Son güncelleme:
Evlat Edinme: Evlat edinme, evlat edinen ile evlat edinilen arasında doğum benzeri soybağı ilişkisi kurulmasını sağlayan mahkeme kararlı özel hukuk işlemidir. Türk Medeni Kanunu m.305-320 arasında düzenlenir; küçüklerin ve erginlerin evlat edinilmesi farklı şartlara tabidir. Asgari yaş farkı 18, çocuk üstün yararı, bakım + eğitim süresi şartı temel unsurlardır ve sulh hukuk mahkemesi karar verir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Velayet
Velayet, Türk Medeni Kanunu m.335-351 arasında düzenlenen ve ana-babanın küçük veya kısıtlı çocuğu üzerindeki bakım, gözetim, eğitim, temsil ve mal yönetim hak ve yükümlülükleri bütünüdür. Evlilik içinde ana-baba tarafından birlikte kullanılır; boşanmada TMK m.182 uyarınca hâkim velayeti eşlerden birine verir. Kaldırma (m.348) ve değiştirme (m.349) çocuğun üstün yararına bağlıdır; anayasal dayanağı AY m.41 aile ve çocuk korumasıdır.
Türk Medeni Kanunu (TMK)
Türk Medeni Kanunu (TMK), 22 Kasım 2001 tarihinde kabul edilip 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı kanundur; 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır. Medeni hukukun temel kaynağı olan kanun, Başlangıç hükümleri (m.1-7) ile Kişiler, Aile, Miras ve Eşya olmak üzere dört kitaptan oluşur ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bütünleşerek özel hukukun çekirdek mevzuatını kurar.
Çocuğun Yargıç Tarafından Dinlenmesi
Çocuğun Yargıç Tarafından Dinlenmesi, kendisini ilgilendiren davalarda görüşünün mahkeme tarafından alınması hakkıdır; TMK m.336/3, m.182, ÇHS m.12 ile [Çocuğun Üstün Yararı](/sozluk/medeni-hukuk/cocugun-ustun-yarari) ekseninde uygulanır. Genelde 7 yaş üstü çocuk dinlenir; karar verecek yargıç çocuğun olgunluk düzeyine göre görüşüne ağırlık verir. [Velayet](/sozluk/medeni-hukuk/velayet) ve [Boşanma](/sozluk/medeni-hukuk/bosanma) davalarında en sık başvurulur.
Aile Mahkemesi
Aile mahkemesi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ile kurulan ve aile hukuku uyuşmazlıklarına bakmakla görevli özel asliye hukuk mahkemesidir. Boşanma, velayet, evlat edinme, soybağı, vesayet, mal rejimi tasfiyesi, nafaka davalarında yetkilidir. Hâkim, aile hukuku alanında deneyim ve uzmanlık sahibidir; gizlilik ve uzlaştırma esastır.
Hâkimin Takdir Yetkisi
Hâkimin takdir yetkisi, TMK m.4 gereğince kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini takdir etmeye emrettiği konularda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre karar vermesini ifade eder. Takdir yetkisi keyfî bir yetki değildir; hukuk içinde kalmak, yasa ve içtihatlara uygun davranmak, gerekçelendirmek ve hakkaniyeti gözetmek sınırlarına tabidir. Tazminat miktarı, nafaka takdiri, boşanma kusur oranı ve benzeri pek çok alanda Yargıtay denetimine konu olur.
Çocuğun Soyadı (TMK m.321)
Çocuğun Soyadı, doğum sırasında babasının soyadını taşıma genel kuralı yanında [Anayasa](/sozluk/anayasa-hukuku/1982-anayasasi) ve AİHM içtihadı çerçevesinde annenin soyadının verilebilmesi imkânını da kapsayan kuraldır; TMK m.321 ile bağlantılı düzenlenir. AYM ve AİHM kararları cinsiyet eşitliği gereği annenin soyadı seçim hakkını tanımıştır. Tartışmalı durumlarda hâkim [Çocuğun Üstün Yararı](/sozluk/medeni-hukuk/cocugun-ustun-yarari) ekseninde değerlendirir.
Evlat Edinme Yaşı
Evlat edinme yaşı, evlat edinen ile evlatlık arasındaki yaş farkına ilişkin kuraldır; Türk Medeni Kanunu m.308 uyarınca evlat edinen, evlatlıktan en az 18 yaş büyük olmalıdır. Evlat edinen 30 yaşını doldurmuş olmalıdır (m.305). Eşler birlikte evlat edinmeye karar vermişse en az birinin 30 yaşı doldurması yeterlidir. Yaş kuralı çocuğun yararını korumayı amaçlar.
Evlat Edinmenin İptali
Evlat Edinmenin İptali, [Evlat Edinme](/sozluk/medeni-hukuk/evlat-edinme) işleminin esaslı bir noksanlık veya hukuki sebep nedeniyle mahkeme kararıyla geçersiz sayılmasıdır; TMK m.317-319 hükümlerine dayanır. İptal sebepleri [Çocuğun Üstün Yararı](/sozluk/medeni-hukuk/cocugun-ustun-yarari) ihlali, ehliyetsizlik, esaslı unsurlardaki noksanlık. [Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması](/sozluk/medeni-hukuk/evlatlik-iliskisinin-kaldirilmasi)ndan farklı olarak iptal geriye etkili sonuç doğurur.
Vesayet
Vesayet, velayet altında olmayan küçüklerin ve kısıtlıların kişisel ve mal varlığı menfaatlerinin kamu denetimi altında korunmasını sağlayan aile hukuku kurumudur. Türk Medeni Kanunu m.396-494 arasında düzenlenir. Vesayet dar anlamı yanında geniş anlamda kayyımlık ve yasal danışmanlığı da kapsar; vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasi atanması ve devletin denetim yükümlülüğü temel unsurlardır.
Soybağı
Soybağı, bir kişi ile biyolojik veya hukuki anne-babası arasındaki hukuki bağı ifade eden mutlak kişisel hal. Türk Medeni Kanunu m.282-363 arasında düzenlenir; ana-çocuk arası soybağı doğumla kendiliğinden kurulur (ipso iure), baba-çocuk arasında ise evlilik karinesi, tanıma veya hükümle kurulma olmak üzere üç yol bulunur. Çocuk üstün yararı ilkesine göre çözülmesi gereken aile hukuku kurumudur.
Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması
Evlatlık ilişkisinin kaldırılması, evlat edinme hükümlerinin sonradan ortaya çıkan haklı sebeplerle mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir (TMK m.317-319). Sebepler: evlat edinmenin koşullarının başlangıçtan itibaren bulunmaması, evlat edinen veya evlatlığın ağır kusurlu davranışları, evlatlığın çıkar çatışmasına neden olması. Kaldırma kararı tarihinde itibaren evlatlık aile ilişkileri sona erer.
Küçüklerin Evlat Edinilmesi
Küçüklerin evlat edinilmesi, ergin olmayan (18 yaş altı) bir çocuğun Türk Medeni Kanunu m.305-313 uyarınca evlat edinilmesidir. Temel şartlar: evlat edinen yanında en az bir yıl süreyle bakım ve eğitim, çocuğun ve ana-babanın rızası, asgari 18 yaş farkı, üstün yarar ilkesine uygun mahkeme kararı. TMK m.311 istisnai olarak rıza aranmayan halleri sayar ve sulh hukuk mahkemesi karar verir.
Evlat Edinmenin Sonuçları
Evlat edinmenin sonuçları, Türk Medeni Kanunu m.314-315'te düzenlenen kapsamlı hukuki etkilerdir. Evlat edinilen çocuk evlat edinenin altsoyu olur; velayet evlat edinene geçer, soyadı zorunlu olarak değişir, ön ad talebe bağlı değişebilir, nüfus kütüğüne işlenir ve yasal mirasçılık hakkı doğar. Biyolojik aile ile soybağı, evlenme yasakları ve kişiye sıkı bağlı haklar hariç sona erer.
Evlat edinme, evlat edinen ile evlat edinilen arasında doğum benzeri hukuki soybağı ilişkisi kuran, mahkeme kararına bağlı özel hukuk işlemidir. Türk Medeni Kanunu m.305-320 arasında "Evlat Edinme" başlığı altında düzenlenmiş olup, aile hukukunun en önemli koruyucu kurumlarından biridir.
Evlat edinme, tek taraflı bir irade beyanıyla değil; mahkeme kararı ile kurulan inşai bir işlemdir. Sulh hukuk mahkemesi karar verir; dava hasımsız çekişmesiz yargı yolunda görülür. Karar kesinleştiğinde evlat edinen ile edinilen arasında altsoy-üstsoy ilişkisi, velayet geçişi, ad üzerinde hak ve mirasçılık doğar; detaylar evlat edinmenin sonuçları bölümünde ayrıntılıdır.
Türk hukuku iki temel evlat edinme türü öngörür:
Ergin olmayan (18 yaş altı) çocukların evlat edinilmesi; uzun bakım + eğitim şartı, ana-baba rızası, üstün yarar incelemesi içeren kapsamlı rejimdir. Detay: küçüklerin evlat edinilmesi.
Ergin kişiler ancak istisnai şartlarla evlat edinilebilir:
Ergin evlat edinme küçüklere göre daha dar kapsamlıdır; biyolojik aile ile soybağı devam eder, sadece altsoy statüsü kazandırılır.
Evlat edinen ile edinilen arasında en az 18 yaş fark bulunmalıdır. Yaş farkı, doğal aile benzerliği kurmak ve çocuk üstün yararını sağlamak için konulmuştur. Evli çiftlerde her ikisi için şart aranır.
Evli çiftlerde kural olarak 5 yıl evli veya 30 yaşını doldurmuş olmaları; bekar kişide 30 yaş altı sınırıdır.
Yukarıdaki özel şartlar yanında, ergin bizzat rıza verir ve evli ise eşinin rızası aranır.
Karar kesinleştikten sonra nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kütüğe işlenir.