Son güncelleme:
Kişilik Hakkı İhlali Davaları: Kişilik hakkı ihlali davaları, TMK m.24-25'te düzenlenen ve kişilik haklarına haksız saldırılara karşı önleme, durdurma, tespit, tazminat (maddi-manevi) ve düzeltme/yayım talepleri içeren davalardır. Saldırının hukuka aykırı olması yeterlidir; kusurun varlığı yalnızca tazminat için aranır. Hâkim olayın özelliklerine göre tedbir kararı verebilir; gerekirse acil tedbir uygulanır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Adın Korunması
Adın korunması, TMK m.26 hükmüne göre kişinin adının haksız kullanımı veya itirazına karşı açılabilecek davalardır. Adın hak sahibi tarafından kullanılmaması, üçüncü kişi tarafından izinsiz kullanılması veya inkâr edilmesi hâlinde dava açılabilir; mahkeme adın taşınması veya kullanımının yasaklanmasına karar verir. Tüzel kişiler de adın korunması talep edebilir; ticari unvan benzer şekilde korunur.
Tüzel Kişi
Tüzel kişi, TMK m.47 uyarınca belirli bir amaca özgü, kendine özgü malvarlığı ve organları bulunan ve hukuk düzeninin kişilik tanıdığı kişi topluluğu veya mal topluluğudur. Gerçek kişiden farklı olarak hukuki bir varlık olarak kurulan tüzel kişiler; dernek, vakıf, şirket gibi biçimler alır. Tüzel kişilik doğumla değil tescil veya tanınmayla kazanılır; amacı ve kanuni kapsamıyla sınırlı hak ehliyetine sahiptir (TMK m.48). Organ teorisiyle hareket eder.
Kişilik Hakkı (TMK)
Kişilik hakkı (TMK m.23-25), kişinin maddî ve manevî varlığını koruyan mutlak, şahsa sıkı sıkıya bağlı, devredilemez ve vazgeçilemez haktır. Hayat, vücut bütünlüğü, sağlık, özgürlükler, şeref-haysiyet, özel hayat, aile hayatı, ad, resim, ses ve kişisel veriler bu hakkın koruma alanındadır. Saldırı hâlinde TMK m.25 kapsamında saldırının önlenmesi, durdurulması, tespiti davaları; TBK m.58 kapsamında maddî ve manevî tazminat istemi mümkündür.
Vekaletsiz İş Görme (TMK m.25)
Vekaletsiz İş Görme (TMK m.25), kişilik hakkı saldırgan tarafından elde edilen kazancın hak sahibine iadesini sağlayan özel hukuki araçtır; TMK m.25/2 hükmü TBK m.526+ vekaletsiz iş görme hükümlerinin kıyasen uygulanmasını öngörür. Saldırgan izinsiz reklamda kişiyi kullanmış, fotoğrafını ticari amaçla yaymış veya başka kazanç sağlamışsa kazancın iadesi talep edilir. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) sisteminde tazminatın yanında özel bir denkleştirme yoludur.
Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı
Hakkın kötüye kullanılması yasağı, TMK m.2/2'de düzenlenen ve dürüstlük kuralının somutlaşmış biçimi olan ilkedir; bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Hak sahibinin menfaati bulunmaksızın başkasına zarar verme (*chicane*), menfaatler arasında açık dengesizlik, güvene aykırılık ve çelişki (*venire contra factum proprium*) bu yasağın tipik görünüm biçimleridir. Tespit edildiğinde hâkim, hak korumasını reddeder ve karşı tarafın menfaatini üstün tutar.
Kişilik Tecavüzü Önleme Davası
Kişilik Tecavüzü Önleme Davası, henüz başlamamış ancak yakın bir saldırı tehlikesi olduğunda kişilik haklarının korunması için açılan koruyucu davadır; TMK m.25/1 hükmüne dayanır. Hâkim somut tehlikeyi değerlendirip tedbir kararı verir; saldırının gerçekleşmesi şart değildir, makul tehlike yeterlidir. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) içindeki üç koruyucu dava türünden ilkidir.
Ad Üzerinde Hak
Ad üzerinde hak, TMK m.26-27 uyarınca kişiye tanınan ve ismini belirleme, kullanma ile korumaya ilişkin kişilik hakkıdır. Ad, kişinin kimliğini ve sosyal kimliğini temsil eder; haksız kullanım veya itiraz hâlinde mahkemece koruma ve tazminat talep edilebilir (TMK m.26). Ad değişikliği TMK m.27 uyarınca haklı sebep varsa mahkeme kararıyla mümkündür. Soyadı ayrıca 2525 sayılı Soyadı Kanunu ve TMK m.187 ile düzenlenir; AYM 2023 kararı evli kadın soyadını etkiledi.
Kişilik Rızası ve Üstün Yarar
Kişilik Rızası, [Kişilik Hakkı](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-hakki-ihlali) sahibinin saldırıya rıza göstermesi nedeniyle saldırının hukuka aykırı sayılmadığı hâli ifade eder; TMK m.24/2 hükmü hak sahibinin rızası, üstün özel yarar veya kamu yararı varsa ihlalin bulunmadığını öngörür. Rıza özgür iradeyle, bilgilendirilmiş ve geri alınabilir nitelikte olmalıdır. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) için en güçlü savunma yoludur.
Dürüstlük Kuralı
Dürüstlük kuralı (objektif iyiniyet), TMK m.2/1 uyarınca herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken uymakla yükümlü olduğu genel hukuk ilkesidir. Sübjektif iyiniyetten farklı olarak kişinin bilgi durumunu değil; dürüst, makul bir kimsenin aynı koşullarda göstereceği davranışın objektif ölçüsünü esas alır. Kural, sözleşmelerin yorumlanması, edimin ifası, hakkın kullanılmasının sınırı ve ahde vefa (*pacta sunt servanda*) ilkesinin temel dayanağıdır.
Gerçek Kişi
Gerçek kişi, TMK m.8 uyarınca sağ ve tam doğumla kişilik kazanan ve ölümle kişiliği sona eren insandır. Gerçek kişilik, hukuk düzeninin tanıdığı hak ve borç süjeliğinin insan varlığına bağlandığı temel kavramdır. Her gerçek kişi doğumla hak ehliyetine sahiptir; fiil ehliyeti ise ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlılık hâline göre belirlenir. Kişilik hakkı, ad üzerinde hak ve yerleşim yeri kurumları gerçek kişi statüsünün koruyucu unsurlarıdır.
Kişilik Tecavüzü Durdurma Davası
Kişilik Tecavüzü Durdurma Davası, sürmekte olan kişilik hakkı saldırısının sona erdirilmesi için açılan koruyucu davadır; TMK m.25/1 hükmüne dayanır. Hâkim el atmanın önlenmesi kararı verir ve saldırının fiilen sürdüğü davranışların durdurulmasını emreder. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) içindeki üç koruyucu dava türünün ortasında yer alır; sürmekte saldırılarda en sık başvurulan yoldur.
Kişilik Tecavüzü Davaları
Kişilik Tecavüzü Davaları, [Kişilik Hakkı İhlali](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-hakki-ihlali) hâlinde TMK m.25 hükmü çerçevesinde açılabilecek üç koruyucu dava türünün ortak çatısıdır: önleme, durdurma ve tespit. Ek olarak m.25/2-3 maddi tazminat, manevi tazminat ve elde edilen kazancın iadesi yolları öngörür. Kişiliğin korunmasının dava boyutu olarak hâkimlik sınavlarında klasik soru kalıbıdır.
Kişilik hakkı ihlali davaları, Türk Medeni Kanunu m.24-25 hükümlerinde düzenlenen ve kişilik haklarına haksız saldırılara karşı açılabilen davalar bütünüdür. Bu davalar, kişiliğin çoklu boyutta korunmasını sağlar: önleme, durdurma, tespit, tazminat ve düzeltme/yayım talepleri.
TMK m.25 kişilik hakkı korumasında beş ayrı talebi düzenler:
Henüz gerçekleşmemiş ancak yakın tehlike taşıyan saldırı için:
Hâlen devam eden saldırının sona erdirilmesi için:
Saldırı sona ermiş ancak etkileri devam ediyorsa:
Maddi ve manevi tazminat talepleri:
Basın ve medya ihlallerinde özel:
Kişilik hakkı saldırısı hukuka aykırı olmalıdır (TMK m.24/2):
Kişilik hakkı geniş bir alanı kapsar:
| Değer | Örnekler |
|---|---|
| Yaşam | Yaşam tehdidi, ölüme yol açma |
| Vücut bütünlüğü | Yaralama, cinsel saldırı |
| Sağlık | Çevre kirliliği, gürültü |
| Şeref-haysiyet | Hakaret, iftira, küçük düşürme |
| Özel hayat | Görüntü/ses kaydı, gizli bilgi yayını |
| Sır | Mesleki sır, sağlık verisi |
| Ad/Resim | Adın izinsiz kullanımı, görüntü ihlali |
| Cinsel kimlik | Cinsel yönelim ifşası |
Acil hâllerde mahkeme ihtiyati tedbir kararı verebilir (TMK m.24/3, HMK m.389):
Manevi tazminatta hâkim takdir yetkisi kullanır (TBK m.58/2):
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadı, mağduru zenginleştirme veya saldıranı cezalandırma amacının manevi tazminatın amacı olmadığını vurgular; amaç manevî tatmindir.
Kişilik hakkı kişiye sıkı sıkıya bağlıdır; ancak bazı sonuçlar mirasçılara geçer:
Kişilik hakkı ihlali davaları, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında kişilik hakları korumasında ele alınır. Tipik konular:
Kişilik Hakkı (TMK), Adın Korunması, Ad Üzerinde Hak, Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı, Dürüstlük Kuralı, Gerçek Kişi ve Tüzel Kişi ihlal davalarının uygulama bağlamını oluşturur.