Son güncelleme:
Kazanılmış Hak: Kazanılmış hak, hukuk düzeni içinde kişiye usulüne uygun olarak tanınmış ve kesinleşmiş olan, yeni hukuk kurallarının veya idari işlemlerin geriye yürürlü etkileriyle ortadan kaldırılamayan haktır. Hukuk güvenliği ilkesinin yansımasıdır; geriye yürümezlik ilkesi ile birlikte değerlendirilir. İdari işlemler, mahkeme kararları, yasama tasarrufları açısından farklı uygulamalar gösterir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Kazanılmış hak, hukuk düzeni içinde kişiye usulüne uygun olarak tanınmış ve kesinleşmiş olan, yeni hukuk kurallarının veya idari işlemlerin geriye yürürlü etkileriyle ortadan kaldırılamayan haktır. Hukuk güvenliği ilkesinin temel yansımasıdır ve geriye yürümezlik ilkesiyle birlikte değerlendirilir.
Kazanılmış hak doktrini Anayasal hukuk güvenliği ilkesinden doğar:
| İlke | İçerik |
|---|---|
| Hukuk güvenliği | Kişinin hukuki durumunda kararlılık |
| Geriye yürümezlik | Yeni kuralın eski olaylara uygulanmaması |
| Meşru beklenti | Kişinin haklı beklentisinin korunması |
| Eşitlik | Aynı durumdaki kişilere aynı hukuk |
Üç şartın birlikte bulunması aranır:
Hak, hukuk düzeni içinde doğmuş olmalıdır:
Hakkın gerekli usul izlenerek doğmuş olması:
Hak tartışılmaz hâle gelmiş olmalıdır:
Yeni hukuk kuralları kural olarak ileriye yürür:
| Yürüme Türü | Açıklama |
|---|---|
| İleriye yürürlük | Yeni kural yeni olaylara uygulanır |
| Geriye yürümezlik | Eski olaylara yeni kural uygulanmaz |
| İleriye yansıma (atîfen) | Yeni kural eski olaydaki devam eden etkilere uygulanır |
| Hemen uygulanma | Yeni kural yürürlüğe girince derhal uygulanır |
Geriye yürümezlik istisnaları:
| Özellik | Kazanılmış Hak | Beklenen Hak |
|---|---|---|
| Doğum | Kesinleşmiş | Henüz doğmamış |
| Koruma | Mutlak (yeni kural etkilemez) | Sınırlı |
| Örnek | Kesin emekli aylığı | Emekli olma beklentisi |
| Yeni kural etkisi | Geriye yürümez | İleriye yürürlüğe tâbi |
İstisnaî olarak kazanılmış hakka müdahale edilebilir:
Kanun, geriye yürürlü uygulamayı açıkça öngörmüşse.
Anayasa Mahkemesi içtihatları, kamu yararının kazanılmış hakka müdahaleyi gerektirebileceğini kabul eder; ölçülülük ilkesi denetlenir.
Mahkeme, kazanılmış hakkı iptal sebepleri varsa (sahtelik, yanıltıcı beyan) kaldırabilir.
Anayasa, AİHS gibi üstün normların gerektirdiği değişiklikler uygulanabilir.
Beklenen Hak, Hak Ehliyeti, Mutlak Haklar, Mülkiyetin Kazanılma Yolları, Hatalı Tescil Sorumluluğu, Veraset İlamı, Ayni Haklar, Mutlak/Nispi Hak Ayrımı ve Hâkimin Takdir Yetkisi kazanılmış hak doktrininin uygulama bağlamını oluşturur.