Son güncelleme:
Eşin Saklı Pay Oranı: Eşin saklı pay oranı, sağ kalan eşin yasal pay üzerinden korunan asgari miras hakkıdır (TMK m.506). Eş, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı ise yasal payının tamamı saklı paydır; tek başına yasal mirasçı (3. zümre yokluğunda) ise yasal payın ¾'ü korunur. Bu oranlar, evlilik birliğinin korunması ilkesinin miras hukukundaki en güçlü yansımalarından biridir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Miras Sözleşmesi
Miras sözleşmesi, mirasbırakanın hayatta iken yaptığı ve karşı tarafça da kabul edilen, ölüme bağlı tasarruf niteliğinde iki taraflı sözleşmedir (TMK m.527-528). Vasiyetnameden farklı olarak tek taraflı geri alınamaz; tarafların iradesini bağlayıcı resmi şekle tâbi belgedir. Pozitif (mirasçı atama, lehte tasarruf) veya negatif (mirastan feragat) içerikli olabilir; saklı paydan feragatte bağlayıcılığı önemlidir.
Çocukların Miras Payı
Çocukların miras payı, mirasbırakanın altsoyu olarak birinci zümrede yer alan çocukların yasal mirasçılık çerçevesinde aldığı paydır (TMK m.495). Çocuklar terekeyi eş ile birlikte mirasçı olduklarında ¾ oranını paylaşır; eş yoksa terekenin tamamını eşit olarak alırlar. Saklı pay olarak yasal payın yarısı korunur; ölmüş çocuğun payı kendi altsoyu içinde kök başına dağıtılır.
Yasal Mirasçılık
Yasal mirasçılık, mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak Türk Medeni Kanunu m.495-501 hükümlerinin doğrudan tayin ettiği zümre, eş ve devlet düzeniyle terekenin külli halefiyet yoluyla intikalini ifade eder. Mirasçıların belirlenmesi kanunî zümre sistemine; payların hesaplanması zümre içi eşit paylaşım ile kök başına dağıtım esasına dayanır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu olmasa dahi yasal mirasçılar TMK gereği kendiliğinden mirasçı sıfatı kazanır.
Anne-Babanın Miras Payı
Anne-babanın miras payı, mirasbırakanın altsoyu olmadığında ikinci zümre olarak devreye giren ana-babanın TMK m.496 uyarınca aldığı paydır. Ana-baba eş ile birlikte mirasçı olduklarında terekenin ½'sini eşit paylaşır; eş yoksa tamamını alır. Ölmüş ana veya babanın payı kendi altsoyuna (mirasbırakanın kardeşlerine) kök başına geçer; saklı pay yasal payın ¼'üdür.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
Eşler Arası Mal Rejimi
Eşler arası mal rejimi, Türk Medeni Kanunu m.202-281 arasında düzenlenen ve eşlerin evlilik süresince mal varlıkları üzerindeki hak ve yükümlülüklerini, evliliğin sona ermesi halinde bu malların tasfiyesini düzenleyen sistemdir. Yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.218). Eşler sözleşmeyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerini seçebilir. Her rejim mal tasnifi, yönetim, sorumluluk ve tasfiye kurallarını ayrı biçimde düzenler.
Tasarruf Edilebilir Kısım
Tasarruf edilebilir kısım, mirasbırakanın saklı pay sınırlarını aşmadan ölüme bağlı veya sağlararası tasarruflarla dilediği gibi disponibl bırakabileceği tereke oranıdır (TMK m.505/2). Saklı paylı mirasçıların yasal pay üzerinden korunan oranlarının terekeden çıkarılmasıyla bulunur; mirasbırakanın atanmış mirasçı yapma, vasiyet alacaklısı belirleme, bağışlama ve vakıf kurma hakkı bu kısım üzerindedir.
Eşin Miras Payı
Eşin miras payı, sağ kalan eşin yasal mirasçı sıfatıyla terekeden alacağı kademeli paydır (TMK m.499). Eş hiçbir zümreye dahil olmamakla birlikte birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişen pay alır: altsoyla ¼, ana-baba zümresiyle ½, büyükana-büyükbaba zümresiyle ¾, hiçbir zümre yoksa terekenin tamamı. Eşin miras payı, mal rejimi tasfiyesinden ayrı ve bağımsız doğan bir haktır.
Eşin saklı pay oranı, Türk Medeni Kanunu m.506 hükmünde düzenlenen ve sağ kalan eşin yasal mirasçılığı çerçevesinde kanunen korunan asgari miras hakkıdır. Saklı pay oranı, eşin birlikte mirasçı olduğu zümreye göre kademeli ve yüksek belirlenmiştir; bu, evlilik birliğinin miras hukukundaki en güçlü korumasıdır.
TMK m.506/3 eşin saklı pay oranlarını şu şekilde belirler:
| Senaryo | Eşin Yasal Payı | Saklı Pay Oranı | Mutlak Pay |
|---|---|---|---|
| Altsoyla birlikte | ¼ | Yasal payın tamamı | ¼ |
| Ana-baba zümresiyle | ½ | Yasal payın tamamı | ½ |
| Büyükana-büyükbaba zümresiyle | ¾ | Yasal payın ¾'ü | 9/16 |
| Yalnız (3. zümre yok) | Tamamı (1) | ¾ | ¾ |
İlk iki senaryoda (altsoy ve ana-baba zümresi ile birlikte) eşin saklı payı yasal payın tamamına eşittir; yani eşin yasal pay alacağı oran kanunen tamamen korunur.
| Mirasçı | Saklı Pay (Yasal Pay Üzerinden) |
|---|---|
| Altsoy (çocuk) | ½ |
| Ana-baba | ¼ |
| Sağ kalan eş — altsoy/ana-baba ile | Yasal payın tamamı |
| Sağ kalan eş — yalnız (3. zümre yok) | ¾ |
| Kardeş, yeğen, 3. zümre | Yok |
Eşin saklı pay oranı, diğer mirasçılardan belirgin biçimde daha güçlüdür. Bu, evlilik birliğinin sürekliliği ve eşin ekonomik korumasını sağlama amacının yansımasıdır.
Senaryo: Mirasbırakanın eşi ve iki çocuğu vardır. Tereke 1.000.000 TL.
Mirasbırakan bu 375.000 TL tasarruf edilebilir kısım üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunabilir; saklı pay aşılırsa eş ve çocuklar tenkis davası açar.
Eşin saklı pay korumasını sona erdiren hâller:
Boşanma davası açılmış ancak henüz karar kesinleşmemişse, eş yasal mirasçı olmaya devam eder; bu yüzden boşanma sürecinde eş ölürse, diğer eş hâlâ saklı paylı mirasçıdır.
Eşin saklı pay hakkı, eşler arası mal rejimi tasfiyesinden bağımsız doğar. Sıralama:
Yargıtay 8. ve 14. Hukuk Daireleri'nin yerleşik içtihadı, mal rejimi alacağının saklı pay hesabına dahil edilmemesini, ayrı bir hak olarak değerlendirilmesini emreder.
Eşin saklı pay oranı, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında pay hesaplaması ve tenkis sorularında test edilir. Tipik konular:
Eşin Miras Payı, Saklı Pay, Yasal Mirasçılık, Tenkis Davası, Tasarruf Edilebilir Kısım, Eşler Arası Mal Rejimi ve Miras Sözleşmesi eşin saklı pay korumasının çerçevesini oluşturur.