Son güncelleme:
Bütünleyici Parça: Bütünleyici parça, yerel âdetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve asıl şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılması mümkün olmayan parçadır. TMK m.684 düzenlemesidir; ve onun hukukî kaderini birlikte paylaşır. Eklentiden ve doğal üründen farklı bir kavramdır.
Bütünleyici parça, yerel âdetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve asıl şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılması mümkün olmayan parçadır. TMK m.684 düzenlemesidir; eşya hukukunun temel ayrımlarından biridir ve mülkiyet hakkının kapsamını belirler.
Bütünleyici parça, asıl şeyle hukukî kader birliği içindedir:
| Özellik | İçerik |
|---|---|
| Asıl şeyin parçası | Bağımsız bir eşya değil, asıl şeyin unsuru |
| Mülkiyet | Asıl şey malikine aittir |
| Tasarruf | Ayrı işleme konu olamaz |
| Sicil | Taşınmaz ise asıl şeyin tapu kaydında |
| Üzerinde rehin | Asıl şeyle birlikte; ayrı rehin kurulamaz |
Bu nedenle bütünleyici parça bağımsız mülkiyetin konusu olamaz; satılamaz, devredilemez, ayrı rehnedilemez.
Bir parçanın bütünleyici sayılması için:
Parça, yerel örf ve âdet veya mantıksal-iktisadî birlik açısından asıl şeyle bütünleşmiş olmalıdır:
Yerel âdetin değişmesi, bütünleyicilik niteliğini değiştirebilir.
Parça, asıl şeyin iktisadî veya teknik anlamda temel öğesi sayılmalıdır. Süs eşyası gibi tali unsur eklenti kategorisine girer; bütünleyici parça değildir.
Ayrılma fiilî olarak imkânsız olmasa da:
ayrılamaz olmalıdır. Yıkım, bozma veya esaslı değişiklik gerektirir.
TMK m.685: "Bir şeyin maliki, onun ürünlerinin de malikidir."
| Kavram | Tanım |
|---|---|
| Bütünleyici parça | Asıl şeyle bütünleşmiş, ayrılmaz |
| Doğal ürün | Ağaç meyvesi, hayvan yavrusu — ayrılmadan önce bütünleyici |
| Medenî ürün | Kira geliri, faiz — hukukî kazanım |
Bağlantı: Ağaç toprağın bütünleyici parçasıyken, dökülmüş meyve ayrı eşya olur. Henüz dalda iken meyve toprağa bağlıdır; düştükten sonra taşınır mülkiyet konusu olur.
Bütünleyici parça tapu sicili ve mülkiyet bakımından eklentiden ayrılır:
| Özellik | Bütünleyici Parça | Eklenti |
|---|---|---|
| Asıl şeyle ilişki | Temel unsur | Yardımcı, tamamlayıcı |
| Ayrılabilirlik | Zarar verir | Zarar vermeden ayrılır |
| Mülkiyet | Asıl şey malikine | Bağımsız mülkiyet mümkün |
| Tasarruf | Ayrı işleme konu olamaz | Ayrı işleme konu olabilir |
| Örnek | Pencere, kapı | Anahtar, mobilya, perde |
Asıl şey devredilince bütünleyici parça da devredilmiş sayılır:
Aksi sözleşmeyle açıkça kararlaştırılamaz; bütünleyici parça fiilen ayrılmadan devirden hariç bırakılamaz.
İpotek, irtifak hakkı gibi sınırlı aynî haklar bütünleyici parçayı da kapsar. Ayrı rehnedilemez; asıl şeyle birlikte güvence sağlar.
Cebrî icrada bütünleyici parçaya ayrı haciz uygulanamaz; asıl şey ile birlikte muhafaza edilir.
Bütünleyici parça fiilen ayrıldığında bağımsız eşyaya dönüşür:
Ayrılma anına kadar bütünleyici parça hükümleri uygulanır; ayrılmadan sonra taşınır mülkiyet kuralları geçerli olur.
Mülkiyet, Mülkiyetin Kapsamı, Taşınmaz Mülkiyeti, Taşınır Mülkiyeti, Zilyetlik, İrtifak Hakkı, İpotek, Tapu Sicili, Mülkiyetin Kazanılma Yolları ve Kat Mülkiyeti bütünleyici parça kavramının uygulama bağlamını oluşturur.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Tapu Sicili
Tapu sicili, taşınmaz mülkiyeti ve sınırlı ayni haklara ilişkin işlemlerin alenen tutulduğu resmi sicildir. Türk Medeni Kanunu m.997 vd.'da düzenlenmiştir. Tapu Sicil Tüzüğü ile ayrıntıları belirlenir. Aleniyet, sicile güven ve devletin sorumluluğu temel ilkeleridir; tescil kurucu nitelikte olup taşınmaz üzerindeki ayni haklar ancak sicile tescille kazanılır. Tapu memurları işlemleri devlet adına yapar; yolsuz tescil halinde devlet sorumluluğu doğar.
Kat Mülkiyeti
Kat mülkiyeti, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu çerçevesinde, tamamlanmış bir bina üzerinde bağımsız bölümlerin (daire, dükkan, büro) arsa payı ile bağlantılı olarak özel mülkiyete konu edilmesidir. Kat irtifakı ve kat mülkiyeti ayrımı, ortak yerler, yönetim planı ile yönetici ve kat malikleri kurulu organlarını düzenler. Modern kentleşmenin eşya hukukundaki temel kurumudur.
Taşınmaz Mülkiyeti
Taşınmaz mülkiyeti, TMK m.704-761 arasında düzenlenen, arazi, tapuda bağımsız bölüm olarak kayıtlı taşınmazlar ve kaynaklar gibi hareketsiz eşyalar üzerinde kurulan mülkiyet hakkıdır. Kurucu unsuru tapu siciline tescildir (m.705); istisnai aslen kazanım halleri olarak miras, kamulaştırma, kazandırıcı zamanaşımı (m.713) ve işgal yer alır. Komşuluk hukuku (m.737-750) hakkın temel sınırıdır.
İpotek
İpotek, bir alacağın taşınmaz değeri ile güvenceye alındığı, en yaygın taşınmaz rehni türüdür. Türk Medeni Kanunu m.881 vd.'da düzenlenmiştir. Mevcut, gelecekte doğacak veya şarta bağlı alacaklar için kurulabilir; alacağa bağımlıdır ve alacak sona erince ipotek de sona erer. Anapara veya üst sınır ipoteği şeklinde kurulabilir. Borç ifa edilmezse alacaklı icra yoluyla taşınmazı paraya çevirir ve satış bedelinden öncelikli tahsil eder.
Taşınmaz Rehni
Taşınmaz rehni, bir alacağın taşınmaz değeri ile güvenceye alındığı sınırlı ayni haktır. Türk Medeni Kanunu m.850 vd.'da düzenlenmiştir. Üç türü vardır: ipotek, ipotekli borç senedi ve irat senedi. Tescil kurucu nitelikte olup belirlilik ve aleniyet ilkelerine tabidir. Borç ifa edilmezse alacaklı taşınmazı icra yoluyla paraya çevirebilir; satış bedelinden alacağını öncelikli olarak tahsil eder. Türk uygulamasında en yaygın türü ipotektir.
Zilyetlik
Zilyetlik, bir eşya üzerinde kişinin fiilî hâkimiyet kurmasına ve bu hâkimiyetin hukuken korunan olgusal bir durum olarak sonuç doğurmasına ilişkin, Türk Medeni Kanunu m.973-1003 arasında düzenlenen temel eşya hukuku kurumudur. Ayni hak niteliği taşımamasına rağmen kanun koyucu zilyetliğe mülkiyet karinesi (m.985), koruma davaları (m.982-984) ve iyi niyetli iktisabın (m.988) dayanağı olma gibi önemli hukuki sonuçlar bağlamıştır.
Mülkiyetin Kapsamı
Mülkiyetin kapsamı, bir eşya üzerindeki mülkiyet hakkının hangi unsurları, parçaları ve semereleri kapsadığını belirleyen TMK m.683-686 hükümleridir. Eşyanın bütünleyici parçaları (m.684) mülkiyete otomatik dahildir, eklentiler (m.686) aksi kararlaştırılmamışsa takip eder, doğal ve medeni semereler (m.685) ayrı kural setine tabidir. Kapsamın belirlenmesi satım, rehin, istihkak davalarında kritik önem taşır.
Mülkiyet
Mülkiyet, TMK m.683'te düzenlenen en geniş ayni haktır; maliki eşyasını hukuk düzeninin sınırları içinde kullanma, yararlanma ve tasarruf (usus, fructus, abusus) yetkileriyle donatan, herkese karşı ileri sürülebilen mutlak haktır. Taşınır-taşınmaz, tek-birlikte, özel-kamu türlerinde farklılaşır; kaynağını Anayasa m.35 temel hak güvencesinden alır ve kamulaştırma ile sınırlandırma hükümlerine tabidir.
Taşınır Mülkiyeti
Taşınır mülkiyeti, TMK m.762-779 arasında düzenlenen, taşınır eşyalar üzerinde kurulan mülkiyet hakkıdır. Kurucu unsuru teslim (m.763); istisnai kazanım halleri olarak iyiniyetli iktisap (m.988-989), buluntu eşya (m.770-773), define (m.772) ve sahipsiz eşyanın sahiplenilmesi (m.767) vardır. Taşınmaz mülkiyetinden farklı olarak tapu siciline kaydedilmez; zilyetlik karinesiyle korunur.
İrtifak Hakkı
İrtifak hakkı, sahibine bir eşya üzerinde sınırlı yetkiler tanıyan ayni haktır. Türk Medeni Kanunu m.779 vd.'da düzenlenen irtifak hakkı; eşyaya bağlı veya şahsi olabilir, olumlu ya da olumsuz nitelik taşıyabilir. Sahibine eşyayı belirli bir biçimde kullanma, ondan yararlanma veya malikin bazı yetkilerini kullanmaktan kaçınmasını isteme yetkisi verir. Taşınmaz üzerinde kurulan irtifak hakları kural olarak tapu siciline tescil ile kazanılır.
Mülkiyetin Kazanılma Yolları
Mülkiyetin Kazanılma Yolları, Mülkiyet hakkının hukuk düzenince tanınan yollarla bir kişiye geçmesi veya yeni doğmasının sistematik tasnifidir. TMK m.704-777 hükümleri taşınır ve taşınmaz mülkiyetinin iktisabını ayrı ayrı düzenler. Aslen kazanma (ilk kez doğan hak) ile devren kazanma (önceki maliki sürdürme); özgün ve türev kazanım; tescile bağlı ve tescilsiz iktisap; sınıflandırmaları üzerinden eksiksiz çerçeveyi sağlar.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi