Son güncelleme:
Geri Alma Davası (Eşya): Geri alma davası, zilyetliki gasp veya zorla kaybeden kişinin önceki zilyetlik durumuna iadesini talep ettiği özel bir davadır. TMK m.982-984 hükümleri uyarınca düzenlenmiş olup, mülkiyet ispatına gerek olmaksızın yalnızca eski zilyetlik durumuna dayalı olarak açılır; bu yönüyle ndan ayrılır ve zilyetliğin korunmasının somut bir aracıdır.
Geri Alma Davası (Eşya), TMK m.982 uyarınca, zilyedi gasp veya kuvvet kullanılarak elinden alınmış olan kişinin, eski zilyetlik durumuna iadesini sağlamak amacıyla açtığı, kısa süreli ve şahsi nitelikli bir davadır. Bu dava, zilyetlikin mülkiyetten bağımsız olarak korunmasının en güçlü aracıdır.
Davanın temel ayırt edici özelliği, davacının mülkiyetini ispatlamak zorunda olmamasıdır. Sadece davadan önce zilyet olduğunu ve zilyetliğin gaspla kaybedildiğini ispat eden kişi, geri alma davasını kazanır. Bu yönüyle zilyetlik davalarının ana türlerinden biridir.
| Kıyas Boyutu | İstihkak Davası | Geri Alma Davası |
|---|---|---|
| Dayanak | Mülkiyet (TMK m.683) | Zilyetlik (TMK m.982) |
| Davacının ispatı | Mülkiyet | Eski zilyetlik + gasp |
| Süre | Zamanaşımına tabi değil | 1 yıl hak düşürücü |
| Kapsam | Tüm zilyetler | Sadece gaspçı |
Bu farklar, geri alma davasını "hızlı koruma" aracı yaparken, istihkak davasını "güçlü koruma" aracı kılar.
Davanın açılma süresi gasp tarihinden itibaren 1 yıldır. Bu süre hak düşürücü süredir, durmaz ve kesilmez. Sürenin geçmesi davayı kesin olarak engeller, ancak istihkak davası açma hakkını ortadan kaldırmaz.
TMK m.983 ayrıca "iade davası"nı düzenler. Geri alma davasından farkı, iade davasının "saldırının önlenmesi" ve "saldırı sebebiyle uğranılan zararın tazmini" amacıyla açılmasıdır. Geri alma davası iade hedefli iken, iade davası daha geniş kapsamlıdır.
Gaspın hukuka aykırı olması yanında kuvvet veya gizlice yapılması unsuru da aranır. TMK m.984 hak düşürücü süre gaspın gerçekleştiği günden değil, davacının gaspı öğrendiği günden başlar.
Resmi Gazete
Resmi Gazete
Fer'î Zilyet
Fer'î zilyet, bir eşyayı malik sıfatı olmaksızın ama sınırlı ayni hak (intifa, rehin) veya kişisel hak (kira, ariyet, vedia) temeliyle kendi adına elinde bulunduran zilyet türüdür (TMK m.974). Tipik örnekleri kiracı, ariyet alan ve saklayandır; aslî zilyet olan malikle birlikte çift katlı zilyetlik oluşturur. Zilyetlik davalarını açma hakkı, fer'î zilyede tanınan önemli bir korumadır.
Zilyetlik Davaları
Zilyetlik davaları, TMK m.982-984'te düzenlenen, zilyetlikten kaynaklanan hakların korunması için açılan üç ana davadır: saldırıyı men davası (m.982), saldırının def'i davası (m.982) ve zilyetliğin geri verilmesi davası (m.983). Kısa hak düşürücü süreler (2 ay subjektif + 1 yıl objektif), zilyedin kendiliğinden güç kullanma hakkı (m.981) ile desteklenir ve mülkiyet davasından bağımsız işler.
Aslî Zilyet
Aslî zilyet, bir eşya üzerinde malik sıfatıyla veya malike ait ayni bir hak dayanarak fiilî hâkimiyet kuran zilyet türüdür (TMK m.974). Fer'î zilyete kıyasla hukuki statüsü üstündür; iktisap karinesi (m.985), zilyetlik davalarında geniş dava ehliyeti ve birlikte mülkiyet hallerinde birden fazla aslî zilyedin varlığı gibi özgün sonuçları vardır. Zilyetliğin devrinde aslî-fer'î dönüşüm sık rastlanan bir pratiktir.
Zilyetlik
Zilyetlik, bir eşya üzerinde kişinin fiilî hâkimiyet kurmasına ve bu hâkimiyetin hukuken korunan olgusal bir durum olarak sonuç doğurmasına ilişkin, Türk Medeni Kanunu m.973-1003 arasında düzenlenen temel eşya hukuku kurumudur. Ayni hak niteliği taşımamasına rağmen kanun koyucu zilyetliğe mülkiyet karinesi (m.985), koruma davaları (m.982-984) ve iyi niyetli iktisabın (m.988) dayanağı olma gibi önemli hukuki sonuçlar bağlamıştır.
Yargıtay