Son güncelleme:
Dernek Denetim Kurulu: Dernek denetim kurulu, derneğin mali, idari ve hukukî işlemlerinin tüzüğe ve kanuna uygunluğunu denetleyen bağımsız organdır. TMK m.86 ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.9 hükümleri uyarınca düzenlenen kurul, en az üç asıl ve üç yedek üyeden oluşur; yönetim kurulundan bağımsız olarak genel kurul tarafından seçilir ve yıllık denetim raporunu genel kurula sunarak yönetimin ibrası sürecini başlatır.
Dernek Denetim Kurulu, TMK m.86 ile 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.9 hükümleri uyarınca dernekin iç denetim organıdır.
Tüzel kişi organları sisteminde denetim kurulu, yönetim kurulunun mali ve idari hesap verebilirliğini sağlayan bağımsız iç denetim organıdır. Genel kurul eliyle seçilir ve genel kurula raporlama yapar — yönetim kuruluna karşı bağımsızlığı bu yapısal ayrılıktan kaynaklanır.
| Boyut | Dernek Denetim Kurulu | Vakıfta Denetim |
|---|---|---|
| Niteliği | İç organ | Üçlü dış sistem (VGM + mahkeme + bağımsız denetçi) |
| Seçim | Genel kurul | Mütevelli/senet/mahkeme |
| Kapsam | Yıllık + olağanüstü | Sürekli |
| Bağımsızlık | Yönetim kurulundan ayrı | Devlet otoritesinden |
Resmi Gazete
Resmi Gazete
Dernek Üyeliğinin Sona Ermesi
Dernek üyeliğinin sona ermesi, üyenin kendi isteği ile çıkma, ölümü, çıkarılma veya derneğin sona ermesi ile gerçekleşir (TMK m.66-67). Çıkma yazılı bildirime tâbidir; çıkarılma ise tüzükte belirtilen haklı sebebe dayanır ve genel kurul kararı gerektirir. Üyelikten çıkan veya çıkarılan kişi dernek mal varlığında pay talep edemez; çıkarmaya karşı asliye hukuk mahkemesinde itiraz davası açılabilir.
Tüzel Kişiliğin Sona Ermesi
Tüzel kişiliğin sona ermesi, tüzel kişinin hukuk düzeninde varlık sıfatını yitirmesidir; sebepler arasında genel kurul kararı, amacın gerçekleşmesi veya imkânsızlığı, mahkeme kararı, fesih, iflas ve birleşme sayılır (TMK m.87 dernekler, m.116 vakıflar). Sona erme ile tasfiye süreci başlar; mal varlığı tüzükte belirtilen kişi/kuruma veya hazine adına aktarılır.
Dernek Tüzüğü
Dernek tüzüğü, derneğin amacı, üyelik koşulları, organları ve iç işleyişini belirleyen temel iç düzenlemedir (TMK m.58). Kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz; üye hakları ve görevleri, genel kurul yapısı, yönetim ve denetim kurulu, mali işleyiş, fesih ve tasfiye gibi konuları içerir. Tüzük genel kurul kararıyla değiştirilebilir; değişiklik nüfus müdürlüğüne bildirilir.
Tüzel Kişi Organları
Tüzel kişi organları, tüzel kişiliğin iradesini oluşturan, açıklayan ve dış dünyada onu temsil eden, kanun ve kuruluş belgesiyle yetkilendirilmiş kurumsal yapılardır (TMK m.48-50). Organ teorisine göre organın hukuki işlemleri ve haksız fiilleri doğrudan tüzel kişinin işlem ve fiili sayılır; bu nedenle tüzel kişi, organlarının fiillerinden kişisel olarak sorumludur. Yönetim, denetim ve karar organları olmak üzere türleri vardır.
Federasyon (Dernek)
Federasyon, ortak amaçları için bir araya gelen birden fazla derneğin oluşturduğu üst birliği ifade eder. 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.5 ile TMK m.96 hükümleri uyarınca düzenlenen federasyonlar, en az beş derneğin birleşmesiyle ayrı bir tüzel kişilik kazanır; üye derneklerin ortak çıkarlarını korumak, faaliyetlerini koordine etmek ve daha üst yapı olan konfederasyonun kurucu birimini oluşturmak amacıyla çalışır.
Vakıfta Denetim
Vakıfta denetim, vakıf faaliyetlerinin kanun, vakıf senedi ve tahsis amacına uygun yürütülüp yürütülmediğinin denetlenmesini ifade eder. TMK m.111 ve 5737 sayılı Vakıflar Kanunu kapsamında düzenlenen denetim, Vakıflar Genel Müdürlüğü (idari/mali), asliye hukuk mahkemesi (hukuki) ve eşik üstü vakıflarda KGK lisanslı bağımsız denetçi (mali raporlama) tarafından üçlü sistem hâlinde yürütülür.
Dernek Tasfiyesi
Dernek tasfiyesi, derneğin sona ermesi hâlinde tüzel kişilik devam ederken alacakların tahsil edilmesi, borçların ödenmesi ve kalan malvarlığının kanun ya da tüzükte belirlenen yere devredilmesi sürecidir (TMK m.108-110, Dernekler K. m.15). Tasfiye sırasında dernek hukukî kişiliğini "tasfiye amacıyla" sınırlı sürdürür ve tasfiye işlemleri tamamlanınca tüzel kişilik kesin olarak son bulur.
Dernek
Dernek, TMK m.56 uyarınca gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere sürekli olarak birleşmesiyle oluşan tüzel kişiliktir. Dernekler tüzük hazırlayarak en büyük mülki idare amirliğine başvurur; eksiklik yoksa tescil ile tüzel kişilik doğar. Üye esaslıdır; gönüllülük, demokratik yönetim ve kâr amacı gütmeme ilkelerine tabidir. 5253 sayılı Dernekler Kanunu usulü düzenler; Anayasa m.33 dernek kurma özgürlüğünü güvence altına alır.