Son güncelleme:
Ergin Kılınma: Ergin Kılınma, 15 yaşını dolduran küçüğün haklı sebep göstererek mahkeme kararıyla ergin kılınmasıdır; TMK m.12 hükmüne dayanır. Bu kurum, küçüğün velayetin sona ermesi öncesinde [Tam Ehliyetli](/sozluk/medeni-hukuk/tam-ehliyetli) statüsüne geçmesini sağlar. Karar verilebilmesi için küçük + anne-baba veya [Vasi](/sozluk/medeni-hukuk/vasi)nin rızası ile vesayet makamı izninin bulunması ve haklı bir sebebin varlığı şarttır.
Velayet
Velayet, Türk Medeni Kanunu m.335-351 arasında düzenlenen ve ana-babanın küçük veya kısıtlı çocuğu üzerindeki bakım, gözetim, eğitim, temsil ve mal yönetim hak ve yükümlülükleri bütünüdür. Evlilik içinde ana-baba tarafından birlikte kullanılır; boşanmada TMK m.182 uyarınca hâkim velayeti eşlerden birine verir. Kaldırma (m.348) ve değiştirme (m.349) çocuğun üstün yararına bağlıdır; anayasal dayanağı AY m.41 aile ve çocuk korumasıdır.
Fiil Ehliyeti
Fiil ehliyeti, TMK m.9 uyarınca kişinin hukukî işlemleri kendi fiili ile yapabilme ve sonuçlarını üstlenebilme yeteneğidir. Fiil ehliyeti üç unsurun birleşmesiyle doğar: ayırt etme gücü (TMK m.13), erginlik (TMK m.11) ve kısıtlılık altında olmama. Bu unsurların bir kısmının eksikliği hâlinde kişi ya tam ehliyetsiz, ya sınırlı ehliyetsiz ya da sınırlı ehliyetli sayılır; her sınıfın yapabileceği işlemler ve yasal temsil sistemi farklıdır.
Tam Ehliyetli
Tam Ehliyetli, [Fiil Ehliyeti](/sozluk/medeni-hukuk/fiil-ehliyeti)nin en geniş hâlidir; ergin, [Ayırt Etme Gücü](/sozluk/medeni-hukuk/ayirt-etme-gucu)ne sahip ve kısıtlanmamış kişiyi ifade eder. Tam ehliyetli kişi her türlü hukuki işlemi tek başına yapabilir, dava açabilir, sözleşme kurabilir ve mal varlığında özgürce tasarrufta bulunabilir. TMK m.10 hükmü tam ehliyetlilik şartlarını ve sonuçlarını düzenler.
Vesayet
Vesayet, velayet altında olmayan küçüklerin ve kısıtlıların kişisel ve mal varlığı menfaatlerinin kamu denetimi altında korunmasını sağlayan aile hukuku kurumudur. Türk Medeni Kanunu m.396-494 arasında düzenlenir. Vesayet dar anlamı yanında geniş anlamda kayyımlık ve yasal danışmanlığı da kapsar; vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasi atanması ve devletin denetim yükümlülüğü temel unsurlardır.
Sulh Hukuk Mahkemesi (Vesayet)
Sulh hukuk mahkemesi vesayet işlevinde, vesayet altındaki kişinin korunması, vasi/kayyım atanması ve vesayet hesaplarının denetlenmesinde yetkili mahkemedir (TMK m.397). Vesayet açma, vesayetten kaldırma, vasinin görevden alınması, mahkeme onayı gerektiren önemli işlemler ve hesap denetimi sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Aile mahkemesinden farklı olarak vesayet yargısı sulh seviyesindedir.
Ergin kılınma, Türk medeni hukukunun erginleşme yollarından biridir. TMK m.11 hükmü erginliği kural olarak 18 yaş ve evlenme ile bağlamış; m.12 ise mahkeme kararıyla erginleşmeyi düzenlemiştir. Bu kurum, küçüğün hayatın özel koşulları nedeniyle yasanın öngördüğü 18 yaşı beklemeden Tam Ehliyetli hâle gelmesi imkânı tanır.
TMK m.12/1 hükmü "Onbeş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir." formülasyonu ile ergin kılınmanın çerçevesini koyar. İkinci fıkra: vesayet altındaki küçükler için vesayet makamının izni şarttır.
Ergin kılınmanın gerçekleşmesi için beş şart birlikte aranır.
Erginlik için belirli yaş eşiği zorunludur. 15 yaşının doldurulmamış olması ergin kılınmayı engeller; dava reddedilir.
Küçük kendisi başvurmalı veya başvuruda kendi rızasını yazılı olarak bildirmiş olmalıdır. Sırf anne-baba isteği yetmez.
Veli (anne-baba veya tek ebeveyn): yazılı muvafakat verir. Anne-baba ortak velayet altındaysa her ikisinin de rızası gerekir; ayrılık varsa velayet sahibinin rızası yeterlidir. Velayet hükümleri uygulanır.
Küçük Vesayet altındaysa veli yerine Sulh Mahkemesi (Vesayet) izni gerekir.
Yargıtay içtihadında ergin kılınma için somut bir hayat ihtiyacı aranır:
Salt "büyük olmak istiyorum" haklı sebep sayılmaz.
Mahkeme küçüğün yararına olduğuna kanaat getirirse karar verir:
Bir kez ergin kılınan küçük artık küçük statüsüne dönemez:
| Yol | Yaş | Şart |
|---|---|---|
| Yaşa dayalı erginlik (TMK m.11/1) | 18 | Otomatik |
| Evlenme ile erginleşme (TMK m.11/2) | 17 (yargı izniyle 16) | Geçerli evlilik |
| Mahkeme ergin kılınma (TMK m.12) | 15 | Haklı sebep + rıza |
Veli rıza vermezse: