Son güncelleme:
Cezai Şart (TMK Atıf): Medeni hukukta cezai şart, TBK m.179-182 ve TMK m.5 atfı uyarınca bir borcun ifa edilmemesi veya geç ifa edilmesi hâlinde borçlunun ödemekle yükümlü olduğu kararlaştırılmış cezadır. Boşanmada anlaşmalı sözleşmeler, mal rejimi sözleşmeleri, evlenme vaadi (m.120) gibi medeni hukuk işlemlerinde uygulanır; hâkim fahiş cezayı indirme yetkisine sahiptir (TBK m.182/3).
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Medeni hukukta cezai şart, TBK m.179-182 hükümleri ve TMK m.5 atfı gereği medeni hukuk borçlarına kıyasen uygulanan ve bir borcun ifa edilmemesi veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde borçlunun ödemekle yükümlü olduğu önceden kararlaştırılmış edimdir.
| Tür | Açıklama | Etki |
|---|---|---|
| Seçimlik cezai şart | İfa veya cezai şart — alacaklı seçer | Birini ister |
| İfaya eklenen | Hem ifa hem ceza | Cumulative talep |
| Dönme cezası | Sözleşmeden dönme bedeli | İfa istenmez |
Eşler boşanma protokolünde:
Mal rejimi sözleşmesinde eşler:
Evlenme vaadinin haksız olarak bozulması:
Vasiyet alacaklısı yüklemli vasiyette:
Olumsuz miras sözleşmesinde ivazlı feragat şartlarının ihlâli için cezai şart kararlaştırılabilir.
| Özellik | Cezai Şart | Tazminat |
|---|---|---|
| Önceden belirlenme | Sözleşmede kararlaştırılmış | İhlâl sonrası belirlenir |
| Zarar ispatı | Gerekmez | Gerekir |
| Miktar | Sabit/orantılı | Zarar oranında |
| Hâkim indirimi | Fahişlikte indirim (m.182/3) | İndirim yok |
Yargısal denetimin önemli bir aracıdır:
Yargıtay içtihadı, tüketici sözleşmelerinde indirim yetkisini geniş yorumlar; tacir-sigorta gibi profesyonel ilişkilerde dar yorum yapılır.
| Aşama | Açıklama |
|---|---|
| Şart geçerliliği | Yazılı şekil, belirlilik, hukuka uygunluk |
| İhlâl tespiti | Borçlunun kusurlu ifa etmemesi |
| Cezai şart talebi | Alacaklının dava açması |
| Fahişlik denetimi | Hâkimin indirim takdiri |
TMK m.5 Atıf Hükmü, TBK Genel Hükümleri Kıyasen, Borçlu Temerrüdü Medeni, Faiz Medeni Hukuk, Olumsuz Miras Sözleşmesi, Vasiyet Alacaklısı, Hâkimin Takdir Yetkisi ve Aşırı Yararlanma cezai şartın medeni hukuktaki uygulama bağlamını oluşturur.