Son güncelleme:
Eşin Çalışma Hakkı: Eşin çalışma hakkı, evli kadın veya erkeğin diğer eşin onayı olmaksızın bir meslek ve sanatla uğraşma özgürlüğüdür (TMK m.192). 2002 medeni kanun reformu ile eski "kadının çalışması için kocanın izni" kuralı tamamen kaldırılmıştır. Eşler arası eşitlik ilkesinin yansımasıdır; her iki eş de meslek seçim, çalışma yer ve süresi konusunda bağımsız karar verir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Eşin Soyadı
Eşin soyadı, evlenme sonrası kadının kullanacağı soyadına ilişkin TMK m.187 ve sonraki içtihat kararlarıyla şekillenen kuraldır. Geleneksel kural eşin koca soyadını alması iken; AİHM Tekeli kararı (2004) ve AYM 2011 kararı sonrası kadın evlenme sırasında bekarlık soyadını da kullanma seçeneğine kavuşmuştur. Boşanma sonrası eski soyadına dönülebilir.
Mal Ayrılığı Rejimi
Mal ayrılığı rejimi, eşlerin evlilik birliği içinde edindikleri malları kendi kişisel mülkiyetlerinde tutmasına dayanan ve mal rejimi sözleşmesi ile seçilebilen seçimlik bir mal rejimidir (TMK m.242-243). Her eş kendi malları üzerinde tek başına mülkiyet, kullanım ve tasarruf hakkına sahiptir; eşler arası katılma alacağı doğmaz. Edinilmiş mallara katılma rejiminden farkı, evlilik birliği gelirlerinin paylaşılmamasıdır.
Edinilmiş Mal
Edinilmiş mal, eşin evlilik birliği içinde karşılığı verilerek edindiği ve edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesinde paylaşıma giren mallardır (TMK m.219). Çalışma karşılığı kazançlar, sosyal güvenlik gelirleri, edinilmiş malların ürünleri, maddi tazminat ve edinilmiş mallarla satın alınan mallar bu kategoriye girer. Tasfiyede her eş diğer eşin edinilmiş mallarının yarısı üzerinde katılma alacağı kazanır.
Boşanma Sebepleri
Boşanma sebepleri, evliliğin hâkim kararıyla sona erdirilebilmesi için Türk Medeni Kanunu'nda sınırlı sayıda (numerus clausus) düzenlenen sebepler bütünüdür. TMK m.161-166 arasında yer alan bu sebepler, özel sebepler (zina, hayata kast, suç işleme ve haysiyetsiz yaşam, terk, akıl hastalığı) ve genel sebep (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) olarak iki ana gruba ayrılır. Mutlak/nisbî ve özel/genel ayrımı ile kusur, çekilmezlik ve hak düşürücü süre unsurları sebepleri birbirinden ayırır.
Kişilik Hakkı (TMK)
Kişilik hakkı (TMK m.23-25), kişinin maddî ve manevî varlığını koruyan mutlak, şahsa sıkı sıkıya bağlı, devredilemez ve vazgeçilemez haktır. Hayat, vücut bütünlüğü, sağlık, özgürlükler, şeref-haysiyet, özel hayat, aile hayatı, ad, resim, ses ve kişisel veriler bu hakkın koruma alanındadır. Saldırı hâlinde TMK m.25 kapsamında saldırının önlenmesi, durdurulması, tespiti davaları; TBK m.58 kapsamında maddî ve manevî tazminat istemi mümkündür.
Eşlerin Sadakat Yükümlülüğü
Eşlerin sadakat yükümlülüğü, evlilik birliğinin temel unsuru olarak eşlerin birbirine fiziksel ve manevi sadakatle bağlı kalması zorunluluğudur (TMK m.185/3). Sadakat ihlali zina (TMK m.161), pek kötü davranış veya suç işleme şeklinde kendini gösterebilir; bu hâllerde diğer eş özel boşanma sebebiyle dava açabilir. Sadakat tek taraflı değil, karşılıklı yükümlülüktür.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
Edinilmiş mallara katılma rejimi, Türk hukukunda 2002 sonrası yasal mal rejimi olarak uygulanan ve evlilik içinde edinilen malların tasfiyede yarı-yarı paylaşıldığı sistemdir (TMK m.218-241). Eşler kendi mallarına sahiptir; ancak rejim sona erdiğinde her eşin edinilmiş malları üzerinden katılma alacağı doğar. Kişisel mallar paylaşıma girmez; karma yapı evlilik içi dayanışmayı yansıtır.
Eşler Arası Mal Rejimi
Eşler arası mal rejimi, Türk Medeni Kanunu m.202-281 arasında düzenlenen ve eşlerin evlilik süresince mal varlıkları üzerindeki hak ve yükümlülüklerini, evliliğin sona ermesi halinde bu malların tasfiyesini düzenleyen sistemdir. Yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.218). Eşler sözleşmeyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerini seçebilir. Her rejim mal tasnifi, yönetim, sorumluluk ve tasfiye kurallarını ayrı biçimde düzenler.
Aile Birliği
Aile birliği, evlenme ile kurulan ve eşler arası dayanışma, sadakat, yardım, ortak konut ve ortak yaşam yükümlülüklerine dayanan hukuki ilişki bütünüdür (TMK m.185-188). Eşler arası eşitlik ilkesi esastır; aile reisliği kurumu kaldırılmıştır. Aile birliği boşanma, ölüm veya evlenmenin butlanı ile sona erer. Birliğin sürekli sarsılması boşanmanın genel sebebidir; eşlerin yardım yükümlülüğü süreklidir.
Eşin çalışma hakkı, Türk Medeni Kanunu m.192 hükmünde düzenlenen ve evli kadın veya erkeğin diğer eşin onayı olmaksızın bir meslek ve sanatla uğraşma özgürlüğüdür. 2002 medeni kanun reformu ile eski Türk medeni kanunundaki "kadının çalışması için kocanın izni" kuralı tamamen kaldırılmıştır.
Madde özetle:
"Eşlerden her biri, meslek ve sanatını seçmekte özgürdür."
"Bu hak diğer eşin onayını gerektirmez."
Aile birliği yükümlülükleri ile çelişebilir mi?
Yargıtay yerleşik içtihadı: çalışma hakkı kötüye kullanılmamalıdır; ailesini ihmal eden eş aile yükümlülüklerini ihlal etmiş sayılabilir.
Eski hukuktan kalan baskı uygulamaları:
Bu davranışlar:
Eşin çalışmasından doğan kazançlar:
Çalışan eş çocuk bakımından muaf mı?
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi:
Eşin çalışma hakkı, HMGS Medeni Hukuk ve Anayasa Hukuku sınavlarında ele alınır. Tipik konular:
Aile Birliği, Eşler Arası Mal Rejimi, Edinilmiş Mal, Edinilmiş Mallara Katılma, Mal Ayrılığı Rejimi, Boşanma Sebepleri, Eşlerin Sadakat, Eşin Soyadı ve Kişilik Hakkı (TMK) eşin çalışma hakkının uygulama bağlamını oluşturur.