Kanuni mal rejimi, Türk medeni hukukunda eşler arasındaki mali ilişkilerin yasal olarak düzenlenmiş varsayılan modelidir. 4721 sayılı TMK m.218 hükmü ile Edinilmiş Mallara Katılma rejimi kanuni mal rejimi olarak belirlenmiştir; eşler aksine Mal Rejimi Sözleşmesi yapmamışsa otomatik bu rejim uygulanır.
TMK m.218 — Yasal Dayanak
TMK m.218 hükmü "Eşler arasında, edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması esastır." formülasyonu ile Türk hukukunun varsayılan rejimini belirler.
Tarihsel Dönüşüm
1 Ocak 2002 Öncesi — Mal Ayrılığı
743 sayılı eski Türk Kanunu Medenisi (1926):
- Yasal rejim: Mal ayrılığı (her eşin kendi malı kendine)
- Eşler birbirinin malına ortak değildi
- Boşanmada paylaşma yoktu
1 Ocak 2002 Sonrası — Edinilmiş Mallara Katılma
4721 sayılı yeni Türk Medeni Kanunu:
- Yasal rejim değişti: Edinilmiş Mallara Katılma
- Eşler arasında ortak edinilen mallar bakımından paylaşım
- Modern aile hukuku anlayışı
Geçiş Düzenlemesi
TMK Yürürlük ve Uygulama Şekli Kanunu m.10:
- 1 Ocak 2002 öncesi evli olanlar için eski rejim devam etti
- Eşler isterse yeni rejime geçiş için bir yıl içinde başvurabildi
- Aksi hâlde önceki Mal Ayrılığı Rejimi sürdü
Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminin Özü
Mal Türleri Ayrımı
Rejim eşlerin mallarını dört kategoriye ayırır:
Evlilik süresince kazanılan mallar:
- Çalışma karşılığı edinimler
- Sosyal güvenlik kurumu ödemeleri
- Çalışma kaybı tazminatları
- Edinilmiş Malın gelirleri
Eşin kişisel olarak korumaya alacağı mallar:
- Evlenmeden önce sahip olduğu
- Hediye, miras, bağış yoluyla edinilen
- Manevi tazminat alacakları
- Kişisel kullanım eşyaları
Tasfiye Anında Paylaşım
Boşanma, ölüm veya rejim değişikliği hâlinde:
- Her eş kendi Kişisel Malını alır
- Edinilmiş Mallar arasından Katılma Alacağı hesap edilir
- Diğer eşin edinilmiş mallarının yarısı talep edilir
Diğer Mal Rejimleri ile Karşılaştırma
TMK eşlere dört seçenek tanır (kanuni + üç sözleşmesel):
Eşler kanuni rejim yerine başka rejim seçebilir:
- Resmi senet (Aile Mahkemesi veya noter)
- Eşlerin yazılı muvafakatı
- Açık seçim ifade
- Tescil Tapu Sicili gerekirse
Sözleşme evlilik öncesi veya sonrası yapılabilir.
Tasfiye Süreci
Boşanma sonrası:
- Aile Mahkemesi
- Tasfiye için ayrı dava
- Katılma Alacağı hesap
Hesap Yöntemi
- Toplam edinilmiş mallar saptanır
- Değer Artış Payı hesaplanır
- Borçlar düşülür
- Net edinilmiş mallar paylaşılır
Geçiş Düzenlemesinin Bugünkü Etkisi
1 Ocak 2002 öncesi evli olanlar:
- Eski Mal Ayrılığı Rejimi devam etti (geçiş seçimi yapılmamışsa)
- Tasfiyede eski rejim hükümleri uygulanır
- Yargıtay içtihadı bu durumu istikrarlı şekilde korumaktadır
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- TMK m.218: Edinilmiş mallara katılma kanuni rejimdir.
- 1 Ocak 2002 milat: Önce mal ayrılığı, sonra edinilmiş mallara katılma.
- Geçiş seçimi süresi: Bir yıl; sonradan değişiklik için sözleşme gerekli.
- Dört rejim seçeneği: Kanuni + üç sözleşmesel.
- Mal türleri: Edinilmiş Mal + Kişisel Mal ayrımı belirleyici.
- Katılma Alacağı: Tasfiye sonucu ortaya çıkan ödeme yükümü.