Son güncelleme:
Evlat Edinmenin Sonuçları: Evlat edinmenin sonuçları, Türk Medeni Kanunu m.314-315'te düzenlenen kapsamlı hukuki etkilerdir. Evlat edinilen çocuk evlat edinenin altsoyu olur; velayet evlat edinene geçer, soyadı zorunlu olarak değişir, ön ad talebe bağlı değişebilir, nüfus kütüğüne işlenir ve yasal mirasçılık hakkı doğar. Biyolojik aile ile soybağı, evlenme yasakları ve kişiye sıkı bağlı haklar hariç sona erer.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Velayet
Velayet, Türk Medeni Kanunu m.335-351 arasında düzenlenen ve ana-babanın küçük veya kısıtlı çocuğu üzerindeki bakım, gözetim, eğitim, temsil ve mal yönetim hak ve yükümlülükleri bütünüdür. Evlilik içinde ana-baba tarafından birlikte kullanılır; boşanmada TMK m.182 uyarınca hâkim velayeti eşlerden birine verir. Kaldırma (m.348) ve değiştirme (m.349) çocuğun üstün yararına bağlıdır; anayasal dayanağı AY m.41 aile ve çocuk korumasıdır.
Türk Medeni Kanunu (TMK)
Türk Medeni Kanunu (TMK), 22 Kasım 2001 tarihinde kabul edilip 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı kanundur; 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır. Medeni hukukun temel kaynağı olan kanun, Başlangıç hükümleri (m.1-7) ile Kişiler, Aile, Miras ve Eşya olmak üzere dört kitaptan oluşur ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bütünleşerek özel hukukun çekirdek mevzuatını kurar.
Tanıma
Tanıma, evlilik dışı doğmuş çocuğun babası olduğunu beyan eden kişinin, nüfus memuruna, mahkemeye, notere veya resmi vasiyetname ile yaptığı tek taraflı ve şekle bağlı hukuki işlem. Türk Medeni Kanunu m.295-298 arasında düzenlenen bu kurum, çocuk ile tanıyan arasında geriye etkili soybağı doğurur; çocuk, ana, babanın altsoyu ve Cumhuriyet savcısı tanımanın iptalini dava edebilir.
İştirak Nafakası
İştirak nafakası, Türk Medeni Kanunu m.182'de düzenlenen ve boşanma kararıyla velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücüne göre katılma yükümlülüğüdür. Velayet düzenlemesiyle birlikte hâkim tarafından resen hükmedilir ve çocuk ergin olana kadar ödenir; eğitimi devam ediyorsa süre uzayabilir. Miktar çocuğun ihtiyaçları ve yükümlünün mali gücüne göre belirlenir. Yoksulluk nafakasından farkı eş değil çocuk yararına olmasıdır.
Evlat Edinme
Evlat edinme, evlat edinen ile evlat edinilen arasında doğum benzeri soybağı ilişkisi kurulmasını sağlayan mahkeme kararlı özel hukuk işlemidir. Türk Medeni Kanunu m.305-320 arasında düzenlenir; küçüklerin ve erginlerin evlat edinilmesi farklı şartlara tabidir. Asgari yaş farkı 18, çocuk üstün yararı, bakım + eğitim süresi şartı temel unsurlardır ve sulh hukuk mahkemesi karar verir.
Kişilik Hakkı (TMK)
Kişilik hakkı (TMK m.23-25), kişinin maddî ve manevî varlığını koruyan mutlak, şahsa sıkı sıkıya bağlı, devredilemez ve vazgeçilemez haktır. Hayat, vücut bütünlüğü, sağlık, özgürlükler, şeref-haysiyet, özel hayat, aile hayatı, ad, resim, ses ve kişisel veriler bu hakkın koruma alanındadır. Saldırı hâlinde TMK m.25 kapsamında saldırının önlenmesi, durdurulması, tespiti davaları; TBK m.58 kapsamında maddî ve manevî tazminat istemi mümkündür.
Evlat Edinmenin İptali
Evlat Edinmenin İptali, [Evlat Edinme](/sozluk/medeni-hukuk/evlat-edinme) işleminin esaslı bir noksanlık veya hukuki sebep nedeniyle mahkeme kararıyla geçersiz sayılmasıdır; TMK m.317-319 hükümlerine dayanır. İptal sebepleri [Çocuğun Üstün Yararı](/sozluk/medeni-hukuk/cocugun-ustun-yarari) ihlali, ehliyetsizlik, esaslı unsurlardaki noksanlık. [Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması](/sozluk/medeni-hukuk/evlatlik-iliskisinin-kaldirilmasi)ndan farklı olarak iptal geriye etkili sonuç doğurur.
Ergin (Erginlik)
Ergin, TMK m.11 uyarınca onsekiz yaşını doldurmuş kişidir; erginlik tam fiil ehliyetinin temel ön şartıdır. Üç yolla kazanılır: (i) onsekiz yaşın doldurulması, (ii) onaltı yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücü bulunan kişinin mahkeme izniyle evlenmesi (TMK m.11/2, 124), (iii) onbeş yaşını dolduran küçüğün veli ve vasısının rızasıyla mahkemece ergin kılınması (TMK m.12). Evliliğin sona ermesi erginliği ortadan kaldırmaz.
Çocuk Hakları (Anayasal)
Çocuk hakları, 1982 Anayasası'nın 41 ve 42. maddeleri ile Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi temelinde güvence altına alınan; devlete çocuğun korunması, eğitim-öğretim hakkı, istismar ve ihmale karşı koruma yönünde pozitif edim yükümlülüğü yükleyen haklar bütünüdür. 2010 anayasa değişikliğiyle çocuğa yönelik her türlü istismar ve şiddete karşı koruma devlete açıkça ödev olarak verilmiştir; çocuğun üstün yararı ilkesi bu alanın belirleyici kriteridir.
Vesayet
Vesayet, velayet altında olmayan küçüklerin ve kısıtlıların kişisel ve mal varlığı menfaatlerinin kamu denetimi altında korunmasını sağlayan aile hukuku kurumudur. Türk Medeni Kanunu m.396-494 arasında düzenlenir. Vesayet dar anlamı yanında geniş anlamda kayyımlık ve yasal danışmanlığı da kapsar; vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasi atanması ve devletin denetim yükümlülüğü temel unsurlardır.
Evlenme Engelleri
Evlenme engelleri, TMK m.129-134 arasında düzenlenen ve belirli hâllerde evlenmeyi yasaklayan ya da erteleyen hukuki sebeplerdir. Kesin engeller: üstsoy-altsoy, kardeş, amca-teyze-hala-dayı ile yeğen hısımlığı; kayın hısımlığı; evlatlık ilişkisi; mevcut evlilik (tek eşlilik) ve ağır bulaşıcı hastalık. Kesin olmayan engeller: kadının 300 günlük bekleme süresi ve akıl hastalığı sağlık raporu koşulu. Kesin engellere rağmen yapılan evlenme mutlak butlanla geçersizdir.
Soybağı
Soybağı, bir kişi ile biyolojik veya hukuki anne-babası arasındaki hukuki bağı ifade eden mutlak kişisel hal. Türk Medeni Kanunu m.282-363 arasında düzenlenir; ana-çocuk arası soybağı doğumla kendiliğinden kurulur (ipso iure), baba-çocuk arasında ise evlilik karinesi, tanıma veya hükümle kurulma olmak üzere üç yol bulunur. Çocuk üstün yararı ilkesine göre çözülmesi gereken aile hukuku kurumudur.
Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması
Evlatlık ilişkisinin kaldırılması, evlat edinme hükümlerinin sonradan ortaya çıkan haklı sebeplerle mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir (TMK m.317-319). Sebepler: evlat edinmenin koşullarının başlangıçtan itibaren bulunmaması, evlat edinen veya evlatlığın ağır kusurlu davranışları, evlatlığın çıkar çatışmasına neden olması. Kaldırma kararı tarihinde itibaren evlatlık aile ilişkileri sona erer.
Evlat edinmenin sonuçları, evlat edinme kararının kesinleşmesiyle kendiliğinden doğan kapsamlı hukuki etkilerdir. Türk Medeni Kanunu m.314-315'te düzenlenmiş olup evlat edinilenin statüsünü temelden değiştirir: doğum benzeri bir altsoy ilişkisi kurulur ve biyolojik aile ile bağlar (sınırlı istisnalar hariç) sona erer.
TMK m.314/1 uyarınca evlat edinilen, evlat edinenin altsoyu olur. Bu sonuç birçok hukuki etki doğurur:
Evlat edinme kararı kesinleştiğinde:
Küçük evlat edinilen çocuk, evlat edinenin soyadını alır (TMK m.314/3). Evli çiftlerde soyadı kural olarak kocanın soyadıdır; eş, soyadını ekleme hakkını kullanabilir.
Evlat edinen, çocuğun ön adını değiştirme talebinde bulunabilir; küçükse ayırt etme gücü varsa rızası alınır (TMK m.314/3 son cümle). Hâkim üstün yarar değerlendirmesiyle karar verir.
Evlat edinme, nüfus müdürlüğüne mahkeme tarafından bildirilir ve evlat edinenin kütüğüne işlenir. Biyolojik aileden düşme kaydı yerine evlat edinene bağlanma kaydı yapılır; sır saklama ilkesi gereği evlat edinme bilgisine ancak yasada sayılı kişiler ulaşabilir.
TMK m.500'ün genel kuralına bağlı olarak evlat edinilen, evlat edinenin birinci zümre yasal mirasçısı olur:
TMK m.314/4 bir önemli özellik öngörür: evlat edinilen çocuğun biyolojik ailesiyle miras ilişkisi kendiliğinden sona ermez. Çocuk, biyolojik ana-babasına ve onların hısımlarına karşı mirasçılık hakkını korur. Ancak biyolojik aile, evlat edinilene mirasçı olamaz — tek yönlü miras ilişkisi mevcuttur.
TMK m.314/4 evlat edinme sonrası biyolojik aile ile bağın sınırlarını çizer: