Son güncelleme:
Belirli Mal Vasiyeti (Musa-bih): Belirli mal vasiyeti (musa-bih), mirasbırakanın TMK m.516 uyarınca terekeden belirli bir mal, hak veya alacağı vasiyet alacaklısına bırakmasıdır. Atanmış mirasçıdan farklı olarak vasiyet alacaklısı külli halef değil, cüz'i halef konumundadır; sadece tahsis edilen mal/hak üzerinde alacak hakkı kazanır, terekenin pasifinden sorumlu tutulmaz. Vasiyet alacaklısı borcu mirasçılardan talep eder.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Cüz'i Halefiyet
Cüz'i halefiyet, hukukî bir işlem (devir, satım, bağışlama, vasiyet) sonucu belirli bir mal veya hakkın bir kişiden diğerine geçmesidir. Külli halefiyetten farklı olarak tereke bütünü değil; yalnızca tek tek mal/hak üzerinde halefiyet doğar. Cüz'i halef, devraldığı mal veya hak ile sınırlı sorumluluk taşır; devredenin diğer borçlarından sorumlu tutulmaz. Belirli mal vasiyet alacaklısı tipik örnektir.
Vasiyet Alacaklısı
Vasiyet alacaklısı, mirasbırakanın TMK m.516'ya göre yaptığı belirli mal vasiyeti uyarınca terekeden belirli bir mal, hak veya para alma hakkı kazanan kişidir. Mirasçı sıfatına sahip değildir; cüz'i halefiyet konumundadır ve sadece vasiyet konusu üzerinde alacak hakkı bulunur. Terekenin pasifinden sorumlu tutulmaz, alacağı için mirasçılardan talepte bulunur ve gerekirse dava açar.
Külli Halefiyet
Külli halefiyet, mirasbırakanın ölümüyle terekedeki tüm aktif ve pasiflerin kendiliğinden ve bir bütün hâlinde mirasçılara geçmesidir (TMK m.599). Cüz'i halefiyetten farklı olarak mirasçı her bir mal için ayrı devre ihtiyaç duymaksızın mirasbırakanın hukukî durumunu yüklenir; borçlardan kişisel malvarlığıyla da sorumlu hale gelir. Mirasın reddi, resmi tasfiye ve mirastan yoksunluk külli halefiyetin sınırlarını çizer.
Atanmış (İradi) Mirasçı
Atanmış (iradi) mirasçı, mirasbırakanın TMK m.514-516 ve m.527 uyarınca yaptığı ölüme bağlı tasarrufla — vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla — terekenin tamamı ya da belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatı kazandırdığı kişidir. Yasal mirasçılığın aksine kanun değil, ehliyetli kimsenin iradî beyanı kaynaktır. Atanmış mirasçı külli halefiyet konumundadır ancak yasal mirasçıların saklı payına saygı zorunludur.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
Tereke
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
Tasarruf Edilebilir Kısım
Tasarruf edilebilir kısım, mirasbırakanın saklı pay sınırlarını aşmadan ölüme bağlı veya sağlararası tasarruflarla dilediği gibi disponibl bırakabileceği tereke oranıdır (TMK m.505/2). Saklı paylı mirasçıların yasal pay üzerinden korunan oranlarının terekeden çıkarılmasıyla bulunur; mirasbırakanın atanmış mirasçı yapma, vasiyet alacaklısı belirleme, bağışlama ve vakıf kurma hakkı bu kısım üzerindedir.
Vasiyetname
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere tek taraflı olarak yaptığı, kişisel ve ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki şekle tâbi irade beyanıdır (TMK m.531-548). Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir; her zaman geri alınabilir nitelikte olup mirasçı ataması, vasiyet alacaklısı belirleme ve mirastan iskat gibi tasarruflara aracılık eder. Geçerlilik için tam ehliyet aranır.
Belirli mal vasiyeti (musa-bih), Türk Medeni Kanunu m.516 hükmünde düzenlenen ve mirasbırakanın terekeden belirli bir mal, hak, alacak veya para tutarını vasiyet alacaklısına bırakmasını sağlayan ölüme bağlı tasarruftur. Atanmış mirasçıdan en önemli farkı, vasiyet alacaklısının terekenin tamamı veya bir oranına değil, belirli bir konuya ilişkin alacak hakkı kazanmasıdır.
Vasiyet alacaklısı, külli halefiyet konumunda değildir; cüz'i halefiyet yoluyla yalnızca vasiyet konusu mal/hak üzerinde hak sahibi olur:
| Özellik | Belirli Mal Vasiyeti | Atanmış Mirasçı |
|---|---|---|
| Konu | Belirli bir mal/hak | Tereke veya belirli oranı |
| Halefiyet | Cüz'i | Külli |
| Pasiflerden sorumluluk | Yok | Var |
| Tereke yönetimi | Yetki yok | Yetki var |
| Hak doğumu | Mirasçılardan talep | Doğrudan |
Vasiyet alacaklısı, vasiyet konusu malın mülkiyetini doğrudan kazanmaz; bunun yerine tereke yönetimi (mirasçılar veya vasiyet yöneticisi) tarafından kendisine devredilmesini talep eder.
Belirli mal vasiyeti şu konuları kapsayabilir:
Vasiyet konusu mirasbırakanın ölüm tarihinde terekede mevcut olmalıdır. Mirasbırakanın hayattayken ilgili malı elden çıkarması durumunda vasiyet hükümsüzdür (TMK m.518).
Vasiyet konusu mal/hak, mirasçılar veya vasiyet yöneticisi tarafından vasiyet alacaklısına devredilir. İfa süreci:
İfa zamanaşımı: vasiyet alacaklısının talep hakkı, veraset ilamı düzenlenmesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımına tâbidir (TMK m.601).
Belirli mal vasiyeti saklı pay sınırlarına tâbidir; saklı paylı mirasçıların paylarına tecavüz hâlinde tenkis davası açılır. Vasiyet konusu mal değer olarak tasarruf edilebilir kısmı aşıyorsa, fazlası tenkise tâbi tutulur.
Tenkis hâlinde vasiyet alacaklısı iki seçeneğe sahiptir (TMK m.564/2):
Bu seçim hakkı vasiyet alacaklısına aittir; bu, ekonomik koruma sağlar.
Vasiyet alacaklısı terekenin pasiflerinden sorumlu değildir (m.516/3). Borçların ödenmesi mirasçılara aittir. Ancak:
Belirli mal vasiyeti HMGS Medeni Hukuk sınavlarında atanmış mirasçı ile karşılaştırma sorularıyla sıkça test edilir. Sınav senaryoları:
Atanmış Mirasçı, Vasiyetname, Cüz'i Halefiyet, Külli Halefiyet, Saklı Pay, Tenkis Davası ve Vasiyet Alacaklısı belirli mal vasiyetinin uygulanma çerçevesini oluşturur.