Tanım ve Hukuki Konum
Birlik / platform / dernek üst kuruluşları, Dernekler Kanunu (5253 sayılı) m.97-98 ve TMK m.96 hükümleri kapsamında derneklerin daha büyük yapılar oluşturarak amaçlarını ortak şekilde gerçekleştirmesi için kullandığı örgütlenme türleridir.
Üç ana üst kuruluş türü vardır: federasyon, konfederasyon (dernek), platform.
Federasyon
Tanım ve Kuruluş
Federasyon en az 5 derneğin bir araya gelmesiyle oluşan üst kuruluş. Her dernek üyelik haklarını korur ama federasyonun yapı ve amacına bağlı kalır.
Hukuki Niteliği
Federasyonun ayrı tüzel kişiliği vardır. Tescil ile tüzel kişiliği doğar.
Organlar
Federasyon kendine has organlara sahiptir: genel kurul, yönetim kurulu, denetim kurulu. Üye derneklerin temsilcilerinden oluşur.
Tipik Federasyonlar
- Spor federasyonları (futbol, basketbol).
- Meslek federasyonları.
- Sosyal yardım federasyonları.
Tanım ve Kuruluş
Konfederasyon (dernek) en az 3 federasyonun bir araya gelmesiyle oluşan en üst kuruluş.
Disambig
Türk hukukunda iki farklı "konfederasyon" kavramı vardır: dernek üst kuruluşu (TMK m.96, 5253 sk.) ve devletler birliği (anayasa hukuku). Bu iki kavram farklı; dernek konfederasyonu özel hukuk, devlet konfederasyonu kamu hukuku alanındadır.
Hukuki Niteliği
Konfederasyon ayrı tüzel kişiliğe sahiptir. Tescil ile tüzel kişilik doğar.
Tipik Konfederasyonlar
- TÜSİAD, MÜSİAD gibi işveren konfederasyonları.
- Türk-İş, DİSK gibi işçi konfederasyonları (sendikalar düzeyinde).
Tanım ve Kuruluş
Platform daha gevşek bir koordinasyon yapısıdır; resmi tescil aranmayan ve geçici nitelikli olan organizasyon biçimidir.
Hukuki Niteliği
Platformun ayrı tüzel kişiliği yoktur — bu federasyon ve konfederasyondan temel farkıdır. Üye dernekler kendi tüzel kişiliklerini korur, platforma katılım gevşek bir bağdır.
- Sivil toplum kuruluşları platformları.
- Ortak amaca yönelik geçici koordinasyon yapıları.
Üst Kuruluşların Hukuki Sonuçları
Üye Derneklerin Tüzel Kişiliği
Üye dernekler tüzel kişiliklerini korur; üst kuruluşa katılma onları yok etmez. Dernek tüzüğü hükümleri sürer.
Üst Kuruluşun Yetkileri
Üst kuruluş genel ilkeler, ortak politikalar, yayın gibi alanlarda yetki sahibi olabilir; ancak üye derneklerin iç işleyişine müdahalesi sınırlıdır.
Mali Yapı
Üye dernekler üst kuruluşa aidat öder; üst kuruluş kendi malvarlığına sahip olur.
Sorumluluk Sınırı
Üst kuruluşun borçlarından üye dernekler kural olarak sorumlu değildir; tüzel kişilik perdesi (perdenin aralanması istisna).
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Federasyon = en az 5 dernek; konfederasyon = en az 3 federasyon: Sayısal şartlar.
- Platform tüzel kişilik vermez; gevşek koordinasyon: Federasyon/konfederasyondan temel fark.
- 5253 m.97-98 + TMK m.96: Hukuki dayanak.
- Konfederasyon dernek ≠ devletler konfederasyonu: Disambig (anayasa hukuku ile karışmamalı).
- Üye dernekler tüzel kişiliklerini korur: Üst kuruluşa katılma yok etmez.
- Tescil ile tüzel kişilik (federasyon, konfederasyon): Tescilden önce hak süjesi değildir.