Son güncelleme:
Eşin Soyadı: Eşin soyadı, evlenme sonrası kadının kullanacağı soyadına ilişkin TMK m.187 ve sonraki içtihat kararlarıyla şekillenen kuraldır. Geleneksel kural eşin koca soyadını alması iken; AİHM Tekeli kararı (2004) ve AYM 2011 kararı sonrası kadın evlenme sırasında bekarlık soyadını da kullanma seçeneğine kavuşmuştur. Boşanma sonrası eski soyadına dönülebilir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Tanıma
Tanıma, evlilik dışı doğmuş çocuğun babası olduğunu beyan eden kişinin, nüfus memuruna, mahkemeye, notere veya resmi vasiyetname ile yaptığı tek taraflı ve şekle bağlı hukuki işlem. Türk Medeni Kanunu m.295-298 arasında düzenlenen bu kurum, çocuk ile tanıyan arasında geriye etkili soybağı doğurur; çocuk, ana, babanın altsoyu ve Cumhuriyet savcısı tanımanın iptalini dava edebilir.
Evlat Edinme
Evlat edinme, evlat edinen ile evlat edinilen arasında doğum benzeri soybağı ilişkisi kurulmasını sağlayan mahkeme kararlı özel hukuk işlemidir. Türk Medeni Kanunu m.305-320 arasında düzenlenir; küçüklerin ve erginlerin evlat edinilmesi farklı şartlara tabidir. Asgari yaş farkı 18, çocuk üstün yararı, bakım + eğitim süresi şartı temel unsurlardır ve sulh hukuk mahkemesi karar verir.
Kişilik Hakkı (TMK)
Kişilik hakkı (TMK m.23-25), kişinin maddî ve manevî varlığını koruyan mutlak, şahsa sıkı sıkıya bağlı, devredilemez ve vazgeçilemez haktır. Hayat, vücut bütünlüğü, sağlık, özgürlükler, şeref-haysiyet, özel hayat, aile hayatı, ad, resim, ses ve kişisel veriler bu hakkın koruma alanındadır. Saldırı hâlinde TMK m.25 kapsamında saldırının önlenmesi, durdurulması, tespiti davaları; TBK m.58 kapsamında maddî ve manevî tazminat istemi mümkündür.
Boşanma
Boşanma, hâkim kararıyla evlilik birliğinin sona ermesi olup Türk Medeni Kanunu m.161-184 arasında düzenlenen aile hukuku kurumudur. Özel sebepler (zina, hayata kast, suç işleme, terk, akıl hastalığı) ve genel sebep (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) olmak üzere sınırlı sayıdaki sebeplere dayanır. Dava aile mahkemesinde açılır; sonuç olarak kişisel hükümlerin yanı sıra velayet, nafaka, maddi-manevi tazminat ve mal rejimi tasfiyesi gibi mali etkiler doğurur.
Çocuğun Soyadı (TMK m.321)
Çocuğun Soyadı, doğum sırasında babasının soyadını taşıma genel kuralı yanında [Anayasa](/sozluk/anayasa-hukuku/1982-anayasasi) ve AİHM içtihadı çerçevesinde annenin soyadının verilebilmesi imkânını da kapsayan kuraldır; TMK m.321 ile bağlantılı düzenlenir. AYM ve AİHM kararları cinsiyet eşitliği gereği annenin soyadı seçim hakkını tanımıştır. Tartışmalı durumlarda hâkim [Çocuğun Üstün Yararı](/sozluk/medeni-hukuk/cocugun-ustun-yarari) ekseninde değerlendirir.
Ad Değiştirme
Ad değiştirme, kişinin adı veya soyadını mahkeme kararıyla yeniden belirlemesidir (TMK m.27, NK m.36). Haklı sebepler aranır: gülünç, garip, ahlaka aykırı, yanlış yazılmış, başka adla tanınma gibi. Asliye hukuk mahkemesinde dava açılır; Cumhuriyet Savcısının ve nüfus müdürlüğünün görüşü alınır. Ad değiştirme tüzel kişilerin de hakkıdır; sicil tescili gerekli.
Soybağı
Soybağı, bir kişi ile biyolojik veya hukuki anne-babası arasındaki hukuki bağı ifade eden mutlak kişisel hal. Türk Medeni Kanunu m.282-363 arasında düzenlenir; ana-çocuk arası soybağı doğumla kendiliğinden kurulur (ipso iure), baba-çocuk arasında ise evlilik karinesi, tanıma veya hükümle kurulma olmak üzere üç yol bulunur. Çocuk üstün yararı ilkesine göre çözülmesi gereken aile hukuku kurumudur.
Evlenme
Evlenme, bir erkek ile bir kadının evlenme iradelerini yetkili evlendirme memuru önünde karşılıklı açıklamasıyla kurulan ve TMK m.124-160 arasında düzenlenen aile hukuku sözleşmesidir. Ehliyet, evlenme engellerinin bulunmaması, yetkili memur önünde resmî tören ve iki tanığın hazır bulunması zorunlu unsurlarıdır. Evlenme eşler arasında sadakat, destek, ortak konut yükümlülükleri; çocuklar ile soybağı; mal rejimi, miras hakları ve evlilik birliğinin temsil yetkisi doğurur.
Babalık Hükmü
Babalık hükmü, evlilik dışı doğan çocuğun mahkeme kararı ile baba ile arasında soybağının kurulmasıdır (TMK m.301-304). Baba tanıma yapmadıysa anne veya çocuk babalık davası açar; mahkeme tıbbi inceleme (DNA testi) ve gerekli delillerle babalığı tespit eder. Hüküm tarihinden itibaren çocuk yasal mirasçı sıfatı kazanır; nafaka, isim ve velayet hakları doğar.
Eşin soyadı, Türk Medeni Kanunu m.187 hükmünde düzenlenen ve evlenme sonrası kadının kullanacağı soyadına ilişkin kuraldır. Geleneksel düzenleme ile modern içtihat arasındaki dönüşüm, eşin soyadı konusunu uluslararası hukuk ile uyumlu hâle getirmiştir.
Kadın evlenme sırasında şu seçeneklere sahiptir:
Bekarlık soyadına dönme için:
Çocuğun soyadı kuralları:
| Durum | Çocuğun Soyadı |
|---|---|
| Evlilik içi doğum | Babanın soyadı (TMK m.321) |
| Evlilik dışı doğum | Annenin soyadı |
| Tanıma sonrası | Babanın soyadı (talep ile) |
| Babalık hükmü | Babanın soyadı (talep ile) |
| Evlat edinme | Evlat edinen soyadı |
Boşanma kararının kesinleşmesi ile (TMK m.173):
Mahkeme şu hâllerde izin verir:
Eşin soyadı, HMGS Medeni Hukuk ve Anayasa Hukuku sınavlarında ele alınır. Tipik konular:
Evlenme, Evlenme Törenleri, Boşanma, Soybağı, Tanıma, Babalık Hükmü, Evlat Edinme, Ad Değiştirme ve Kişilik Hakkı (TMK) eşin soyadının uygulama bağlamını oluşturur.