Tanım ve Hukuki Dayanak
Federasyon, 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.5 ve TMK m.96 hükümleri ile düzenlenen, derneklerin oluşturduğu üst birliktir. Federasyon, üye derneklerin ortak amaçlarını koordine eder ve tüzel kişilik kazanır.
Federasyonun Sistemik Yeri
Türk medenî hukukunda dernek-federasyon-konfederasyon üçlü hiyerarşisi vardır:
| Tüzel Kişi | Üye Yapısı | Asgari Üye Sayısı |
|---|
| Dernek | Gerçek/tüzel kişi | 7 (TMK m.56) |
| Federasyon | Dernek | 5 (5253 SK m.5) |
| Konfederasyon | Federasyon | 3 (5253 SK m.5) |
Dernek bireylerin, federasyon ise derneklerin oluşturduğu farklı katmanlardır; her birinin tüzel kişi organları ayrıdır.
Kurulum Şartları
- En az 5 dernek birleşmeli (5253 SK m.5)
- Ortak amaç tüzükte yazılmalı
- Federasyon tüzüğü hazırlanmalı (dernek tüzüğü modelinden uyarlanır)
- Kuruluş bildirimi mahallin en büyük mülki amirine
- Tescil + ilan
- Vergi numarası tahsisi
Yönetim Organları (TMK m.74-86 + 5253 SK)
Genel Kurul: Üye dernek temsilcileri toplanır. Her dernek tüzükle belirlenen sayıda delege gönderir; oy hakkı eşit veya temsilci sayısı oranlı olabilir. Yıllık olağan toplantı + olağanüstü toplantılar.
Yönetim Kurulu: En az 5 üye + yedek üye. Federasyonun günlük yönetimi, dış temsil, mali işlemler.
Denetim Kurulu: En az 3 üye. Mali, idari, hukuki denetim yıllık raporu hazırlar; genel kurula sunar.
Konfederasyonla İlişki
Federasyonlar bir araya gelerek konfederasyon kurabilir; konfederasyon en az 3 federasyonun oluşturduğu en üst birliktir. Federasyon kendi hukuki kişiliğini korur; konfederasyon delegesi olarak temsil edilir.
Faaliyet Alanları
- Üye derneklerin koordinasyonu
- Ortak proje ve etkinlikler
- Mevzuat takibi ve lobi
- Üyelere eğitim, danışmanlık
- Uluslararası temsil (yurt dışı federasyonlarla iş birliği)
Sona Erme ve Tasfiye
Federasyon, dernek genel hükümleri kapsamında sona erer:
- Tüzükte gösterilen sebepler
- Genel kurul kararı (3/4 nitelikli çoğunluk)
- Mahkeme kararı
- Dernek üyeliğinin sona ermesi hükümleri kıyasen
- Dernek tasfiyesi prosedürü uygulanır
- Tüzel kişiliğin sona ermesi sonuçları doğar
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Federasyon = derneklerin üst birliği (asgari 5 dernek); üyesi gerçek kişi olamaz.
- Konfederasyon = federasyonların üst birliği (asgari 3 federasyon).
- 5253 SK m.5 + TMK m.96 ortak hukuki çerçeve.
- Federasyon kendi tüzel kişiliğini korur; konfederasyona katılım üyeliği sona erdirmez.
- Sendika hukuki statüden ayrıdır — sendika işçi/işveren temsil eder, federasyon dernek üst birliğidir.
- Anayasa Hukuku — Dernek Kurma Hürriyeti anayasal koruma sağlar.