Son güncelleme:
Birlikte Ölüm Karinesi: Birlikte Ölüm Karinesi (komorientes), birden fazla kişinin aynı tehlikeli olayda ölmesi ve aralarında ölüm sırası kanıtlanamaması hâlinde hepsinin aynı anda öldüğüne ilişkin yasal varsayımdır; TMK m.29 hükmüne dayanır. Karine, miras hukukunda paylaşımı kolaylaştırmak için yaratılmış teknik bir kurumdur. Aralarında miras ilişkisi olan kişiler arasında uygulanması özellikle önemlidir.
Yasal Mirasçılık
Yasal mirasçılık, mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak Türk Medeni Kanunu m.495-501 hükümlerinin doğrudan tayin ettiği zümre, eş ve devlet düzeniyle terekenin külli halefiyet yoluyla intikalini ifade eder. Mirasçıların belirlenmesi kanunî zümre sistemine; payların hesaplanması zümre içi eşit paylaşım ile kök başına dağıtım esasına dayanır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu olmasa dahi yasal mirasçılar TMK gereği kendiliğinden mirasçı sıfatı kazanır.
Ölüm Karinesi
Ölüm Karinesi, ölümüne kesin gözle bakılan bir tehlikenin içinde kaybolan kişinin cesedi bulunmasa bile ölmüş sayılmasıdır; TMK m.31 hükmüne dayanır. [Gaiplik Kararı](/sozluk/medeni-hukuk/gaiplik-karari)ndan farklı olarak mahkeme kararına gerek yoktur; karine otomatik olarak işler ve nüfus kaydında ölüm gösterilir. Ancak kişinin sağ olduğu sonradan ortaya çıkarsa karine çürütülebilir.
Gaiplik Kararı
Gaiplik Kararı, ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süredir haber alınamayan kişinin mahkeme kararıyla ölmüş sayılmasıdır; TMK m.32-35 hükümleri kararın şartlarını ve sonuçlarını düzenler. Karar, mirasçı, eş ve alacaklıların hak ileri sürmesini sağlar; ancak gaibin sağ olarak ortaya çıkması hâlinde geri alınabilir. [Ölüm Karinesi](/sozluk/medeni-hukuk/olum-karinesi) ile birlikte ölüm hukukunun temel kurumudur.
Tereke
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
Eşin Miras Payı
Eşin miras payı, sağ kalan eşin yasal mirasçı sıfatıyla terekeden alacağı kademeli paydır (TMK m.499). Eş hiçbir zümreye dahil olmamakla birlikte birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişen pay alır: altsoyla ¼, ana-baba zümresiyle ½, büyükana-büyükbaba zümresiyle ¾, hiçbir zümre yoksa terekenin tamamı. Eşin miras payı, mal rejimi tasfiyesinden ayrı ve bağımsız doğan bir haktır.
Mirasın Açılması
Mirasın açılması, mirasbırakanın ölümü ile terekenin mirasçılara intikal edebilir hâle gelmesidir (TMK m.575). Açılma, mirasbırakanın son yerleşim yerinde ve ölüm anında gerçekleşir; mirasçılık sıfatı, paylar, saklı pay oranları ve uygulanacak hukuk açılma anına göre belirlenir. Açılma yetkili mahkemenin tespiti, vasiyetnamenin teslimi ve ret süresinin başlaması için temel referanstır.
Birlikte ölüm karinesi (Latince commorientes), Türk medeni hukukunun teknik bir karine kurumudur. TMK m.29 hükmü, birden fazla kişinin aynı tehlikede ölmesi ve hangisinin önce öldüğünün anlaşılamaması hâlinde miras hukukunun zorunlu sorularını çözmek için hepsinin aynı anda öldüğünü varsaymıştır.
TMK m.29 hükmü "Birden fazla kimse, hangisinin önce öldüğü ispat edilemeden ölmüşse, hepsinin aynı anda ölmüş oldukları kabul edilir." şeklindedir. Bu karine basit ve net bir formülle ifade edilmiştir; ancak miras hukukunda derin sonuçlar doğurur.
Karine özellikle mirasçılık yönüyle anlamlıdır:
Birlikte ölüm karinesi tüm bu soruları "hayır, kimse kimseden miras almaz" diye yanıtlar.
İki veya daha çok kişinin aynı anda veya kısa zaman aralığında ölümü:
Karinenin uygulanması anlamlı olmalı:
Örnek: Eşler aynı kazada ölürse:
Karine adi karinedir; İyiniyet Karinesi gibi aksi ispatla çürütülebilir.
Birlikte ölüm karinesinin aksini iddia eden taraf ispat yükü altındadır; karine genel kuraldır.
Karine miras hukukunda iki önemli işlev görür:
Ölüm sırası belirsiz hâllerde miras paylaşımının askıya alınmasını önler; mahkeme hızlıca karar verebilir.
Aileler arasında eşit muamele sağlar; sırf "şu önce öldü" diye bir aileyi diğeri lehine zenginleştirmez.
Tereke açılırken Mirasın Açılması süreci her bir ölü için bağımsız işler:
Üç kurum farklı işlevdedir: