Medeni hukukta faiz, TBK m.88-90 hükümleri, 3095 sayılı Kanuni Faiz Kanunu ve TMK m.5 atfı gereği medeni hukuk alacaklarına kıyasen uygulanan paranın zaman değerini koruyan ek bedeldir. Mehir, nafaka, geri verme, tenkis bedeli, mirasta iade gibi alacaklarda işler.
Faiz Türleri
| Tür | Açıklama | Hukuki Dayanak |
|---|
| Yasal faiz | Kanunla belirlenen oran | 3095 sayılı Kanun m.1 |
| Temerrüt faizi | Borçlu temerrüdünde işleyen | TBK m.120 |
| Sözleşmesel faiz | Tarafların kararlaştırdığı | TBK m.88 |
| Anapara faizi | Para borcu üzerinde işleyen | TBK m.88 |
Yasal Faiz Oranı (3095 sayılı Kanun)
3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun:
- Reeskont oranı + 1/3 formülüyle güncellenir
- Merkez Bankası tarafından duyurulan reeskont oranı esastır
- Adi (mali) faiz ve ticari faiz arasında fark vardır
- Adi alacak (medeni hukuk) için ticari faiz uygulanmaz
Medeni Hukukta Uygulama Alanları
A. Mehir Alacağı
Mehir borcu boşanma kararıyla muaccel olur:
- Muacceliyetten itibaren faiz işler (TBK m.88 + m.117)
- Yasal faiz oranı uygulanır
- Yargıtay 2. HD yerleşik içtihat: muacceliyet → temerrüt faizi
B. Nafaka Alacağı
Nafaka taksitleri kesin vadelidir:
- Vade tarihinden itibaren ihtarsız faiz
- 2004 sayılı İcra İflas Kanunu özel takip
- Faiz nafaka alacağına eklenir
C. Geri Verme Borçları
Mirasta iade yükümlülüğü, sebepsiz zenginleşme:
- Mirasçının kötüniyetli geri vermesinde alma anından itibaren faiz
- İyiniyetli geri vermede talep tarihinden itibaren faiz
D. Tenkis Bedeli
Tenkis davası sonucu mahkemece belirlenen bedel:
- Karar kesinleşince muaccel
- Borçlu mirasçı temerrüde düşerse temerrüt faizi
- TBK m.117 kıyasen uygulanır
E. Vasiyet Borçları
Mirasçıların vasiyet alacaklısına ödeme borcu:
- Vasiyetin uygulanmasıyla muaccel
- Mirasçılar gecikirse temerrüt faizi
F. Boşanmada Tazminat
TMK m.174 maddi/manevi tazminat:
- Karar tarihinden itibaren faiz
- Yasal faiz oranı
Anapara vs Temerrüt Faizi
| Özellik | Anapara Faizi | Temerrüt Faizi |
|---|
| Şart | Sözleşme veya kanun | Borçlu temerrüdü |
| Başlangıç | Borç doğumu | Muacceliyet/ihtar |
| Oran | Sözleşmesel veya yasal | TBK m.120 yasal |
Medeni hukukta temerrüt faizi daha yaygındır; mehir, nafaka gibi alacaklarda anapara faizi kararlaştırılması nadirdir.
Faizin İşlemediği Hâller
Aşağıdaki durumlarda faiz işlemez:
- Şahsa bağlı tazminatlar (manevi tazminatın bir kısmı)
- Kanunun açıkça öngörmediği hâller
- Tarafların açık feragat kararı (sözleşme ile faizden vazgeçme)
- Mücbir sebep dönemi (geçici askıya alma)
Bileşik Faiz Yasağı
TBK m.88/3 hükmü bileşik faiz (faizin faizi) kararlaştırılmasını yasaklar:
- Anapara üzerinde faiz, faiz üzerinde faiz işletilemez
- Ticari işlerde sözleşmesel istisna mümkün
- Medeni hukuk borçlarında bileşik faiz mutlak butlan ile geçersiz
Hâkimlik Sınavı İçin Kritik Noktalar
- TBK m.88-90 + 3095 sayılı Kanun + TMK m.5 atfı = medeni hukukta faiz.
- Yasal faiz reeskont + 1/3 formülüyle hesaplanır.
- Adi alacak vs ticari alacak ayrımı: medeni hukuk borçları adi, ticaret hukuku ticari.
- Mehir → muacceliyetten itibaren faiz; nafaka → kesin vadeli, ihtarsız faiz.
- Bileşik faiz mutlak butlan (medeni hukukta sözleşme yasaklı).
- Anapara faizi vs temerrüt faizi ayrımı; medeni hukukta yaygın olan temerrüt faizi.
- Manevi tazminatın bir kısmında faiz işlemez (Yargıtay HGK içtihatları).
İlişkili Kavramlar
TMK m.5 Atıf Hükmü, TBK Genel Hükümleri Kıyasen, Borçlu Temerrüdü Medeni, Cezai Şart, İfa İmkansızlığı, Mirasta İade Yükümlülüğü, Tenkis Davası, Vasiyet Alacaklısı ve Müteselsil Borç Medeni faizin medeni hukuktaki uygulama bağlamını oluşturur.