Son güncelleme:
Birlikte Mülkiyet: Birlikte mülkiyet, bir eşyanın birden fazla kişi tarafından aynı anda ve tam ayni hakla sahiplenilmesi durumudur; TMK m.688-703'te iki türü düzenlenir. Paydaşların soyut pay oranına sahip olduğu paylı mülkiyet (m.688-700) ve pay olmaksızın eşyanın tamamı üzerinde ortak hakka sahip oldukları elbirliği mülkiyet (m.701-703). Miras şirketi ve mal ortaklığı rejimi tipik elbirliği hallerdir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Paylaşma Davası
Paylaşma Davası, [Paylı Mülkiyet](/sozluk/medeni-hukuk/payli-mulkiyet) veya [Elbirliği Mülkiyeti](/sozluk/medeni-hukuk/elbirligi-mulkiyet)ndeki bir taşınmazın paydaşlar arasında paylaşılmasını veya satışla sona erdirilmesini talep eden davadır; TMK m.698-700 hükümleri davanın koşullarını ve usulünü düzenler. Aynen paylaşma mümkün değilse satış suretiyle paylaşma yapılır; her paydaş, sözleşmeyle bağlanmadıkça paylaşmayı her zaman talep edebilir.
Türk Medeni Kanunu (TMK)
Türk Medeni Kanunu (TMK), 22 Kasım 2001 tarihinde kabul edilip 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı kanundur; 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır. Medeni hukukun temel kaynağı olan kanun, Başlangıç hükümleri (m.1-7) ile Kişiler, Aile, Miras ve Eşya olmak üzere dört kitaptan oluşur ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bütünleşerek özel hukukun çekirdek mevzuatını kurar.
Kat Mülkiyeti
Kat mülkiyeti, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu çerçevesinde, tamamlanmış bir bina üzerinde bağımsız bölümlerin (daire, dükkan, büro) arsa payı ile bağlantılı olarak özel mülkiyete konu edilmesidir. Kat irtifakı ve kat mülkiyeti ayrımı, ortak yerler, yönetim planı ile yönetici ve kat malikleri kurulu organlarını düzenler. Modern kentleşmenin eşya hukukundaki temel kurumudur.
Paylı Mülkiyet
Paylı mülkiyet, TMK m.688-700'de düzenlenen, her paydaşın eşya üzerinde soyut belirli bir pay oranına sahip olduğu birlikte mülkiyet türüdür. Paydaşlar kendi payları üzerinde serbest tasarruf yetkisine sahiptir; üçüncü kişiye satışta diğer paydaşların yasal önalım hakkı (m.732-735) doğar. Yönetim çoğunluk, önemli işler nitelikli çoğunluk, tasarruf oybirliği ile yapılır.
Hâkimin Takdir Yetkisi
Hâkimin takdir yetkisi, TMK m.4 gereğince kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini takdir etmeye emrettiği konularda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre karar vermesini ifade eder. Takdir yetkisi keyfî bir yetki değildir; hukuk içinde kalmak, yasa ve içtihatlara uygun davranmak, gerekçelendirmek ve hakkaniyeti gözetmek sınırlarına tabidir. Tazminat miktarı, nafaka takdiri, boşanma kusur oranı ve benzeri pek çok alanda Yargıtay denetimine konu olur.
Mülkiyet
Mülkiyet, TMK m.683'te düzenlenen en geniş ayni haktır; maliki eşyasını hukuk düzeninin sınırları içinde kullanma, yararlanma ve tasarruf (usus, fructus, abusus) yetkileriyle donatan, herkese karşı ileri sürülebilen mutlak haktır. Taşınır-taşınmaz, tek-birlikte, özel-kamu türlerinde farklılaşır; kaynağını Anayasa m.35 temel hak güvencesinden alır ve kamulaştırma ile sınırlandırma hükümlerine tabidir.
Elbirliği Mülkiyet
Elbirliği mülkiyet, TMK m.701-703'te düzenlenen, bir malvarlığı topluluğu veya kanundan kaynaklanan ilişki temelinde kurulan birlikte mülkiyet türüdür. Paydaşların pay oranı yoktur; eşyanın tamamı üzerinde birlikte hak sahibidirler. Her türlü tasarruf ve önemli yönetim kararı oybirliği gerektirir. Miras şirketi, mal ortaklığı rejimi ve adi ortaklık malları tipik elbirliği hallerdir.
Mülkiyetin Kazanılma Yolları
Mülkiyetin Kazanılma Yolları, [Mülkiyet](/sozluk/medeni-hukuk/mulkiyet) hakkının hukuk düzenince tanınan yollarla bir kişiye geçmesi veya yeni doğmasının sistematik tasnifidir. TMK m.704-777 hükümleri taşınır ve taşınmaz mülkiyetinin iktisabını ayrı ayrı düzenler. Aslen kazanma (ilk kez doğan hak) ile devren kazanma (önceki maliki sürdürme); özgün ve türev kazanım; tescile bağlı ve tescilsiz iktisap; sınıflandırmaları üzerinden eksiksiz çerçeveyi sağlar.
Eşler Arası Mal Rejimi
Eşler arası mal rejimi, Türk Medeni Kanunu m.202-281 arasında düzenlenen ve eşlerin evlilik süresince mal varlıkları üzerindeki hak ve yükümlülüklerini, evliliğin sona ermesi halinde bu malların tasfiyesini düzenleyen sistemdir. Yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.218). Eşler sözleşmeyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerini seçebilir. Her rejim mal tasnifi, yönetim, sorumluluk ve tasfiye kurallarını ayrı biçimde düzenler.
Türk Medeni Kanunu m.688-703, birden fazla kişinin aynı eşya üzerinde birlikte malik olma halini iki ana türde düzenler: paylı mülkiyet ve elbirliği mülkiyet. Birlikte mülkiyet, mülkiyet hakkının tekli olmaması durumunu ifade eder ve eşya üzerinde karmaşık yetki ilişkisi yaratır.
Birlikte mülkiyet, mülkiyetin süje bakımından bölünmüşlüğüdir. Eşya fiilen bölünmez; paydaşlar eşyanın tamamı üzerinde birlikte malik olurlar. Paylı mülkiyette her paydaşın soyut belirli pay oranı vardır (1/2, 1/3 vb.); elbirliği mülkiyette pay oranı yoktur ve eşyanın tamamı üzerinde birlikte tasarruf edilir.
| Kriter | Paylı Mülkiyet | Elbirliği Mülkiyet |
|---|---|---|
| Pay oranı | Var (soyut belirli) | Yok |
| Kurulma | Her türlü edinim | Kanundan (miras, mal ortaklığı) |
| Paydaşın tasarrufu | Payı üzerinde serbest | Oybirliği şart |
| Yönetim | Çoğunluk/nitelikli çoğunluk | Oybirliği |
| Önalım hakkı | Diğer paydaşların (TMK m.732) | Yok |
| Sona erme | Giderilme davası (m.698) | Topluluğun sona ermesi |
Paylı mülkiyette (TMK m.688-700) her paydaş kendi payı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir — payını satar, bağışlar, ipotekler. Üçüncü kişiye satışta diğer paydaşların yasal önalım hakkı (m.732-735) doğar. Yönetimde olağan işler çoğunlukla, önemli işler nitelikli çoğunlukla, tasarruf tasarrufları oybirliğiyle yapılır.
Elbirliği mülkiyette (TMK m.701-703) paydaşların pay oranı yoktur; eşyanın tamamı üzerinde birlikte hak sahibidirler. Her türlü tasarruf ve önemli yönetim kararları oybirliği gerektirir. Tipik haller: miras şirketi, eşler arası mal rejimi mal ortaklığı, adi ortaklık malları.
Paylı mülkiyette üç kademeli karar sistemi:
Elbirliği mülkiyette olağan yönetim dahi oybirliği gerektirir; pratikte temsilci atanarak kolaylaştırılır.
Paylı mülkiyette her paydaş payı oranında masrafa katılır; ödemeyen paydaş hesap davasıyla talep edilebilir. Elbirliğinde ortak mal varlığından karşılanır.
Paylı mülkiyette her paydaş payı oranında; elbirliğinde ortak mal varlığına dahil edilir.
Paydaşlar kullanım biçimini sözleşmeyle belirleyebilir (m.689); aksi halde paylarına orantılı olarak kullanırlar. Hâkimin takdir yetkisi ile uyuşmazlık halinde düzenleme yapılır.