Son güncelleme:
Edinilmiş Mal: Edinilmiş mal, eşin evlilik birliği içinde karşılığı verilerek edindiği ve edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesinde paylaşıma giren mallardır (TMK m.219). Çalışma karşılığı kazançlar, sosyal güvenlik gelirleri, edinilmiş malların ürünleri, maddi tazminat ve edinilmiş mallarla satın alınan mallar bu kategoriye girer. Tasfiyede her eş diğer eşin edinilmiş mallarının yarısı üzerinde katılma alacağı kazanır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Kişisel Mal
Kişisel mal, edinilmiş mallara katılma rejimi içinde tasfiyede paylaşıma girmeyen ve eşin tek başına mülkiyetinde kalan mallardır (TMK m.220). Evlilik öncesi sahip olunan mallar, karşılıksız kazandırmalar (bağışlama, miras), manevi tazminat ve kişisel kullanım eşyaları kişisel mal kategorisindedir. Eş kişisel mallar üzerinde tam tasarruf yetkisine sahiptir; katılma alacağı doğmaz.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
Edinilmiş mallara katılma rejimi, Türk hukukunda 2002 sonrası yasal mal rejimi olarak uygulanan ve evlilik içinde edinilen malların tasfiyede yarı-yarı paylaşıldığı sistemdir (TMK m.218-241). Eşler kendi mallarına sahiptir; ancak rejim sona erdiğinde her eşin edinilmiş malları üzerinden katılma alacağı doğar. Kişisel mallar paylaşıma girmez; karma yapı evlilik içi dayanışmayı yansıtır.
Mal Rejimi Sözleşmesi
Mal rejimi sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu m.203-205 hükümleri uyarınca eşlerin yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma yerine mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçmek amacıyla yaptıkları şekle bağlı sözleşmedir. Noter önünde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılması zorunludur; evlenme başvurusu sırasında memura yazılı bildirim de yeterlidir. Evlenme öncesi veya evlilik süresince her zaman yapılabilir ve değiştirilebilir.
Katılma Alacağı
Katılma alacağı, edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesinde her eşin diğer eşin edinilmiş mallarının yarısı üzerinde kazandığı alacak hakkıdır (TMK m.236). Mal rejiminin sona ermesi (boşanma, ölüm, mahkeme kararı) ile doğar; nakit olarak ödenir. Kişisel mallar ve borçlar düşüldükten sonra hesaplanır; eşler birbirinden net edinilmiş malın yarısı kadar talep eder.
Değer Artış Payı
Değer artış payı, eşlerden birinin diğerinin kişisel malına çalışma, para veya emek katkısı yapması durumunda katkı oranında talep ettiği alacak hakkıdır (TMK m.227). Mal rejiminin sona erdiği tarihteki rayic değere göre hesaplanır; katılma alacağından bağımsız doğar. Aynen iade veya bedel ödeme seçimi davalı eşe aittir; kişisel malın niteliği değişmez.
Eşler Arası Mal Rejimi
Eşler arası mal rejimi, Türk Medeni Kanunu m.202-281 arasında düzenlenen ve eşlerin evlilik süresince mal varlıkları üzerindeki hak ve yükümlülüklerini, evliliğin sona ermesi halinde bu malların tasfiyesini düzenleyen sistemdir. Yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.218). Eşler sözleşmeyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerini seçebilir. Her rejim mal tasnifi, yönetim, sorumluluk ve tasfiye kurallarını ayrı biçimde düzenler.
Eşin Miras Payı
Eşin miras payı, sağ kalan eşin yasal mirasçı sıfatıyla terekeden alacağı kademeli paydır (TMK m.499). Eş hiçbir zümreye dahil olmamakla birlikte birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişen pay alır: altsoyla ¼, ana-baba zümresiyle ½, büyükana-büyükbaba zümresiyle ¾, hiçbir zümre yoksa terekenin tamamı. Eşin miras payı, mal rejimi tasfiyesinden ayrı ve bağımsız doğan bir haktır.
Edinilmiş mal, Türk Medeni Kanunu m.219 hükmünde düzenlenen ve eşin evlilik birliği içinde karşılığı verilerek edindiği ve edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesinde paylaşıma giren mallardır. Kişisel malın karşıtı kavramdır; tasfiye hesabının ana ekseni edinilmiş mal listesidir.
Eşin mesleki faaliyeti sonucu kazandığı tüm gelirler:
Sosyal güvenlik kapsamında alınan ödemeler:
Edinilmiş malların kazanç sağlayan ürünleri:
Bu kural önemli: Eşin kişisel malının ürünleri de edinilmiş mal sayılır (örn. bekarlıkta alınan dairenin evlilik içindeki kirası).
Kişilik hakkı ihlali davaları sonucu alınan maddi tazminat:
Manevi tazminat ise kişisel mal kategorisinde kalır.
İkame kavramı (TMK m.219/1.4): Edinilmiş malın satışından elde edilen para veya o paraya alınan mal yine edinilmiş mal sayılır.
Türk hukukunda temel karine:
"Eşlerden birinin tüm malları, aksini ispatlamadıkça edinilmiş mal sayılır."
Bu kuralın sonuçları:
| Özellik | Edinilmiş Mal | Kişisel Mal |
|---|---|---|
| Edinme zamanı | Evlilik içinde karşılıklı | Evlilik öncesi veya karşılıksız |
| Tasfiyede paylaşım | Var (yarı yarı) | Yok |
| Karine | Esas (m.222) | Aksinin ispatı şart |
| Tipik örnek | Maaş, kazanç, kira | Bağış, miras, manevi tazminat |
Boşanma davası açıldığında:
Eşin ölümünde:
Yargıtay yerleşik içtihadı, mal rejimi tasfiyesinin mirastan önce geldiğini vurgular.
Edinilmiş mal, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında mal rejimi tasfiyesinin merkezindedir. Tipik konular:
Kişisel Mal, Edinilmiş Mallara Katılma, Eşler Arası Mal Rejimi, Mal Rejimi Sözleşmesi, Katılma Alacağı, Değer Artış Payı ve Eşin Miras Payı edinilmiş malın bağlamını oluşturur.