Evlilik birliğini koruma tedbiri, Türk medeni hukukunun aile koruma rejiminin temel kurumudur. TMK m.195-199 hükümleri, evlilik birliği bozulduğunda boşanmaya başvurmadan önce alınabilecek tedbirleri ayrıntılı düzenler. Bu tedbirler aile yaşamının sürdürülmesi temel amacıyla mahkeme tarafından alınır.
TMK m.195 — Yasal Dayanak
TMK m.195/1 hükmü "Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi hâlinde, eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkimin müdahalesini isteyebilirler." formülasyonu ile temel kuralı koyar.
Tedbir Türleri
TMK m.195-199 hükümleri çeşitli tedbirleri öngörür.
TMK m.196 — Genel Müdahale
Hâkim:
- Eşleri yükümlülüklerini hatırlatır
- Uzlaşma için aracılık eder
- Gerekirse ailedeki uzmanlardan görüş alır
Hâkim:
- Eşlerin birliğin giderlerine güçleri oranında katılmasına karar verir
- Tedbir Nafakası miktarını belirler
- Konut kullanım hakkı hangi eşe verilecek tayin eder
- Çocukların kimde kalacağına geçici karar
TMK m.198 — Ortak Yaşamın Tatili
Eşlerden biri ortak yaşamı sürdüremezse:
- Birlikte yaşamaya ara verme kararı
- Ev eşyalarının kullanımı
- Çocuklarla ilişki düzeni
- Mali katılım esasları
TMK m.199 — Borçluya Yapılacak Ödemeler
Eşin borçlarını ödemeyen kişi varsa:
- Borçlu işverenden veya emekli kasalarından doğrudan ödeme alma
- Eşin gelir kaynaklarına başvurma yetkisi
- Mahkeme kararıyla işveren bilgilendirme
Davanın Tarafları
- Davacı: Tedbir talep eden eş (eşler birlikte de talep edebilir)
- Davalı: Diğer eş
- Görev: Aile Mahkemesi
- Yetki: Eşlerin son ortak yerleşim yeri veya davacının yerleşim yeri (Aile Hukuku Yetki)
Davanın Niteliği
Çekişmesiz Yargı
Bazı tedbir talepleri çekişmesiz yargı niteliğindedir; eşler birlikte talep edebilir.
Çekişmeli Yargı
Eşlerden biri diğerinin aleyhine talep ediyorsa çekişmeli yargı kuralları uygulanır.
Geçici Niteliği
Tedbirler kalıcı değildir:
- Süre belirleyebilir
- Şartlar değişirse kaldırılabilir
- Yeni tedbirler eklenebilir
- Boşanma kararıyla genelde sona erer
Tedbirin İçeriği
Hâkim çok geniş yetkiyle çeşitli tedbirler alabilir:
Mali Tedbirler
- Tedbir Nafakası
- Mal varlığının korunması
- Ortak hesaba erişim sınırlandırma
- Eşler Arası Tasarruf Yasağı (TMK m.199)
Konut Tedbirleri
- Hangi eşin konutta kalacağı
- Çocukların kalacağı yer
- Aile Konutu korumaları
Çocuk Tedbirleri
İletişim Tedbirleri
- Belirli mesafede uzak durma
- Belirli iletişim yasakları (taciz hâlinde)
- 6284 sayılı Kanun (Ailenin Korunması) tedbirleri
6284 sayılı Kanun ile İlişki
Aile içi şiddet hâlinde 6284 sayılı Kanun özel tedbirler öngörür:
- Şiddet uygulayan eşin evden uzaklaştırılması
- Yaklaşma yasağı
- İletişim yasağı
- Geçici nafaka
TMK m.195+ tedbirleriyle birlikte uygulanabilir.
Boşanma Davası ile İlişki
Tedbir Olarak Açılması
Tedbir talebi tek başına olabilir; boşanma davasından bağımsız.
Boşanma Sırasında
Boşanma davası açıldığında Tedbir Nafakası ve diğer tedbirler boşanma çerçevesinde devam eder.
Boşanma Sonrası
Boşanma kararıyla evlilik sona erdiği için "evlilik birliğini koruma" tedbiri konusu kalmaz; nafaka ve diğer kararlar boşanmanın sonuçları çerçevesinde alınır.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- TMK m.195-199: Boşanmadan önce evlilik birliğinin korunması.
- m.197 Tedbir Nafakası: Birliğin giderlerine güç oranında katılım.
- m.198 ortak yaşam tatili: Birlikte yaşamaya ara verme kararı.
- m.199 borç ödeme: Eşin gelir kaynaklarına doğrudan başvuru.
- 6284 sayılı Kanun: Aile içi şiddet özel tedbirleri; birlikte uygulanır.
- Boşanmadan farklı: Evlilik korunur, ancak yapı geçici düzenlenir.