Son güncelleme:
Eşlerin Sadakat Yükümlülüğü: Eşlerin sadakat yükümlülüğü, evlilik birliğinin temel unsuru olarak eşlerin birbirine fiziksel ve manevi sadakatle bağlı kalması zorunluluğudur (TMK m.185/3). Sadakat ihlali zina (TMK m.161), pek kötü davranış veya suç işleme şeklinde kendini gösterebilir; bu hâllerde diğer eş özel boşanma sebebiyle dava açabilir. Sadakat tek taraflı değil, karşılıklı yükümlülüktür.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Evliliğin Genel Hükümleri
Evliliğin genel hükümleri, Türk Medeni Kanunu m.185-201 arasında düzenlenen ve evlenme ile kurulan hayat birliğinin hukuki çerçevesini çizen kurallardır. Eşlerin sadakat, destek ve saygı yükümlülükleri, ortak konut seçimi, birliğin temsili, aile hukukuna ilişkin işlemlerde karşılıklı rıza, meslek serbestliği, ayrı yaşama hakkı ve birliğin korunması için mahkeme önlemleri bu kapsamdadır. Hükümler kamu düzenindendir; eşler sözleşmeyle değiştiremez.
Boşanma Sebepleri
Boşanma sebepleri, evliliğin hâkim kararıyla sona erdirilebilmesi için Türk Medeni Kanunu'nda sınırlı sayıda (numerus clausus) düzenlenen sebepler bütünüdür. TMK m.161-166 arasında yer alan bu sebepler, özel sebepler (zina, hayata kast, suç işleme ve haysiyetsiz yaşam, terk, akıl hastalığı) ve genel sebep (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) olarak iki ana gruba ayrılır. Mutlak/nisbî ve özel/genel ayrımı ile kusur, çekilmezlik ve hak düşürücü süre unsurları sebepleri birbirinden ayırır.
Manevi Tazminat (Boşanma)
Manevi tazminat, boşanmada kusurlu eşin diğer eşin kişilik haklarına saldırı, evlilik birliğinin sarsılması ve ruhsal acı yaşaması sebebine dayanarak ödediği nakit tazminattır (TMK m.174/2). Hâkim olayın özelliklerine, tarafların kusur derecesine ve ekonomik durumuna göre tutarı belirler. Boşanma sebepleri kusurlu eşin kişilik haklarını ihlal ettiyse manevi tazminat doğar.
Suç İşleme ve Haysiyetsiz Yaşam
Suç işleme ve haysiyetsiz yaşam, Türk Medeni Kanunu m.163'te düzenlenen ve eşlerden birinin küçültücü bir suç işlemesi veya haysiyetsiz hayat sürmesi ve bu sebeple diğer eş için ortak hayatın çekilmez hâle gelmesi durumunda boşanma talep etme hakkı veren nisbî ve özel boşanma sebebidir. Mutlak sebeplerden farklı olarak yalnızca fiilin varlığı yeterli değildir; ayrıca çekilmezlik ispatı aranır. Hak düşürücü süre yoktur ve af kurumu uygulanmaz.
Zina
Zina, Türk Medeni Kanunu m.161'de düzenlenen ve eşlerden birinin başka bir kişiyle cinsel ilişkiye girmesi hâlinde diğer eşe boşanma davası açma hakkı veren mutlak ve özel bir boşanma sebebidir. Sebebin varlığı boşanma için yeterlidir; ayrıca çekilmezlik ispatı aranmaz. Dava hakkı öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde 5 yıl içinde kullanılır; af hâlinde hak düşer. 1996'da Anayasa Mahkemesi kararıyla suç olmaktan çıkarılmış olsa da medeni hukukta boşanma sebebi niteliği devam eder.
Evlilik Birliğinin Sarsılması
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, Türk Medeni Kanunu m.166'da düzenlenen ve özel boşanma sebepleri dışında kalan olaylarla da boşanmaya imkân veren genel boşanma sebebidir. Hüküm, 1988 yılında 3444 sayılı Kanunla genişletilerek evlilik birliğinin ortak hayatı çekilmez kılan her türlü sarsılmasını kapsar hâle getirilmiştir. Uygulamada çekişmeli boşanma (m.166/1-2), anlaşmalı boşanma (m.166/3) ve üç yıllık fiilî ayrılık hâli (m.166/4) olmak üzere üç alt düzenleme üzerinden işler.
Aile Birliği
Aile birliği, evlenme ile kurulan ve eşler arası dayanışma, sadakat, yardım, ortak konut ve ortak yaşam yükümlülüklerine dayanan hukuki ilişki bütünüdür (TMK m.185-188). Eşler arası eşitlik ilkesi esastır; aile reisliği kurumu kaldırılmıştır. Aile birliği boşanma, ölüm veya evlenmenin butlanı ile sona erer. Birliğin sürekli sarsılması boşanmanın genel sebebidir; eşlerin yardım yükümlülüğü süreklidir.
Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış
Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, Türk Medeni Kanunu m.162'de düzenlenen ve eşlerden birinin diğerinin yaşamına kastetmesi, ona pek kötü davranması veya ağır derecede onur kırıcı davranışta bulunması hâlinde diğer eşe boşanma davası açma hakkı veren mutlak ve özel boşanma sebebidir. Üç alt hâli kapsar. Dava hakkı öğrenmeden 6 ay, her hâlde 5 yıl içinde kullanılır. Af hâlinde dava hakkı düşer; zinadan sonra af kurumunun uygulandığı ikinci sebep budur.
Eşlerin Yardım Yükümlülüğü
Eşlerin Yardım Yükümlülüğü, evlilik birliği boyunca eşlerin birbirlerine maddi ve manevi destek olma, evlilik giderlerine güçleri oranında katılma yükümlülüğüdür; TMK m.185-186 hükümlerine dayanır. Eşler ortak yaşam, sadakat ve yardım üçlüsü ile bağlanır; bu yükümlülük [Aile Birliği](/sozluk/medeni-hukuk/aile-birligi)nin temelidir. İhlal hâlinde [Boşanma Sebepleri](/sozluk/medeni-hukuk/bosanma-sebepleri) içinde "evlilik birliğinin sarsılması" niteliği kazanabilir.
Eşlerin sadakat yükümlülüğü, Türk Medeni Kanunu m.185/3 hükmünde düzenlenen ve aile birliğinin temel unsuru olarak eşlerin birbirine fiziksel ve manevi sadakatle bağlı kalması zorunluluğudur. Modern aile hukukunun karşılıklı ve eşit yükümlülük olarak tanıdığı bir kurumdur.
Yargıtay yerleşik içtihadında genişleyen ihlal türleri:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi yerleşik içtihadı:
Sadakat tek taraflı değildir:
Sadakat yükümlülüğü mutlak değildir:
Eşlerin sadakat yükümlülüğü, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında aile hukuku temel sorularında ele alınır. Tipik konular:
Aile Birliği, Evliliğin Genel Hükümleri, Zina, Hayata Kast, Pek Kötü Davranış, Suç İşleme ve Haysiyetsiz Yaşam, Boşanma Sebepleri, Manevi Tazminat (Boşanma) ve Evlilik Birliğinin Sarsılması sadakat yükümlülüğünün uygulama bağlamını oluşturur.