Son güncelleme:
Boşanmada Yargılama Usulü: Boşanmada yargılama usulü, aile mahkemesinde yürütülen ve TMK m.184'te düzenlenen özel yargılama kurallarına tâbi davadır. Hâkim taraf iddiaları ile bağlı değildir; resen delil toplayabilir, basit yargılama usulü uygulanır. Çekişmeli boşanmada deliller hâkim önünde sözlü incelenir; anlaşmalı boşanmada eşlerin protokol ve duruşmadaki beyanları esas alınır. Yargılama gizli yapılır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Boşanmanın Mali Sonuçları
Boşanmanın mali sonuçları, Türk Medeni Kanunu m.174-178 arasında düzenlenen ve boşanma kararıyla birlikte eşler arasında doğan parasal yükümlülükleri ifade eder. Dört ana başlıkta toplanır: maddi tazminat (m.174/1), manevi tazminat (m.174/2), yoksulluk nafakası (m.175) ve mal rejimi tasfiyesi (m.202 vd). Ayrıca tedbir nafakası ve iştirak nafakası boşanma sürecinde gündeme gelir. Zamanaşımı TMK m.178 uyarınca boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıldır.
Tedbir Nafakası
Tedbir nafakası, Türk Medeni Kanunu m.169'da düzenlenen ve boşanma veya ayrılık davası süresince eş ve velayet altındaki çocukların geçim ve bakım giderlerini karşılamak üzere hâkim tarafından resen veya talep üzerine hükmedilen geçici nafakadır. Dava açıldığı andan kararın kesinleştiği ana kadar sürer; karar kesinleşince yerini kalıcı düzenlemelere (yoksulluk nafakası, iştirak nafakası) bırakır. Kusur değerlendirmesi yapılmaksızın çocuk ve eşin korunması amaçlanır.
Anlaşmalı Boşanma
Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu m.166/3'te düzenlenen ve eşlerin boşanmanın tüm hüküm ve sonuçları üzerinde anlaşarak açtığı özel bir boşanma yoludur. En az bir yıllık evlilik, ortak başvuru veya açılan davanın diğer eşçe kabulü, hâkim huzurunda bizzat beyan ve hâkim tarafından uygun bulunacak mali ile çocuklara ilişkin düzenlemeleri içeren protokol kümülatif olarak aranır. Kusur incelemesi yapılmaz; hâkimin denetimi protokolün makul olması ve çocuk yararı ile sınırlıdır.
Boşanma
Boşanma, hâkim kararıyla evlilik birliğinin sona ermesi olup Türk Medeni Kanunu m.161-184 arasında düzenlenen aile hukuku kurumudur. Özel sebepler (zina, hayata kast, suç işleme, terk, akıl hastalığı) ve genel sebep (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) olmak üzere sınırlı sayıdaki sebeplere dayanır. Dava aile mahkemesinde açılır; sonuç olarak kişisel hükümlerin yanı sıra velayet, nafaka, maddi-manevi tazminat ve mal rejimi tasfiyesi gibi mali etkiler doğurur.
Maddi Tazminat (Boşanma)
Maddi tazminat, boşanmada kusurlu eşin diğer eşe verdiği maddi zararın karşılığı olan ölçülebilir mali tazminattır (TMK m.174/1). Mevcut veya beklenen menfaatlerin kaybı sebebine dayanır; örneğin boşanma sonucu eşin sosyal güvenlik haklarından mahrum kalması, gelir kaybı, kariyer fırsatlarının kaçırılması. Manevi tazminattan farklı olarak nesnel mali hesaplama yapılır.
Manevi Tazminat (Boşanma)
Manevi tazminat, boşanmada kusurlu eşin diğer eşin kişilik haklarına saldırı, evlilik birliğinin sarsılması ve ruhsal acı yaşaması sebebine dayanarak ödediği nakit tazminattır (TMK m.174/2). Hâkim olayın özelliklerine, tarafların kusur derecesine ve ekonomik durumuna göre tutarı belirler. Boşanma sebepleri kusurlu eşin kişilik haklarını ihlal ettiyse manevi tazminat doğar.
Çekişmeli Boşanma
Çekişmeli boşanma, Türk Medeni Kanunu m.166/1-2 uyarınca eşlerden birinin evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ileri sürerek ve kusuru ispat ederek açtığı boşanma davasıdır. Anlaşmalı boşanmanın aksine kusur ağırlığı denetimi yapılır; daha az kusurlu eşin itiraz hakkı (m.166/2) ve hakkın kötüye kullanılması istisnası uygulanır. Tazminat, yoksulluk nafakası, velayet ve mal rejimi tasfiyesi hâkim tarafından ayrı ayrı hükme bağlanır. Hak düşürücü süre yoktur.
Boşanmada Bekleme Süresi
Boşanmada bekleme süresi (iddet süresi), boşanma kararı kesinleşen kadın için yeniden evlenebilmesi öncesi geçmesi gereken üç yüz günlük süredir (TMK m.132). Bekleme süresinin amacı, doğacak çocuğun soybağı belirsizliğini önlemektir; mahkeme tıbbi raporla kadının hamile olmadığı ya da eski eşten gebelik olmadığı tespit edilirse süre kaldırılır. Erkek için bekleme süresi yoktur.
Boşanmada yargılama usulü, Türk Medeni Kanunu m.184 hükmünde düzenlenen ve aile mahkemesinde yürütülen özel yargılama kurallarına tâbi davadır. Genel yargılama usulünden farklı özellikleri vardır: hâkimin resen araştırma yetkisi, gizlilik, basit yargılama usulü.
| Özellik | Çekişmeli Boşanma | Anlaşmalı Boşanma |
|---|---|---|
| Süre | Uzun (1-2 yıl) | Kısa (1-3 ay) |
| Deliller | Tanık, belge, bilirkişi | Protokol + beyan |
| Tazminat | Mahkeme takdir | Anlaşmaya göre |
| Velayet | Mahkeme karar | Anlaşmaya göre |
| Yargılama | Tam yargılama | Kısa duruşma |
Boşanmada delil türleri:
Yargıtay yerleşik içtihadı, özel hayatın gizliliğine aykırı şekilde elde edilen delilleri reddeder.
Eş bizzat dava açabilir veya özel yetkili vekil atayabilir:
Boşanmada yargılama usulü, HMGS Medeni Hukuk ve Usul Hukuku sınavlarında ele alınır. Tipik konular:
Boşanma, Çekişmeli Boşanma, Anlaşmalı Boşanma, Aile Mahkemesi, Tedbir Nafakası, Boşanmanın Mali Sonuçları, Manevi Tazminat (Boşanma) ve Maddi Tazminat (Boşanma) yargılama usulünün uygulama bağlamını oluşturur.