Son güncelleme:
Ergin (Erginlik): Ergin, TMK m.11 uyarınca onsekiz yaşını doldurmuş kişidir; erginlik tam fiil ehliyetinin temel ön şartıdır. Üç yolla kazanılır: (i) onsekiz yaşın doldurulması, (ii) onaltı yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücü bulunan kişinin mahkeme izniyle evlenmesi (TMK m.11/2, 124), (iii) onbeş yaşını dolduran küçüğün veli ve vasısının rızasıyla mahkemece ergin kılınması (TMK m.12). Evliliğin sona ermesi erginliği ortadan kaldırmaz.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Sınırlı Ehliyetsiz
Sınırlı ehliyetsiz, TMK m.16 uyarınca ayırt etme gücüne sahip olup ergin olmayan (küçük) veya kısıtlı olan kişidir. Sınırlı ehliyetsizler, kanunî temsilcinin (veli veya vasi) rızasıyla kendilerini borç altına sokabilir ve hak edinebilir. Karşılıksız kazanmalarda (hediye, miras kabulü) ve kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarda (nişanlanmayı bozma, evlenme izni isteme) rıza aranmaz. Kanunî temsilcinin rızası olmadan yapılan borçlandırıcı işlemler askıda hükümsüzdür.
Türk Medeni Kanunu (TMK)
Türk Medeni Kanunu (TMK), 22 Kasım 2001 tarihinde kabul edilip 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı kanundur; 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır. Medeni hukukun temel kaynağı olan kanun, Başlangıç hükümleri (m.1-7) ile Kişiler, Aile, Miras ve Eşya olmak üzere dört kitaptan oluşur ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bütünleşerek özel hukukun çekirdek mevzuatını kurar.
Tam Ehliyetsiz
Tam ehliyetsiz, TMK m.15 uyarınca ayırt etme gücü bulunmayan kişidir; küçük yaşta veya ayırt etme gücünü kaldıran akıl hastalığı/zayıflığı nedeniyle bu sınıfa girer. Tam ehliyetsizlerin kendi başlarına yaptıkları hukukî işlemler, kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür. Kanuni temsilcileri (veli veya vasi) tam ehliyetsiz adına işlem yapar. Kural olarak haksız fiilden de sorumlu değildirler; ancak TBK m.65 uyarınca hakkaniyet gereği tazminata mahkûm edilebilirler.
Ayırt Etme Gücü
Ayırt etme gücü (temyiz kudreti), TMK m.13 uyarınca kişinin yaptığı fiilin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve iradesine göre hareket edebilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin üç temel unsurundan biridir; yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzer sebeplerle bu güçten yoksun olan kişilerin yaptığı işlemler kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür (TMK m.15). Ayırt etme gücü olayın özelliğine göre her durum için ayrı ayrı değerlendirilir.
Fiil Ehliyeti
Fiil ehliyeti, TMK m.9 uyarınca kişinin hukukî işlemleri kendi fiili ile yapabilme ve sonuçlarını üstlenebilme yeteneğidir. Fiil ehliyeti üç unsurun birleşmesiyle doğar: ayırt etme gücü (TMK m.13), erginlik (TMK m.11) ve kısıtlılık altında olmama. Bu unsurların bir kısmının eksikliği hâlinde kişi ya tam ehliyetsiz, ya sınırlı ehliyetsiz ya da sınırlı ehliyetli sayılır; her sınıfın yapabileceği işlemler ve yasal temsil sistemi farklıdır.
Hak Ehliyeti
Hak ehliyeti, TMK m.8 uyarınca her insanın sahip olduğu, hak ve borç süjesi olabilme kapasitesidir; doğumla kazanılır ve ölümle sona erer. Cinsiyet, din, dil, ırk, milliyet, medeni durum gibi farklar gözetilmeden herkes eşit biçimde hak ehliyetine sahiptir. Hak ehliyeti bir yetenek değil, hukuk düzeninin tanıdığı bir statüdür ve kişiden kişiye değişmez; fiil ehliyetinden farklı olarak kısıtlanamaz ve sınırlanamaz.
Kısıtlı
Kısıtlı, mahkeme kararıyla fiil ehliyeti sınırlandırılmış ergin kişidir; kısıtlılığa TMK m.405-409 arasında sayılan sebeplerden biriyle karar verilir: akıl hastalığı veya zayıflığı, savurganlık, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, kötü yönetim, kişiye tehlike oluşturma, bir yıl veya daha fazla hürriyet bağlayıcı cezaya mahkûmiyet, kişinin kendi isteği. Kısıtlanan kişi kendisi için vasi atanır; ayırt etme gücüne göre sınırlı ehliyetsiz veya tam ehliyetsiz sayılır.
"Erginlik onsekiz yaşın doldurulmasıyla başlar. Evlenme kişiyi ergin kılar." — TMK m.11
Erginlik, fiil ehliyetinin yaş unsurudur. Türk Medeni Kanunu m.11-12, erginliğin nasıl kazanılacağını düzenler. Ergin kişi, ayırt etme gücü sahibi ve kısıtlı değilse tam ehliyetlidir. Erginlikten önce kişi, ayırt etme gücü varsa sınırlı ehliyetsiz, yoksa tam ehliyetsizdir.
18 yaşın doldurulmasıyla otomatik kazanılır. Doğum tarihi esastır; yaşın hesaplanmasında Nüfus Hizmetleri Kanunu ve TMK m.11 birlikte uygulanır.
Evlilik kişiyi ergin kılar. Evlenme yaşı kural olarak 17'dir (TMK m.124/1). Ancak onaltı yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücü bulunan kişi, mahkeme izniyle olağanüstü durumlarda (örneğin gebelik) evlenebilir (TMK m.124/2). Evlenen kişi ergin sayılır; yeni hakları ve yükümlülükleri vardır.
Evliliğin ölüm, boşanma, butlan nedeniyle sona ermesi erginliği ortadan kaldırmaz. Bir kez evlilikle ergin olan kişi ömür boyu ergin kalır. Ancak butlan kararının geçmişe etkili olması ve kişinin iyiniyetli olmaması hâlinde farklı sonuçlar doğabilir.
Şartları:
Mahkeme kararıyla ergin kılınma nadir görülür; genellikle küçüğün meslekî faaliyet sürdürmesi, ticarî işlem yapması veya bir serveti yönetmesi gibi özel ihtiyaçlar için istenir.
Ayırt etme gücüne sahip ergin olmayan (küçük) sınırlı ehliyetsiz sayılır. Kanunî temsilcinin rızasıyla borç altına sokulabilir; karşılıksız kazanmalarda (hediye) ve kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarda rıza gerekmez.
Ayırt etme gücü olmayan küçük (genellikle yaşı çok küçük çocuk) tam ehliyetsizdir. Kanunî istisnalar dışında yaptığı işlemler kesin hükümsüzdür.
Ergin olmakla kişi:
Türkiye AÇOS (Çocuk Haklarına Dair Sözleşme) m.1 gereği 18 yaşını çocukluk tavanı kabul eder. Birçok ülkede erginlik 18 yaştır (AB ülkeleri, ABD çoğu eyalet), bazılarında 16-21 aralığındadır. MÖHUK m.9 yabancıların erginlik yaşını kişilerin milli hukukuna bağlar.