---|---|---|
| Edinme zamanı | Evlilik öncesi veya karşılıksız | Evlilik içinde karşılıklı |
| Tasfiyede paylaşım | Yok | Yarı yarı (katılma alacağı) |
| Mülkiyet | Tek başına | Tek başına ama paylaşıma tâbi |
| Tasarruf yetkisi | Tam | Tam (aile konutu hariç) |
| Tipik örnek | Bağış, miras, manevi tazminat | Maaş, kazanç, kira geliri |
Bir malın kişisel mal mı yoksa edinilmiş mal mı olduğu uyuşmazlık konusu olabilir:
Diğer eş kişisel malın kullanılmasından zarar görmüşse:
Bir eş diğer eşin kişisel malına çalışma, para veya emek katkısında bulunmuşsa:
Kişisel mal, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında mal rejimi tasfiye sorularının ana eksenidir. Tipik konular:
Edinilmiş Mal, Edinilmiş Mallara Katılma, Eşler Arası Mal Rejimi, Mal Rejimi Sözleşmesi, Katılma Alacağı, Değer Artış Payı, Mal Ayrılığı Rejimi ve Mal Ortaklığı Rejimi kişisel malın bağlamını oluşturur.